Ευρώπη… σου λέει ο άλλος!

 

Αφήνοντας μόλις ένα βιβλίο που περιέγραφε ολοζώντανα μια Ευρώπη απολύτως παραδομένη στην καταστροφή, προετοίμαζα απροβλημάτισμος την λοξή πορεία μου σε άλλες καλλιτεχνικές διαδρομές, χωρίς να έχω ιδέα γιατί μου συμβαίνει αυτό τόσο φυσικά. Μήπως τελικά είμαι παραπάνω ευρωπαίος από ό,τι πιστεύω; Ο Τζορτζ Στάινερ με αυτό το λαμπρό δόκιμιό του ήρθε να μας αναστήσει την απονεκρωμένη σκέψη μας με 5 εύστοχα bullets #διπλής και #τριπλής. «Αλλά μετά από μια ολόκληρη ζωή αφιερωμένη στην εις βάθος έρευνα, ο Λέο Στράους, εξίσου εμβριθής γνώστης του Ταλμούδ και του Αριστοτέλη, του Σωκράτη και του Μαϊμονίδη, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν μπορεί να υπάρξει ικανοποιητικός συμβιβασμός ανάμεσα στις έσχατες επιταγές του φιλοσοφικού-επιστημονικού λόγου, όπως αυτές διατυπώνονται στην ελληνική κληρονομιά μας, και στις επιταγές της πίστης και της αποκάλυψης, όπως αυτές κηρύσσονται στη Τορά. Ο συγκρητισμός, όσο ιδιοφυής και αν είναι, θα έιναι πάντα ελαττωματικός. Επομένως, η “ιδέα της Ευρώπης” είναι πράγματι μια “ιστορία δύο πόλεων”» – και ν δόσεων!
 

Ο Στάινερ είναι ένας υπέροχος στοχαστής, ακόμα και όταν κινείται ανάμεσα στο εύκολα κατανοητό και στο απολαυστικά δυσνόητο. Ανεπανάληπτη μορφή. Έγραψε ένα βιβλίο που αγαπώ πολύ και με έχει επηρεάσει βαθιά και έκτοτε αναζητώ με επιμονή και υπομονή τα μεγαλύτερα βιβλία του – δε θα θέσω ζήτημα σπουδαιότητας γιατί καθετί μικρό που γράφει έχει τις άπειρες δυνατότητες να εξελιχθεί σε κάτι αξέχαστα ουσιώδες. Όπως συνέβη με αυτό εδώ το βιβλιαράκι, μια διάλεξη ουσιαστικά στο Ινστιτούτο Nexus. Ο συγγραφέας συνοψίζει θαυμάσια 5 αξιώματα ορισμού της Ευρώπης και αργότερα προσπαθεί να προτείνει μια λύση, με την γλυκιά αμφιβολία ενός ελιτιστή διανοούμενου όμως, και όχι με την ενοχλητική οίηση ενός ξερόλα.
 

[…] «Πέντε αξιώματα για να ορίσουμε την Ευρώπη: το καφενείο, το τοπίο σε προσπελάσιμη, ανθρώπινη κλίμακα (όσοι ενδιαφέρεστε μπορείτε να αναζητήσετε μια ολότελα ενδιαφέρουσα αρχιτεκτονική αποτύπωση αυτού του αξιώματος), οι δρόμοι και οι πλατείες που φέρουν ονόματα πολιτικών, επιστημόνων, καλλιτεχνών, συγγραφέων του παρελθόντος (στο Δουβλίνο ακόμα και οι στάσεις των λεωφορείων σού δίνουν οδηγίες για τα σπίτια των ποιητών), η διττή μας καταγωγή από την Αθήνα και την Ιερουσαλήμ και, τέλος, εκείνη η αγωνία μας για ένα τελικό κεφάλαιο, για το περίφημο δειλινό του Χέγκελ, που έριχνε τη σκιά του στην ιδέα και στην ουσία της Ευρώπης ακόμα και τις ώρες του μεσημεριού.

Τι έπεται;» 

Αυτό που έπεται είναι ό,τι ακριβώς προηγήθηκε ως εκείνο το σημείο και ό,τι θα ακολουθήσει το τέλος της ανάγνωσης∙ ατόφια απόλαυση∙ και μερική θλίψη – να ένας ακόμα λόγος για τη μελαγχολία της σκέψης! Πρέπει να αντέξουμε, αν όχι με κάθε κόστος, τουλάχιστον για κάθε όφελος. Σαν αυτά που προσφέρουν τέτοιοι στοχαστές. «Με ποιο δικαίωμα μπορούμε να επιβιώσουμε της αυτοκτονικής απανθρωπιάς μας;» Μία καταπληκτική έκδοση από το «Δώμα» που εκτός των άλλων πέτυχε ακριβώς την απόχρωση που αγαπώ στο εξώφυλλο και έτσι χρωμάτισε εντονότερα την αναγνωστική μου εμπειρία. Η καλή μετάφραση είναι του Θάνου Σαμαρτζή. Υπάρχει και μία ωραία εισαγωγή του ιδρυτικού διευθυντή του Ινστιτούτου Nexus, Ρομπ Ρήμεν. Το δοκίμιο ανήκει στην ενδιαφέρουσα σειρά «Αστικά» των εκδόσεων. Ο Στάινερ κάπου αναφέρει το δοκίμιο του Μαξ Βέμπερ «Η επιστήμη ως κάλεσμα και επάγγελμα» και με έπεισε να το πάρω. Στο αυτί του βιβλίου βλέπουμε το προαναφερθέν δοκίμιο του Βέμπερ να φιγουράρει στη θέση 2 των «Αστικών» με την ένδειξη (Ετοιμάζεται), ένω έχουν ήδη βγει τα 3 και 4 (του Στάινερ). Τι ανακολουθία είναι αυτή! 0 στο πηλίκιο – GAP for President of Europe! 

Ένα υπέροχο βιβλίο που ακόμα και οι λίγες σημειώσεις που προσθέτει ο ίδιος ο συγγραφέας, στέκουν σίγουρες πλάι στο κύριο έργο του: «Πρέπει να θυμάσαι ότι είναι τόσο πολλά αυτά που έχεις να θυμάσαι. Ο Ηρόδοτος έθεσε το εξής ερώτημα: “Κάθε χρόνο στέλνουμε τα πλοία μας με κίνδυνο της ζωής και με πολύ μεγάλο κόστος στην Αφρική για να ρωτήσουν: Ποιοι είστε; Ποιοι είναι οι νόμοι σας; Ποια είναι η γλώσσα σας; Αλλά αυτοί ποτέ δεν έστειλαν ούτε ένα πλοίο να ρωτήσουν εμάς”. Καμία πολιτική ορθότητα και κανένας φιλελευθερισμός του συρμού δεν μπορεί να ακυρώσει τούτο το ερώτημα».