The Elephant Man

Υπάρχει ένας ελέφαντας στο δωμάτιο – όχι ρε, δεν εννοώ εσάς, φάτε ελεύθερα όσο θέλετε! – και αυτός δεν είναι άλλος από τον ίδιο τον άνθρωπο. Οξύμωρο, καταλαβαίνω, αλλά στο περίκλειστο δωμάτιο που είναι ο κόσμος ολάκερος, αν θες να παραμένεις ανθρώπινος πρέπει να έχεις καρφωμένα τα μάτια σου στον ελέφαντα. «–Είναι επειδή, με τον τρόπο που ο κερατάς σου παρουσιάζει τα πράγματα, παραέδινε την εντύπωση ότι έφτυνε κατάμουτρα το είδος για το οποίο πέθανε ο Κύριός μας. Δεν είχες την αίσθηση ότι υπέγραφες υπέρ των ελεφάντων αλλά εναντίον των ανθρώπων». Διαβάζω το βιβλίο του Ρομαίν Γκαρύ περίπου από τον Ιούλιο, κυρίως επειδή τα μεγάλα βιβλία τα διαβάζω τραπεζίως, δηλαδή ανάμεσα σε άλλα μικρότερα αναγνωστικά γεύματα (και τις τελευταίες μέρες και κυριολεκτικά)∙ αλλά αυτό δεν με ενοχλεί καθόλου γιατί υπήρξε ένα από τα καλύτερα βιβλία που διάβασα τα πολλά τελευταία χρόνια, και αν δεν ανανέωσε την πίστη μου στον άνθρωπο, τουλάχιστον ανανέωσε εκείνη στο μυθιστόρημα: «ο καθείς και οι ελέφαντές του, στην τελική».  

 

Τα χρόνια περνάνε, οι προσδοκίες συνεχώς ματαιώνονται, και όλο και σπανιότερα κάποιο μυθιστόρημα μπορεί να σου προσφέρει την θαλπωρή της ανακάλυψης. Δεν περίμενα ότι ο Γκαρύ θα κατάφερνε να επαναδιαπραγματευτεί αυτή την αναπόδραστη ματαίωση και ενθουσιάστηκα που τα πήγε τόσο καλά. Το ότι στην αρχή του βιβλίου υπάρχουν παραθέματα που παραπέμπουν εμμέσως στο «Μόμπι Ντικ», ένα από τα βιβλία που αγάπησα βαθιά και ολοκληρωτικά κάποια Πρωτοχρονιά πριν από 20 χρόνια, ήταν ένας πολύ καλός οιωνός για την συνέχεια. Αν και τα παραθέματα απαλείφθηκαν στην οριστική έκδοση του 1980, εδώ διατηρούνται (όπως στην έκδοση του 1956) και καλά κάνουν. «Η επιλογή αυτή είναι πραγματολογική αλλά και συναισθηματική: αφενός το εν λόγω συνέδριο ήταν ορόσημο τόσο για τη σύλληψη και τη συγγραφή του μυθιστορήματος, όσο και για την εκτύλιξη της πλοκής, αφετέρου η παράθεση στοιχείων σχετικά με τους ελέφαντες πριν την αρχή του μυθιστορήματος είναι ένα κλείσιμο του ματιού στον Χέρμαν Μέλβιλ που σταχυολογεί αναφορές στις φάλαινες πριν την αρχή του Μόμπι Ντικ που γράφεται έναν αιώνα πριν τις Ρίζες του ουρανού». Για να τελειώσω από τώρα με τις λογοτεχνικές συγγένειες, να πω ότι το βιβλίο του Γκαρύ μου θύμισε για εντελώς άσχετους λόγους και χωρίς να έχουν καμία σχέση συγγραφικά, το «Ουράνιο τόξο της βαρύτητας» του Πύντσον, με τις περιορισμένες αναφορές στις φυλές της Αφρικής και τους τυχοδιωκτισμούς των ηρώων του, και το «Ταξίδι στην άκρη της νύχτας» του Σελίν για την περιρρέουσα μισανθρωπία του. Ο Γκαρύ όμως αποδεικνύεται πιο εκλεπτυσμένος από τους δύο, συγγραφικά και θεματικά, χωρίς να υπολείπεται καθόλου σε αξία. 

 

https://colinecelia.canalblog.com/archives/2014/09/27/30664155.html

 

«Οι ρίζες του ουρανού» είναι το πρώτο οικολογικό μυθιστόρημα και αν αυτό το βρίσκετε βαρετό και ανούσιο, πρέπει γρήγορα να αναθεωρήσετε∙ η κλιματική αλλαγή (Θα δείτε – ίσως – τη Γκρέτα να επιστρέψει!!) και η συγγραφική ιδιοφυΐα είναι εδώ και ζητούν την προσοχή σας. «Όσο η προστασία των ελεφάντων παρέμενε ένα απλό ανθρωπιστικό ιδεώδες, ένα απλό ζήτημα ανθρώπινης αξιοπρέπειας, γενναιοδωρίας, καρδιάς, περιθωρίου που έπρεπε να διατηρηθεί όσο δύσκολος κι αν ήταν ο αγώνας, η όλη προσπάθεια δεν θα έφερνε θεαματικά αποτελέσματα. Από τη στιγμή, όμως, που απειλούσε να μετατραπεί σε πολιτική ιδέα, γινόταν εκρηκτική, και οι αρχές αναγκάζονταν να την λάβουν σοβαρά υπόψη τους. Δεν μπορούσαν να την αφήσουν ανεξέλεγκτη, να επιτρέπουν σε άλλους κύκλους να την εκμεταλλευτούν, να την ξεφορτωθούν ανασηκώνοντας τους ώμους, να την αφήνουν να τους γυρίζει μπούμερανγκ. Ήταν υποχρεωμένοι να δράσουν άμεσα για να την εξουδετερώσουν. Και η καλύτερη λύση ήταν, προφανώς, να την ενστερνιστούν». Ο Μορέλ, πρωταγωνιστής του βιβλίου, όπως ηχητικά λέει και το όνομά του, είναι θα λέγαμε ένας μοραλιστής, ένας απόλυτα ηθικός άνθρωπος που προσπαθεί να αναστήσει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια πολεμώντας ειρηνικά για την προστασία των ελεφάντων∙ οι ελέφαντες, αυτά τα τεράστια και ανοικονόμητα ζώα είναι η επιτομή της ελευθερίας, ένας κόσμος χωρίς αυτούς αξίζει να χαθεί. Ο Μορέλ θέλει να πείσει τους ανθρώπους με διακηρύξεις, μανιφέστα και κοινή λογική, να παλέψουν για αυτούς, δεν γίνεται να μην βλέπουν το προφανές. Στην ταινία του Ντέιβιντ Λυντς, ένα κοπάδι ελεφάντων ποδοπατά την έγκυο γυναίκα που θα γεννήσει τον άνθρωπο-ελέφαντα, ενώ στο βιβλίο πρόκειται για μια καθαρά ηθική παραμόρφωση, η «πετριά» που βιώνει ο Μορέλ εξαιτίας των ελεφάντων, τον μετατρέπει σε ένα έκθεμα που περνάει ταχύτατα από την απαξίωση και τον χλευασμό, στην γοητεία και την αγιοποίηση. Μήπως τώρα πια, άρχισαν να τον καταλαβαίνουν; Δεν μπορεί να γίνει αλλιώς, ε; Είναι ένας όμορφος κόσμος, ηθικός, αγγελικά πλασμένος.  

 

[…] «Μπορείτε να περάσετε και από του Μορέλ, είναι μια τοπική ατραξιόν, ξέρετε, πέρασε κι εκείνος τις δόξες του, τον έλεγαν “ο άνθρωπος που υπερασπιζόταν τους ελέφαντες…” Τώρα έχει μια μπουτίκ με σουβενίρ από ελεφαντόδοντο για τους τουρίστες. Ε, ναι, τι τα θέλετε, κάπως πρέπει να ζήσει κανείς, πάντα κάπως έτσι καταλήγουν αυτά. Κάθεται όμως να τον βγάλετε φωτογραφία χωρίς πολλά παρακάλια έτσι και αγοράσετε κάτι από το μαγαζί του».  

 

Ο Ρομαίν Γκαρύ, άνθρωπος του κόσμου (μόνο έτσι γράφεις σπουδαία μυθιστορήματα), παρουσιάζει μία αλυσίδα τυχοδιωκτών, ατελών και ανήθικων όντων που βαραίνει τα πόδια της ανθρωπότητας στην προσπάθειά της να κάνει βήματα μπροστά. Το καραβάνι και η λογοτεχνία όμως πάντα προχωρούν και ο Γκαρύ με αυτό το πρώιμο αριστούργημα μέσα στην τόσο πλούσια πορεία του, αποδείχθηκε όαση. Αυτό που μου λείπει από τα μυθιστορήματα πια είναι να μην συμβαίνει σχεδόν τίποτα το ιδιαίτερο και όμως να καταφέρνει να σε συγκλονίζει όσο τίποτα άλλο. «Κι όλοι τους ένιωθαν στο πετσί τους ότι η ατμόσφαιρα ήταν ηλεκτρισμένη από έναν βαθύ τρόμο».  

 

Το βιβλίο ευτυχώς δεν ζυγίζει 420 κιλά, ίσως οφείλεται στο ελαφρύ χαρτί του, παρόλο που δεν το λες και μικράκι. Το σχήμα του είναι λίγο πιο μικρό από το συνηθισμένο, κάπως πιο τετράγωνο, και αυτό αρχικά μου άρεσε αλλά στην πορεία αναθεώρησα∙ θα το προτιμούσα πιο μεγάλο και να ανοίγει πιο άνετα στα χέρια μου. Είναι και αυτός ένας λόγος που ενίοτε καθυστερώ την ανάγνωση, παραξενιές. Το εξώφυλλο είναι απλά καταπληκτικό. «Οι ρίζες του ουρανού» κυκλοφορούν από τις εκδόσεις «Οκτάνα» σε μετάφραση Ευγενίας Γραμματικοπούλου. Από γαλλικά ξέρω τόσα όσα ξέρω και από ελέφαντες, αλλά νομίζω ότι η δουλειά που έκανε στο βιβλίο είναι αξιοσημείωτη∙ θα συνταχθώ με χαρά στο πλευρό του Μορέλ, και θα επιλέξω να δω τον κόσμο από την καλή του πλευρά.  

 

[…] «–Καημένε Μορέλ, είπε. Στριμώχτηκε σε μια αδιέξοδη κατάσταση. Κανείς ποτέ δεν έλυσε αυτή την αντίφαση που υπάρχει όταν πας να υπερασπιστείς ένα ανθρώπινο ιδανικό παρέα με ανθρώπους. Αντίο». 

 

[...] «Κατάφερα επιτέλους να εκφραστώ πλήρως».

Υ.Γ. 2025  Καλή χρονιά ρε.  Φτιάξτε καφέ καλύτερα!