Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Άτιμη κοινωνία! Άλλους τους κατεβάζεις και άλλους τους ανεβάζεις στα τάρταρα!


Πριν δέκα μέρες μπήκε ο νέος χρόνος και όσοι δεν έχετε διαβάσει ποτέ σας Μέλβιλ, νομίζω ότι ήρθε ο καιρός να τον βάλετε στο πρόγραμμα. Πώς θα σας φαινόταν όμως αν υπήρχε ένα Ημερολόγιο Μέλβιλ όπου θα μπορούσατε να σημειώνετε στην κάθε ξεχωριστή μέρα, την υπενθύμιση «Να διαβάσω Μέλβιλ!», σαν ενοχλητική επίπληξη στον τεμπέλη εαυτό σας; Εγώ, προσωπικά, το βρίσκω τέλειο! Την ιδέα για την υλοποίηση αυτού του ημερολογίου έκανε πράξη ο Σ.Μ.Ε.Δ. (Σύλλογος Μεταφραστών-Επιμελητών-Διορθωτών) και εντελώς αναπάντεχα έκανε και ποδαρικό στην νέα αναγνωστική μου χρονιά. Ημερολόγιο Μέλβιλ όμως χωρίς λογοτεχνία δεν παίζει, κι έτσι, μέρος αυτής της έκδοσης είναι και ένα υπέροχο διήγημα που πρωτοδημοσιεύτηκε στο Harper’s Magazine τον Απρίλιο του 1855 και μεταφράζεται (νομίζω) πρώτη φορά στα ελληνικά. Γι’ αυτό σας λέω, αν καταφέρετε να βρείτε το ημερολόγιο, αναγκαστικά θα διαβάσετε Μέλβιλ και θα σας μείνει και το ημερολόγιο άθικτο αφού δεν θα χρειαστεί να επιπλήττετε εκεί μέσα τους εαυτούς σας!
 
Και μιας και μιλάμε για ημερολόγια και ημερομηνίες, ας ξαναθυμηθούμε ότι ο Μέλβιλ παραμένει τουλάχιστον 200 χρόνια μπροστά απ’ την εποχή μας! Το έργο του πάντα γεμάτο συμβολισμούς και ερμηνείες, μας παρέχει μία καπιταλιστική θεώρηση της λογοτεχνίας! Ο καπιτάλισμος είναι το πιο δίκαιο σύστημα – το ισχυρίζονται μόνο όσοι δουλεύουν το πολύ οκτώ ώρες, και όχι για ψίχουλα. Αυτό είναι και το πρώτο επίπεδο και το πιο φανερό, του σπουδαίου διηγήματός του. Ο ποιητικός τίτλος «Ο Παράδεισος των εργένηδων και τα Τάρταρα των παρθένων» (που τεκμηριώνεται πολύ λογοτεχνικά μέσα στο διήγημα) περιγράφει μία αντίστιξη, δύο κόσμους που δεν θα ενωθούν ποτέ τους. Από την μια, τον κόσμο των δικηγόρων στην περιοχή Τεμπλ (κανένας συμβολισμός τυχαίος) του Λονδίνου και από την άλλη ένα εργοστάσιο χαρτιού στην Νέα Αγγλία στο οποίο δουλεύουν νεαρές εργάτριες, σε μια δύσβατη περιοχή που παραπέμπει εμμέσως στην Κόλαση – εκτός από μία άμεση αναφορά στον Δάντη ώστε να κάνει αντίστιξη με τον Παράδεισο των εργένηδων, τοπωνύμια όπως Μπουντρούμι του Διαβόλου, Ματωμένος Ποταμός, κλπ, ενισχύουν περισσότερο την αντίθεση. 

[…] «Αυτό που αποκαλούμε πόνο, το βάσανο που ονομάζουμε ανησυχία – αυτοί οι δυο θρύλοι έμοιαζαν εξωφρενικοί στις εργένικες φαντασίες τους. Πώς θα μπορούσαν άντρες με φιλελεύθερες απόψεις, ώριμη γνώση του κόσμου και ευρύτατες φιλοσοφικές και κοινωνικές αντιλήψεις – πώς θα μπορούσαν αυτοί να ανεχθούν να τους επιβάλλονται τέτοιοι μοναστικοί μύθοι; Πόνος! Ανησυχία! Είναι σαν να μιλάμε για θαύματα καθολικών. Δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα. – Μου δίνετε το σέρι, κύριε; – Σιγά! Αποκλείεται! – Το πορτό, παρακαλώ, κύριε; Ανοησίες· μη λέτε τέτοια πράγματα. – Η καράφα πηγαίνει σε σας, αν δεν κάνω λάθος, κύριε. 
Και κάπως έτσι προχώρησε η βραδιά». 


Ο καπιταλισμός είναι δίκαιος… μόνο αν είσαι δικηγόρος (για να χρησιμοποιήσω μία κάπως αμφιλεγόμενη μεταφορά)! Αν κάνεις δεύτερες σκέψεις, αν για μια στιγμή σταθείς στο σαλόνι σου και σκεφτείς όλα αυτά τα πράγματα που σε ζεσταίνουν, σε βοηθούν να επικοινωνήσεις, θρέφουν το κορμί και το πνεύμα σου, πού και από ποιους φτιάχνονται, τότε ίσως να μεταφερθείς νοερά σε κάποιο Μπουντρούμι του Διαβόλου που δεν θα σου αρέσει καθόλου. Εκεί σε πάει ο Μέλβιλ, ο οποίος, όπως οφείλουν οι μεγάλοι συγγραφείς, δεν παίρνει συγκεκριμένη θέση. Ούτε και εγώ σκοπεύω να πάρω. «Σε σειρές πάγκων που έμοιαζαν άδειοι κάθονταν κορίτσια που έμοιαζαν εξίσου άδεια, με άδειους λευκούς φακέλους στα άδεια χέρια τους, κι όλες δίπλωναν άδειο χαρτί με μιαν άδεια έκφραση στα πρόσωπά τους»

Το διήγημα πέρα από την παραπάνω προφανή αντίστιξη, εμπεριέχει και άλλες τόσες, περισσότερο ή λιγότερο φανερές, περισσότερο ή λιγότερο κρυφές. «Ο συγγραφέας ενώνει δυο εικόνες μακρινές μεταξύ τους σε όλα τα επίπεδα: κοινωνικό, χωροταξικό, πολιτισμικό, εκείνο του φύλου, αλλά και της ατμόσφαιρας». Και η πολιτισμική αντίστιξη θα τέρψει ιδιαιτέρως μερικά μυαλά, αλλά εγώ λέω να επιμείνω λίγο σε εκείνη του φύλου. Πολύς λόγος γίνεται στις μέρες μας για την φεμινιστική λογοτεχνία, αν πρέπει να γράφεται μόνο από γυναίκες, οι άντρες συγγραφείς (ειδικά οι Γάλλοι πενηντάρηδες!) τι ρόλο έχουν σε αυτή, κλπ. Το διήγημα του Μέλβιλ συμπύκνωσε με θαυμαστή μεστότητα το διάσημο βιβλίο της Άτγουντ, τουλάχιστον στη γενικότερη φιλοσοφία και όχι τόσο στα επιμέρους κομμάτια. Δεν υποτιμώ το σπουδαίο έργο της Άτγουντ, απλώς καταδεικνύω ότι ακόμα και ένα έργο πολύ παλιό μπορεί να μιλήσει στο σήμερα και το αύριο με  αναπάντεχους τρόπους. Όλες οι εργάτριες είναι ανύπαντρες γιατί έτσι ευνοείται η επιχείρηση – όποια γυναίκα έμεινε έγκυος ενώ παράλληλα δούλευε, ενδεχομένως, έχει να πει μια ενδιαφέρουσα ιστορία πάνω σε αυτό. Ένα εύρημα του Μέλβιλ που μου άρεσε πάρα πολύ είναι όταν βάζει ένα μικρό παλικαράκι να δείξει το εργοστάσιο χαρτιού στον αφηγητή-επισκέπτη. Το ονομά του είναι Έρως και είναι θρασύ και ενθουσιώδες που κινείται διαρκώς ανάμεσα στα κορίτσια που μένουν ανέκφραστα και θλιμμένα στην παρουσία του – «σαν χρυσόψαρο μέσα σε άχρωμα κύματα»

Το διήγημα μεταφράστηκε όμορφα από τους «Bachelors and Maids», μια χαρά παιδιά, είναι του… Συλλόγου! Η γενική έκδοση είναι πολύ κομψή και ταυτόχρονα χρηστική, για να σημειώνετε και στο ημερολόγιο ποια άλλα βιβλία διαβάσατε στην διάρκεια του χρόνου. Φροντίστε μόνο να είναι αντάξια του Μέλβιλ! Ο Μέλβιλ είναι ο σπουδαιότερος συγγραφέας που γνώρισε αυτός ο κόσμος, γιατί διαθέτει δύο αντικρουόμενα προτερήματα: είναι προσιτός στον πολύ κόσμο (σε σύγκριση με πολλούς συγγραφείς του περασμένου αιώνα που θεωρούνται ακαταλαβίστικοι) και παράλληλα, διατηρεί κάτω από την γραφή του ένα παγόβουνο ερμηνειών που ο κάθε αναγνώστης βλέπει μονό μια απειροελάχιστη κορυφή του. Ο κόσμος είναι πολυπλοκος όπως και η λογοτεχνία και ο Μέλβιλ το γνωρίζει πολύ καλά αυτό. Εδώ η λογοτεχνία δεν είναι καθόλου παρθένα, γεννά συνεχώς νέες ερμηνείες που διαιωνίζονται ασταμάτητα, και ο Μέλβιλ, επιτρέψτε μου την αθυροστομία, είναι μεγάλη συγγραφική πουτάνα. 


Melville rules! «White whale – holy grail», με δύο λόγια η αιώνια αντίστιξη που παρουσιάζει ο συγγραφέας (και) στο συγκεκριμένο βιβλιαράκι αλλά γενικότερα και σε όλο το δαιμόνιο έργο του! 

Υ.Γ. 2666 Ευχαριστώ πολύ τη Rosa Mund που γνωρίζει την εμμονή μου με τον Καπετάνιο και δεν χάνει ευκαιρία να τυραννάει το μυαλό μου.

Σχόλια

  1. JulSt11.1.19

    Μεγάλη μαγκιά οι Mastodon...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Παρότι δεν είμαι γνώστης του συγκεκριμένου είδους μουσικής, από πολύ παλιά άκουγα με μεγάλη ευχαρίστηση αυτές τις μουσικές. Και συνεχίζω ακόμα. Δυνατό κομμάτι!

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Κουβεντολόι με μια μούμια!

Σημ: Εδώ λέγονται ιστορίες μόνο για αραχνιασμένα κρανία, οι "ψεκασμένοι" θα απομακρύνονται διακριτικά.

«A good reader, a major reader, an active and creative reader is a rereader»

Ποίηση χωρίς τέλος

  Αυτή η χρονιά θα ξεκινήσει ακριβώς όπως τελείωσε: με ποίηση. Συλλεκτική ανάρτηση, σπάνια θα ξαναδιαβάσετε τέτοια. Σπάω την παράδοση (και το ρόδι)! Ακόμα σπανιότερα εντυπωσιάζομαι από ποιητές και ποιήματα. Δεν με συγκινεί η συμπύκνωση του λόγου όταν του λείπει ένα είδος «φλυαρίας» – ψάχνω ποιήματα που είναι αμετροεπή με έναν δικό τους τρόπο και ταυτόχρονα στοχευμένα και ουσιώδη. Ποιήματα που δεν πολυπαίρνουν στα σοβαρά τον εαυτό τους καθώς τσαλαβουτούν χαρούμενα στον χυλό της ειρωνείας. Ποιήματα που, απ' ό,τι σωστά αντιλαμβάνεστε, δεν γράφει η πλειοψηφία των ποιητών. Με δυο λόγια, κυνηγώ το ανέφικτο. Αλλά, αυτό δεν κυνηγάμε όλοι στην έναρξη κάθε χρονιάς; Το φλουρί μου για φέτος – λίρα εκατό – ήταν η Βισουάβα ή Βισλάβα ή όπως αλλιώς, Σιμπόρσκα. Η παλιά ποίηση, η ορθόδοξη, είναι Εδώ!

Με ανώμαλους δεν μιλάω

  Ανωμαλία είναι να μην μπορεί μια γυναίκα να κυκλοφορεί άφοβα στους δρόμους, ανωμαλία είναι να πιστεύεις ότι τα εμβόλια σκοπό έχουν να προκαλέσουν περισσότερο κακό από ό,τι καλό, ανωμαλία είναι να νομίζεις ότι η λογοτεχνία σε κάνει καλύτερο άνθρωπο, ανωμαλία είναι ακόμα το προφιτερόλ να έχει μόνο ένα σουδάκι μέσα, ανωμαλία είναι και ότι ο «Πατάκης» εξακολουθεί να μην εκδίδει Χέρμαν Μέλβιλ. Και πόσες ακόμα ανωμαλίες! Με τελευταία εκείνη του Ερβέ Λε Τελιέ, ενός συγγραφέα που αγάπησα οριστικά από ένα και μόνο βιβλίο του που είχα διαβάσει κάποτε, το «Όλα τα μανιτάρια τρώγονται», η ουλιπιανή έμπνευση που είχε οραματιστεί το facebook χρόνια πριν από τον δημιουργό του. Κάθε φορά που μπαίνετε στο facebook και αντικρίζετε την ερώτηση «Τι σκέφτεσαι;», ικανή να σας παρασύρει ασυγκράτητα να μας εμπιστευτείτε τις επικές σας μπούρδες, σχεδόν πάντα χωρίς καθόλου φιλτράρισμα και ουσία, να θυμάστε ότι ο Τελιέ κάποτε το έκανε… χίλιες φορές καλύτερα από εσάς, πιο δημιουργικά και κυρίως με περισσότερο χι

Dogs never bite me. Just humans.

    Ψόφια πράγματα το φετινό Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης – τουλάχιστον οι επιλογές μου – αλλά μόλις είδα ότι θα προβληθεί «Η εξουσία του σκύλου», που βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Τόμας Σάβατζ, ήξερα ότι θα ρεφάρω γιατί κακό σκυλί ψόφο δεν έχει. Και έτσι έγινε, η ταινία δεν με απογοήτευσε και μου θύμισε πόσο είχα αγαπήσει εκείνο το βιβλίο. Μια παραγωγή του Νέτφλιξ που θα είναι διαθέσιμη στην πλατφόρμα από την 1 Δεκεμβρίου ώστε να προλάβει να κάνει τον κύκλο της στις αίθουσες, με τον Κάμπερμπατς στον ρόλο του Φιλ, τον σωσία του Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν στον ρόλο του Τζορτζ και την ωραία Κίρστεν Ντανστ ως Ρόουζ. Η ταινία, όπως και το βιβλίο, σε πολλούς θα φανούν αργά, αδιάφορα και αλλόκοτα, λόγω του περιεχομένου αλλά η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για αριστοτεχνικές δημιουργίες με βάθος. Αντιγράφω εδώ το κείμενο που είχα γράψει στο «Διαβάζοντας» για να θυμάμαι ότι εκείνη η ανάγνωση μετράει ακόμα μέσα μου· σπάνιο, ομολογουμένως.

Γάτα είσαι

  Οι γάτες είναι υπέροχα πλάσματα και αν δεν είσαι επηρεασμένος από τον «Κυνόδοντα» του Λάνθιμου δύσκολα να μην σε γοητεύουν ή έστω να μην τραβούν την προσοχή σου. Μία από τις αγαπημένες μου συνήθειες είναι να παρατηρώ πώς συμπεριφέρονται οι γάτες. Τι γίνεται όμως αν και εκείνες παρακολουθούν με το ίδιο ενδιαφέρον την ανθρώπινη συμπεριφορά; Κάπως έτσι θα σκέφτηκε και ο Ιάπωνας Σόσεκι Νατσούμε και έγραψε ένα αξιαγάπητο βιβλίο· επιπροσθέτως έγραψε ένα από τα λίγα βιβλία που θα ήθελα να είχα γράψει εγώ. Χεστήκαμε τι θα ήθελες να γράψεις εσύ ρε Μαραμπού, και δίκιο έχετε, δεν αντιλέγω, απλώς σκέφτηκα να το αφήσω εδώ να υπάρχει. Γιατί πάντοτε με ενθουσίαζαν εκείνα τα λιγοστά βιβλία ανεπιτήδευτης σοφίας και γατίσιας συμπεριφοράς που συμπύκνωναν όλη την φιλοσοφία τους και την συγγραφική τεχνική τους σε φράσεις όπως η ακόλουθη: «Ορισμένες φορές επινοώ κάποιες ανοησίες και οι άνθρωποι τις παίρνουν στα σοβαρά, αυτό προκαλεί έναν αισθητικό ενθουσιασμό ακραίας κωμικότητας την οποία θεωρώ ενδιαφέρ

Εγώ σε λέω αγάπη

  Οι πιο συνηθισμένοι απατεώνες στην Ελλάδα συνήθως ενδύονται τους υδραυλικούς που ζητάνε 55 ευρώ για μια τρόμπα στο καζανάκι και δεν μπορείς και να τους πεις «Χέσε με ρε μάστορα» γιατί μετά πώς θα τραβήξεις καζανάκι; Στη λογοτεχνία από την άλλη, το να χαρακτηρίσεις για οποιονδήποτε λόγο τον Χέρμαν Μέλβιλ απάτη , το κάνεις μόνο αν εξυπηρετεί την πλοκή! «Γιατί οι πιο τερατώδεις απ’ όλους τους υποκριτές είναι αυτοί ακριβώς οι κερδοσκόποι: υποκριτές δι’ αντιστροφής της πραγματικότητας· υποκριτές στην παρουσίαση των πραγμάτων ως σκοτεινών αντί φωτεινών· ψυχές που ευημερούν χρησιμοποιώντας όχι τη δυστυχία, αλλά το μύθευμα της δυστυχίας· δάσκαλοι της αισχρής τέχνης τού να κατασκευάζεις δυστυχία· κίβδηλοι Ιερεμίες· νόθοι Ηράκλειτοι που, μόλις η πένθιμη μέρα περάσει, επιστρέφουν, σαν απατηλοί Λάζαροι ανάμεσα στους επαίτες, για να ευφρανθούν με τα κέρδη που απέκτησαν από τα προσποιητά έλκη της κεφαλής τους – φαύλοι κερδοσκόποι!» . Θα με αναγκάσετε να κατέβω πορεία στον Λευκό Πύργο όλοι εσείς πο

Dance with the Devil

  A long time ago in a galaxy (στην επαρχία) far, far away… όταν περνούσα την emo φάση μου και έκλαιγα χωρίς λόγο καθώς να καθάριζα κρεμμύδια είχα ανακαλύψει τυχαία ένα βιβλιαράκι που το αγόρασα με τα πρώτα λεφτά που είχα αποταμιεύσει σε ένα βιβλιάριο τραπέζης που είχε δεν είχε μέσα 30 δραχμαί. Εκείνο το βιβλίο ήτο κάποιου ψιλοάγνωστου Χόφμαν μεταφρασμένο υπό του σπουδαίου Καρυωτάκη – αργότερα, όταν οι ισορροπίες άλλαξαν εντός μου, κατάλαβα ότι ο Χόφμαν λειτούργησε κάπως σαν το… καρυωθραυστικό του ποιητή∙ ξέρω, ξέρω, πάγωσε η θάλασσα μέσα σας, μακάρι να βρείτε ένα βιβλίο να πέσει πάνω της σαν τσεκούρι – «το λογοπαίγνιο είναι ένα καυτό σίδερο για μπούκλες στο χέρι της τρέλας και με δαύτο λυγίζει τις σκέψεις» . Ο λόγος είναι ότι ο Χόφμαν αποδείχθηκε μια εξαίσια διαβολική μορφή της παγκόσμιας λογοτεχνίας και τα παιδιά του κυκλοφορούν ελεύθερα γύρω μας – ευτυχώς για αυτά, και για εμάς, είχε πάντοτε δουλειά, και μάλιστα σημαντική, να γράφει αριστουργήματα.

Τελειωμένοι

    Είμαστε γεννημένοι ο ένας για τον άλλον. Τέλος. Αυτά στην αρχή, βέβαια. Γιατί μετά, ανάθεμα την ώρα που βρέθηκες μπροστά μου. Αυτή η σχέση των σχέσεων όμως, μπορεί κάλλιστα να επεκταθεί και στα βιβλία. Μόνο που σε μένα λειτούργησε αντίστροφα· ανάθεμα την ώρα που βρέθηκε μπροστά μου, είπα για αυτό το βιβλίο, μου το δάνεισαν επειδή δεν άρεσε (ωραίο προμόσιον), ήθελα από την άλλη να δω και την ταινία του Κάουφμαν , ας πάει στα κομμάτια, θα το ξεκινήσω, με την σκέψη ήδη από την αρχή να βάλω ένα τέλος όταν δω ότι δεν τραβάει το πράγμα. Αλλά, γαμώτο, τραβούσε. Για ελάχιστους αναγνώστες αυτό θα είναι το βιβλίο της ζωής τους, σύμφωνοι. Κι όμως. «Είναι εντυπωσιακό. Όταν βλέπεις κάποιον με τους γονείς του, αποδεικνύεται απτά ότι όλοι είμαστε αποτέλεσμα σύνθεσης» . Όπως ακριβώς και τα αξιανάγνωστα βιβλία, τα συγγραφικά παιδιά των δημιουργών τους – ξεράστε με την ησυχία σας και ελάτε πίσω. Μείνετέ μου πιστοί! Σας αγαπώ !

Του πολέμου / Στο άλογό μου

Τι γιορτάζουμε σήμερα; Το όχι, το ναι, το ίσως; Γιατί, ενώ όλοι ξέρουμε ότι το εθνικό φρόνημα σε ψηλώνει ως άνθρωπο, εξεγειρόμαστε τόσο πολύ όταν κάτι τέτοιο γίνεται και με τεχνητά μέσα, ας πούμε, με δεκάποντες γόβες; Γιατί μετά την παρέλαση όλοι πάμε και πίνουμε φρέντο εσπρέσσο, έναν τόσο χαρακτηριστικά ιταλικό καφέ; Τι θα συμβεί αν σε μία αντιπολιτευτική συνωμοσία όλοι συντονίσουν το... ένα στο δεξί; Το ένα στ' αριστερό αποκτά όντως βαρύνουσα σημασία όταν κυβερνά η Αριστερά, ή απλώς έχουμε συνηθίσει να το θεωρούμε ηθικό πλεονέκτημα της παρέλασης;

Η μέθοδος του Κούντερα

  Σε κάποιες περισσότερο κιτς εποχές ένα παρόμοιο χαστούκι σαν εκείνο του Γουίλ Σμιθ είχε ταράξει τα νερά της κοινωνικής μας ζωής. Η Νατάσα Αθήνη είχε χαστουκίσει την Δήμητρα Λιάνη στην παρουσίαση του βιβλίου της «10 χρόνια και 54 μέρες» – βέβαια, τώρα που τα συζητάμε, μπορεί να έχουν περάσει κοντά 30 χρόνια. Μια επισήμανση που μου ήρθε μόλις: όλες οι βιβλιοπαρουσιάσεις είναι για σφαλιάρες∙ συγγραφείς μην πέφτετε σε αυτή την παγίδα, μακριά. Τέλος πάντων, όταν η Δήμητρα δεν έγραφε βιβλία, διάβαζε, λένε, Κούντερα. Τότε ήταν πολύ της μόδας. Κούντερα από εδώ, Κούντερα από εκεί, είχαν τρελαθεί όλοι. Ποιος είναι ρε αυτός ο Κούντερας; Ήταν τελικά ένα πιο λογοτεχνικό Nitro όπως νόμιζαν αρκετοί; Γιατί τόσα χρόνια τον αντιμετωπίζουμε με αβάσταχτη ελαφρότητα; «Γιατί άραγε θέλει να κάνει έρωτα μαζί μου; αναρωτιόταν πολύ συχνά, αλλά δεν έβρισκε απάντηση. Ένα μόνο ήξερε, πως οι σιωπηρές συνευρέσεις τους ήταν αναπόφευκτες, έτσι όπως είναι αναπόφευκτο να σταθεί προσοχή ένας πολίτης ακούγοντας τον εθν