Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Πώς πέρασες τη μέρα σου; - (10 π.μ.)

Ο αναγνώστης που διαβάζει τον τζοϋσικό Οδυσσέα μοιραία θα αναζητήσει τις συνδέσεις με τον ομηρικό. Αυτή η τάση ενισχύεται και από τα ονόματα των κεφαλαίων, τα οποία είχε κατά νου ο Τζόυς όταν έγραφε τον Οδυσσέα αλλά δεν ήθελε να εμφανίζονται στην τελική έκδοση. Ο Ελευθέριος Ανευλαβής αναφέρει σχετικά στην εισαγωγή του: το πόσο θεμιτοί είναι αυτοί οι ομηρικοί παραλληλισμοί και το κατά πόσον υπονομεύουν ή διαστρέφουν το ομηρικό έπος, είναι θέμα της περιπέτειας του νεωτερικού Οδυσσέα του Τζόυς και των ερμηνειών που απαιτεί αυτό το έργο. Αν μιλάει για κάτι αυτό το έργο, είναι η ανθρώπινη εμμονή και ανάγκη για ερμηνεία και νόημα. Και έχει τόσες ερμηνείες και τόσα νοήματα όσοι είναι και οι αναγνώστες του. Μερικοί παραλληλισμοί αναδεικνύονται από τον μεταφραστή, κάποιοι άλλοι παραείναι εμφανείς και μερικοί πλάθονται από το ίδιο μας το μυαλό.

Όσοι θυμόμαστε αμυδρά την Οδύσσεια από το σχολείο, ξέρουμε ότι ο Νέστωρ ήταν ο σοφός γέρος που προσπαθούσε να συμβουλέψει τον Τηλέμαχο και να του δώσει πληροφορίες για τον πατέρα του. Στο ομότιτλο δέυτερο κεφάλαιο του Οδυσσέα, ο Νέστωρ παρωδείται ανελέητα από τον Τζόυς παρουσιαζόμενος ως συντηρητικός, γελοίος και αντισημίτης, που δεν μπορεί να συγχρονιστεί με τον νέο κόσμο που ξεπροβάλλει. Το ίδιο δωμάτιο και η ίδια ώρα, η ίδια γνώση· και εγώ ο ίδιος. Τρεις φορές τώρα. Τρεις θηλιές τριγύρω μου εδώ. Εντάξει. Μπορώ να τις σπάσω αυτή τη στιγμή, αν θέλω. Αυτά σκέφτεται ο Στέφανος καθώς ακούει τον Νέστορα να του αραδιάζει τις κοινοτοπίες του.

Το κεφάλαιο ξεκινάει με τον Στέφανο στην τάξη να διδάσκει ιστορία, αυτόν τον εφιάλτη από τον οποίον προσπαθεί να ξυπνήσει! Αργότερα πηγαίνει στο γραφείο του κ. Ντήζυ (Νέστωρ) για να πληρωθεί τον μισθό του – ήδη από το πρώτο κεφάλαιο, 2 ώρες πριν σύμφωνα με τον τζοϋσικό χρόνο, ο Μπακ Μάλλιγκαν τον ρωτούσε πότε θα πληρωθεί.

- Απ'το σχολικό οικοτροφείο; είπε ο Μπακ Μάλλιγκαν. Πόσα; Τέσσερις λίρες; Δάνεισέ μας μία.



Η συζήτηση περνάει από κοινότοπα θέματα όπως είναι οι συμβουλές αποταμίευσης προς τον Στέφανο, σε πιο φλέγοντα ζητήματα όπως είναι η ιστορία της Ιρλανδίας και η προσπάθεια ανεξαρτησίας της. Μέσα σε δύο εκπληκτικές σελίδες (όπου είναι κάτι παραπάνω από απαραίτητες, οι σημειώσεις) ο Τζόυς συμπυκνώνει 100 χρόνια ιστορίας. Βασικά, όλο το δεύτερο κεφάλαιο αφορά στην ιστορία. Ο κ.Ντήζυ, αδιάλλακτος και ανιστόρητος, προσπαθεί να φέρει την ιστορία στα μέτρα του απαριθμώντας λόγια και πράξεις που βρίθουν ιστορικών ανακριβειών, με τον Στέφανο να ακούει απαθής αλλά και κατασταλαγμένος μέσα του, καθότι γι' αυτόν η ιστορία δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένας εφιάλτης που κατατρύχει το παρόν και το μέλλον του.

- Έχω επαναστατικό αίμα μέσα μου και εγώ, είπε ο κ. Ντήζυ. Από τη μεριά της μάνας μου. Αλλά κατάγομαι από τον σερ Τζων Μπλάκγουντ, που ψήφισε υπέρ της ενώσεως. Όλοι μας είμαστε Ιρλανδοί, όλοι γιοι βασιλιάδων.
- Αλίμονο, είπε ο Στέφανος.


Ο κ. Ντήζυ παραποιεί ανερυθρίαστα την ιστορία προς όφελός του. Ο μεταφραστής μάς πληροφορεί ότι τον Τζων Μπλάκγουντ προσπάθησαν να τον δωροδοκήσουν να ψηφίσει υπέρ της ενώσεως, αλλά αρνήθηκε και πέθανε καθώς έβαζε τις μπότες του να πάει στο Δουβλίνο για να ψηφίσει εναντίον. Λίγο παρακάτω εμφανίζεται ένας άλλος Μπλάκγουντ (ο Χένρι Μπλάκγουντ Πράις) ξάδελφος του κ. Ντήζυ ο οποίος γνωρίζει την θεραπεία για τον αφθώδη πυρετό που αποδεκατίζει τα βοοειδή εκείνη την εποχή στην Ιρλανδία και ενημερώνει τον κ. Ντήζυ με σκοπό εκείνος να στείλει ένα γράμμα στις εφημερίδες. Το περιστατικό αυτό αντλείται σχεδόν αυτούσιο από την ζωή του Τζόυς και μας γνωστοποιείται εκτενώς από τον Ρίτσαρντ Έλμαν.

Πριν από την αναχώρηση του Τζόυς από την Τεργέστη, ένας φίλος του, ο Χένρι Ν. Μπλάκγουντ... τον παρακάλεσε να βρει την διεύθυνση του βουλευτή Γουίλιαμ Φηλντ, κρεοπώλη του Μπλακρόκ και προέδρου της Ένωσης Εμπόρων Ιρλανδικών Βοοειδών. Ο Πράις είχε ακούσει στην Αυστρία ότι υπήρχε θεραπεία για τον αφθώδη πυρετό, που εκείνη την εποχή έκανε τέτοια θραύση στην Ιρλανδία ώστε η Αγγλία είχε επιβάλει εμπάργκο στα ιρλανδικά βοοειδή. Έτσι λοιπόν δεν άφηνε τον Τζόυς σε ησυχία από την Τεργέστη: “Δραστηροποιήσου λίγο. Βγες από αυτή τη ληθαργική σου κατάσταση. (...) Μην λησμονείς ότι ο σερ Τζων Μπλάκγουντ πέθανε την στιγμή που φορούσε τις μπότες του για να πάει στο Δουβλίνο να ψηφίσει κατά της Ένωσης. Αν γράψεις γι' αυτό, το όνομά σου θα γραφτεί με χρυσά γράμματα”

Πράγματι ο Τζόυς διαβίβασε αυτήν την επιστολή στον βουλευτή Φηλντ (μάλιστα βάζει τον κ. Ντήζυ να λέει, Έγραψα χθες στον κύριο Φηλντ, τον βουλευτή) και εκείνος την δημοσίευσε στην εφημερίδα. Ο Στέφανος παίρνει την επιστολή που έγραψε ο κ. Ντήζυ και δεσμεύεται να την προωθήσει σε μια-δυο εφημερίδες, κάτι που θα δούμε να συμβαίνει στο κεφάλαιο «Αίολος» που είναι αφιερωμένο στον Τύπο.

Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο του δεύτερου κεφαλαίου είναι ο αντισημιτισμός που αναδύεται μέσα από τα λόγια του κ. Ντήζυ. Ξεκινάει αναφέροντας την αιτία της σήψης της Αγγλίας,

- Σημείωσε τα λόγια μου, κύριε Δαίδαλε, είπε. Η Αγγλία είναι στα χέρια των εβραίων. (...) Σίγουρα, όπως σε βλέπω και με βλέπεις, οι εβραίοι έμποροι έχουν αρχίσει ήδη το έργο της καταστροφής. Η γηραιά Αγγλία πεθαίνει.

...για να καταλήξει ενθουσιωδώς σε ένα πατριωτικό παραλήρημα.

- Απλά, ήθελα να πω, είπε. Λένε ότι η Ιρλανδία έχει την τιμή να είναι η μόνη χώρα που ποτέ δεν καταδίωξε τους εβραίους. Το ξέρατε αυτό; Όχι. Και ξέρετε γιατί;
Συνοφρυώθηκε βλοσυρά στον λαμπρό αέρα.
- Γιατί, κύριε; ρώτησε ο Στέφανος αρχίζοντας ένα χαμόγελο.
- Γιατί ποτέ δεν τους άφησε να μπουν στη χώρα, είπε επίσημα ο κ. Ντήζυ.


Φυσικα δεν υπάρχει καμία ιστορική πηγή που να επιβεβαιώνει την «αλήθεια» του κ. Ντήζυ! Αυτό το εξαιρετικό κλείσιμο του κεφαλαίου από τον Τζόυς, προαναγγέλει τον ερχομό του Μπλουμ που θα εμφανιστεί σε δύο κεφάλαια και αναδεικνύει θαυμάσια ένα από τα βασικά μοτίβα του Οδυσσέα, την εβραϊκότητα του Μπλουμ, ενός σύγχρονου εξόριστου και περιπλανώμενου.

Με το να κάνει τον Λέοπολντ Μπλουμ ήρωά του ο Τζόυς αναγνώριζε σιωπηρά αυτό στο οποίο συχνά αναφερόταν απερίφραστα, τη συμπάθειά του για τους Εβραίους, ενός λαού περιπλανώμενου και καταδιωκόμενου. «Ώρες ώρες σκέφτομαι» θα πει αργότερα στον Φράνκ Μπάτζεν, «ότι ήταν ηρωική θυσία από την πλευρά τους το ότι αρνήθηκαν να δεχτούν την χριστιανική αποκάλυψη. Κοίταξέ τους. Είναι καλύτεροι σύζυγοι απ' ό,τι εμείς, καλύτεροι πατέρες και καλύτεροι γιοι». Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η αντίφαση να κάνει τον καλό του Δουβλινέζο Εβραίο και μάλιστα τόσο αδιάφορο σε όλους τους θρησκευτικούς τύπους ώστε να δοκιμάζει (χωρίς τελικά να δέχεται) τόσο τον Προτεσταντισμό όσο και τον Καθολικισμό, τον έθελγε με τις σατιρικές δυνατότητές της.



Εκ πρώτης όψεως, το κεφάλαιο δείχνει αρκετά εύκολο και διασκεδαστικό με τις σκέψεις του Στέφανου να σαρκάζουν τις ανοησίες του κ.Ντήζυ. Σε μια δεύτερη ανάγνωση όμως, αρχίζουμε να στεκόμαστε περισσότερο στις σκέψεις του Στέφανου για την ιστορία, προσπαθώντας να συλλάβουμε το όχι και τόσο εύκολο νόημά τους – κυρίως, στον χρόνο που περνάει στη διδακτική αίθουσα πριν συναντήσει τον κ. Ντήζυ, κάνουν την εμφανισή τους οι φιλοσοφικές και αισθητικές θεωρίες του Στέφανου με αναφορές στον Αριστοτέλη, στον Μπλέικ κ.α. Στα πρώτα του βιβλία (Στήβεν ο Ήρωας, Το πορτραίτο του καλλιτέχνη) οι αναφορές αυτές είναι περισσότερο προσωποκεντρικές, δηλώνεται ρητά η αγάπη του για τον Αριστοτέλη, τον Θωμά Ακινάτη, τον Ίψεν και λιγότερο για συγκεκριμένα κομμάτια των θεωριών τους. Στον Οδυσσέα όμως, ο Τζόυς συγκαλύπτει αυτές τις θεωρίες και τις ενσωματώνει εντέχνως στις σκέψεις των ηρώων του (κυρίως σε εκείνες του Στέφανου στα τρία πρώτα κεφάλαια) κάνοντας τους αναγνώστες να τις διαβάζουν γοητευμένοι ξανά και ξανά, θαυμάζοντας την ομορφιά των λέξεων και το κρυφτούλι των νοημάτων.

Εάν ο Πύρρος δεν σκοτωνόταν από το χέρι μιας μέγαιρας στο Άργος ή ο Ιούλιος Καίσαρας δεν πέθαινε μαχαιρωμένος; Δεν μπορεί να τους ξεγράψουμε από το μυαλό μας. Ο χρόνος τούς έχει σφραγίσει και αλυσοδεμένοι φιλοξενούνται στο δωμάτιο των απείρων δυνατοτήτων που αυτοί έχουν αποκλείσει. Αλλά θα μπορούσε να είναι μια δυνατότητα βλέποντας ότι ποτέ δεν ήταν; Ή ήταν μόνο δυνατό αυτό που συνέβη; Ύφαινε, υφάντρα του ανέμου.

Σχόλια

«A good reader, a major reader, an active and creative reader is a rereader»

Ποίηση χωρίς τέλος

  Αυτή η χρονιά θα ξεκινήσει ακριβώς όπως τελείωσε: με ποίηση. Συλλεκτική ανάρτηση, σπάνια θα ξαναδιαβάσετε τέτοια. Σπάω την παράδοση (και το ρόδι)! Ακόμα σπανιότερα εντυπωσιάζομαι από ποιητές και ποιήματα. Δεν με συγκινεί η συμπύκνωση του λόγου όταν του λείπει ένα είδος «φλυαρίας» – ψάχνω ποιήματα που είναι αμετροεπή με έναν δικό τους τρόπο και ταυτόχρονα στοχευμένα και ουσιώδη. Ποιήματα που δεν πολυπαίρνουν στα σοβαρά τον εαυτό τους καθώς τσαλαβουτούν χαρούμενα στον χυλό της ειρωνείας. Ποιήματα που, απ' ό,τι σωστά αντιλαμβάνεστε, δεν γράφει η πλειοψηφία των ποιητών. Με δυο λόγια, κυνηγώ το ανέφικτο. Αλλά, αυτό δεν κυνηγάμε όλοι στην έναρξη κάθε χρονιάς; Το φλουρί μου για φέτος – λίρα εκατό – ήταν η Βισουάβα ή Βισλάβα ή όπως αλλιώς, Σιμπόρσκα. Η παλιά ποίηση, η ορθόδοξη, είναι Εδώ!

Με ανώμαλους δεν μιλάω

  Ανωμαλία είναι να μην μπορεί μια γυναίκα να κυκλοφορεί άφοβα στους δρόμους, ανωμαλία είναι να πιστεύεις ότι τα εμβόλια σκοπό έχουν να προκαλέσουν περισσότερο κακό από ό,τι καλό, ανωμαλία είναι να νομίζεις ότι η λογοτεχνία σε κάνει καλύτερο άνθρωπο, ανωμαλία είναι ακόμα το προφιτερόλ να έχει μόνο ένα σουδάκι μέσα, ανωμαλία είναι και ότι ο «Πατάκης» εξακολουθεί να μην εκδίδει Χέρμαν Μέλβιλ. Και πόσες ακόμα ανωμαλίες! Με τελευταία εκείνη του Ερβέ Λε Τελιέ, ενός συγγραφέα που αγάπησα οριστικά από ένα και μόνο βιβλίο του που είχα διαβάσει κάποτε, το «Όλα τα μανιτάρια τρώγονται», η ουλιπιανή έμπνευση που είχε οραματιστεί το facebook χρόνια πριν από τον δημιουργό του. Κάθε φορά που μπαίνετε στο facebook και αντικρίζετε την ερώτηση «Τι σκέφτεσαι;», ικανή να σας παρασύρει ασυγκράτητα να μας εμπιστευτείτε τις επικές σας μπούρδες, σχεδόν πάντα χωρίς καθόλου φιλτράρισμα και ουσία, να θυμάστε ότι ο Τελιέ κάποτε το έκανε… χίλιες φορές καλύτερα από εσάς, πιο δημιουργικά και κυρίως με περισσότερο χι

Dogs never bite me. Just humans.

    Ψόφια πράγματα το φετινό Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης – τουλάχιστον οι επιλογές μου – αλλά μόλις είδα ότι θα προβληθεί «Η εξουσία του σκύλου», που βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Τόμας Σάβατζ, ήξερα ότι θα ρεφάρω γιατί κακό σκυλί ψόφο δεν έχει. Και έτσι έγινε, η ταινία δεν με απογοήτευσε και μου θύμισε πόσο είχα αγαπήσει εκείνο το βιβλίο. Μια παραγωγή του Νέτφλιξ που θα είναι διαθέσιμη στην πλατφόρμα από την 1 Δεκεμβρίου ώστε να προλάβει να κάνει τον κύκλο της στις αίθουσες, με τον Κάμπερμπατς στον ρόλο του Φιλ, τον σωσία του Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν στον ρόλο του Τζορτζ και την ωραία Κίρστεν Ντανστ ως Ρόουζ. Η ταινία, όπως και το βιβλίο, σε πολλούς θα φανούν αργά, αδιάφορα και αλλόκοτα, λόγω του περιεχομένου αλλά η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για αριστοτεχνικές δημιουργίες με βάθος. Αντιγράφω εδώ το κείμενο που είχα γράψει στο «Διαβάζοντας» για να θυμάμαι ότι εκείνη η ανάγνωση μετράει ακόμα μέσα μου· σπάνιο, ομολογουμένως.

Dance with the Devil

  A long time ago in a galaxy (στην επαρχία) far, far away… όταν περνούσα την emo φάση μου και έκλαιγα χωρίς λόγο καθώς να καθάριζα κρεμμύδια είχα ανακαλύψει τυχαία ένα βιβλιαράκι που το αγόρασα με τα πρώτα λεφτά που είχα αποταμιεύσει σε ένα βιβλιάριο τραπέζης που είχε δεν είχε μέσα 30 δραχμαί. Εκείνο το βιβλίο ήτο κάποιου ψιλοάγνωστου Χόφμαν μεταφρασμένο υπό του σπουδαίου Καρυωτάκη – αργότερα, όταν οι ισορροπίες άλλαξαν εντός μου, κατάλαβα ότι ο Χόφμαν λειτούργησε κάπως σαν το… καρυωθραυστικό του ποιητή∙ ξέρω, ξέρω, πάγωσε η θάλασσα μέσα σας, μακάρι να βρείτε ένα βιβλίο να πέσει πάνω της σαν τσεκούρι – «το λογοπαίγνιο είναι ένα καυτό σίδερο για μπούκλες στο χέρι της τρέλας και με δαύτο λυγίζει τις σκέψεις» . Ο λόγος είναι ότι ο Χόφμαν αποδείχθηκε μια εξαίσια διαβολική μορφή της παγκόσμιας λογοτεχνίας και τα παιδιά του κυκλοφορούν ελεύθερα γύρω μας – ευτυχώς για αυτά, και για εμάς, είχε πάντοτε δουλειά, και μάλιστα σημαντική, να γράφει αριστουργήματα.

Του πολέμου / Στο άλογό μου

Τι γιορτάζουμε σήμερα; Το όχι, το ναι, το ίσως; Γιατί, ενώ όλοι ξέρουμε ότι το εθνικό φρόνημα σε ψηλώνει ως άνθρωπο, εξεγειρόμαστε τόσο πολύ όταν κάτι τέτοιο γίνεται και με τεχνητά μέσα, ας πούμε, με δεκάποντες γόβες; Γιατί μετά την παρέλαση όλοι πάμε και πίνουμε φρέντο εσπρέσσο, έναν τόσο χαρακτηριστικά ιταλικό καφέ; Τι θα συμβεί αν σε μία αντιπολιτευτική συνωμοσία όλοι συντονίσουν το... ένα στο δεξί; Το ένα στ' αριστερό αποκτά όντως βαρύνουσα σημασία όταν κυβερνά η Αριστερά, ή απλώς έχουμε συνηθίσει να το θεωρούμε ηθικό πλεονέκτημα της παρέλασης;

Η Αλίκη στις πόλεις

  Καλύτερα Αλίκη στις πόλεις των θαυμάτων παρά Ωραία Κοιμωμένη στο χωριό. Αυτή είναι η τελεσίδικη γνώμη μου. Αλλά τώρα που καλοκαίριασε δύσκολα να σας πείσω, το ξέρω. Τα ξαναλέμε when September ends. «Οι πόλεις δεν προσφέρουν μόνο υλικά οφέλη αλλά και ενθουσιασμό και την ευκαιρία να επαναπροσδιορίσει κάποιος τον εαυτό του. Για πολλούς πολίτες του Μάντσεστερ και του Σικάγου, η πόλη σήμαινε μια μορφή ελευθερίας. Αυτό ήταν κάτι που οι επικριτές της βικτοριανής πόλης δεν μπόρεσαν ποτέ να συλλάβουν: με τόσο σκότος και βρομιά δεν μπόρεσαν ποτέ να διακρίνουν τους τρόπους με τους οποίους η κοινότητα επαναπροσδιοριζόταν μέσα στη σύγχρονη βιομηχανική μητρόπολη». Όσοι πάλι επι-μένετε στις πόλεις πρέπει να προμηθευτείτε αμέσως το καταπληκτικό βιβλίο του Ben Wilson – γιατί αν εξαντληθεί θα το ψάχνετε στα επαρχιακά βιβλιοπωλεία!

Τελειωμένοι

    Είμαστε γεννημένοι ο ένας για τον άλλον. Τέλος. Αυτά στην αρχή, βέβαια. Γιατί μετά, ανάθεμα την ώρα που βρέθηκες μπροστά μου. Αυτή η σχέση των σχέσεων όμως, μπορεί κάλλιστα να επεκταθεί και στα βιβλία. Μόνο που σε μένα λειτούργησε αντίστροφα· ανάθεμα την ώρα που βρέθηκε μπροστά μου, είπα για αυτό το βιβλίο, μου το δάνεισαν επειδή δεν άρεσε (ωραίο προμόσιον), ήθελα από την άλλη να δω και την ταινία του Κάουφμαν , ας πάει στα κομμάτια, θα το ξεκινήσω, με την σκέψη ήδη από την αρχή να βάλω ένα τέλος όταν δω ότι δεν τραβάει το πράγμα. Αλλά, γαμώτο, τραβούσε. Για ελάχιστους αναγνώστες αυτό θα είναι το βιβλίο της ζωής τους, σύμφωνοι. Κι όμως. «Είναι εντυπωσιακό. Όταν βλέπεις κάποιον με τους γονείς του, αποδεικνύεται απτά ότι όλοι είμαστε αποτέλεσμα σύνθεσης» . Όπως ακριβώς και τα αξιανάγνωστα βιβλία, τα συγγραφικά παιδιά των δημιουργών τους – ξεράστε με την ησυχία σας και ελάτε πίσω. Μείνετέ μου πιστοί! Σας αγαπώ !

Θα φάτε τα μούτρα σας

  Πού βαδίζει η λογοτεχνία; Όπου και όπως βάδιζε πάντα, ελεύθερη και ασυμβίβαστη, ασυνόδευτη και ασυνόρευτη , πριν έρθει ο (κακός μας) καιρός με την πρόφαση του υποστηρίγματος/«υποστήριξης» κάποιοι να της προσφέρουν τα δεκανίκια της πολιτικής ορθότητας που θα την καθιστούσαν έκτοτε αδιανόητα στάσιμη. «Αυτό που βλέπουμε το σκεφτόμαστε, κι έτσι τελικά δεν το βλέπουμε, λέει ο Όλερ, ενώ άλλοι βλέπουν αυτό που βλέπουν χωρίς πρόβλημα, επειδή δεν το σκέφτονται αυτό που βλέπουν. Αυτό που αποκαλούμε αντίληψη είναι για μας κατά βάση στασιμότητα, ακινησία, τίποτα. Τίποτα. Οτιδήποτε έχει συμβεί το έχουμε σκεφτεί, δεν το έχουμε δει, λέει ο Όλερ» . Είδα και απόειδα λοιπόν με το… φαινόμενο Φερνάντα Μελτσόρ και είπα ό,τι βρέξει ας κατεβάσει! Βαδίζοντας στην εποχή των τυφώνων.

Η μέθοδος του Κούντερα

  Σε κάποιες περισσότερο κιτς εποχές ένα παρόμοιο χαστούκι σαν εκείνο του Γουίλ Σμιθ είχε ταράξει τα νερά της κοινωνικής μας ζωής. Η Νατάσα Αθήνη είχε χαστουκίσει την Δήμητρα Λιάνη στην παρουσίαση του βιβλίου της «10 χρόνια και 54 μέρες» – βέβαια, τώρα που τα συζητάμε, μπορεί να έχουν περάσει κοντά 30 χρόνια. Μια επισήμανση που μου ήρθε μόλις: όλες οι βιβλιοπαρουσιάσεις είναι για σφαλιάρες∙ συγγραφείς μην πέφτετε σε αυτή την παγίδα, μακριά. Τέλος πάντων, όταν η Δήμητρα δεν έγραφε βιβλία, διάβαζε, λένε, Κούντερα. Τότε ήταν πολύ της μόδας. Κούντερα από εδώ, Κούντερα από εκεί, είχαν τρελαθεί όλοι. Ποιος είναι ρε αυτός ο Κούντερας; Ήταν τελικά ένα πιο λογοτεχνικό Nitro όπως νόμιζαν αρκετοί; Γιατί τόσα χρόνια τον αντιμετωπίζουμε με αβάσταχτη ελαφρότητα; «Γιατί άραγε θέλει να κάνει έρωτα μαζί μου; αναρωτιόταν πολύ συχνά, αλλά δεν έβρισκε απάντηση. Ένα μόνο ήξερε, πως οι σιωπηρές συνευρέσεις τους ήταν αναπόφευκτες, έτσι όπως είναι αναπόφευκτο να σταθεί προσοχή ένας πολίτης ακούγοντας τον εθν

Τώρα μας σώνει μόνο ένα θαύμα

    Μπορεί ένα βιβλιοπωλείο να αποτελέσει καταφύγιο; Όχι καταφύγιο πολέμου, μην παρασύρεστε από τις εξελίξεις στην Ουκρανία, δεν παίζει τέτοιο πράγμα∙ ούτε βέβαια να σταματήσει τον ίδιο τον πόλεμο, αυτό και αν θα ήταν θαύμα! Μπορεί ωστόσο να αποτελέσει πού και πού ένα ζεστό καταφύγιο μιας μεμονωμένης ζωής, που παρέα με δισεκατομμύρια άλλες συγκροτούν τον κόσμο γύρω μας, τα ακρότατα όρια του οποίου συχνότατα και εντελώς απροσδόκητα μπορεί να είναι οι πιο αναίτιες και ακραίες σφαγές. Oh yes! Το να διεξάγεις ακήρυχτο πόλεμο αλληλεγγύης μέσω social media, να φας μια μπριζόλα επειδή τυχαίνει να είναι Τσικνοπέμπτη στα μέρη σου ή να διαβάσεις ένα ανάλαφρο βιβλίο δεν μοιάζουν αρκετά. Αλλά και τι θα μπορούσε να μοιάζει αρκετό στη ζωή ενός ανθρώπου; «Φοβάμαι ότι αυτό είναι σαν εκείνα τα feelgood μυθιστορήματα που διαβάζει η Τζάσμιν, όπου το τέλος είναι πάντα χαρούμενο γιατί πώς αλλιώς θα μπορούσαν οι αναγνώστες να αντισταθμίσουν τις κακές ειδήσεις και όλα αυτά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν