Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Fantasia

 
Να πω και δυο λόγια για τα βιβλία του Μπλέηκ – για όσα έχω στην κατοχή μου εννοώ, δηλαδή μόνο δύο, τυχερούληδες! Το ξέρετε βέβαια ότι εγώ με την ποίηση δεν τα πάω καλά· να φανταστείτε ότι, ούτε η ποίηση του Τίτου Πατρίκιου δεν με βρίσκει! Αν θέλετε μπόλικη ποίηση υπάρχει ένα μπλογκ που και την τιμά και την αγαπά. Πριν όμως κάποιος προσπαθήσει να ερμηνεύσει την ποίηση πρέπει πρώτα να την κατανοήσει, και αυτό που μου έδειξε η πρόσφατη εμπειρία της ανάγνωσης της βιογραφίας του Μπλέηκ, είναι ότι κάποιος πολύ δύσκολα θα κατανοήσει την ποίησή του αν δεν αφήσει τον εαυτό του να εισχωρήσει στην πολυτάραχη ζωή και την πολυσχιδή προσωπικότητα του δημιουργού της. Ωστόσο, ο μύθος κατέλαβε τον Μπλέικ και ο ίδιος, έχοντας ως χαρακτηριστικά γνωρίσματα το πείσμα και την εμμονή, άρχισε να εμβαθύνει σε αυτόν και να τον επεξεργάζεται ώσπου έγινε μια άκρως περίπλοκη, και από ορισμένες απόψεις ακατανόητη, summa theologica. Μερικοί δημιουργοί είναι σαν περίκλειστα στρείδια που το μαργαριτάρι τους θα το δουν μόνο οι πιο επίμονοι δύτες.

Πρωταρχικός στόχος αυτής της ανάρτησης ήταν να σχολιάσω τις μεταφράσεις περισσότερο, παρά τα ίδια τα ποιήματα, τα οποία εξάλλου συχνά δεν επιδέχονται καν ερμηνείας από σπουδαίους θεωρητικούς, πόσο μάλλον από την θλιβερή μου μετριότητα – και κυρίως να σχολιάσω την ανεκδιήγητη μετάφραση του Γιώργου Μπλάνα στα «Τραγούδια της Αθωότητας». Παλιά είχα βρει στο βιβλιοπωλείο, τα τραγούδια της Αθωότητας και εκείνα της Εμπειρίας πλάι πλάι, και επειδή ήμουν αθώος περί Μπλέηκ, σκέφτηκα να ξεκινήσω από το πρώτο. Εντούτοις, γνώριζα σχεδόν προφητικά και ένιωθα με έναν μυστικιστικό τρόπο ότι η ποίηση του Μπλέηκ δεν είναι ποτέ απλή και κρύβει περισσότερα από όσα φανερώνει. Άρχισα λοιπόν την ανάγνωση και έπεσα σε κάτι χαζοχαρούμενα παιδικά τραγουδάκια! 
 
Ώπα, για στάσου, σύμφωνα με την βιογραφία είναι όντως παιδικά τραγουδάκια ( [...] Φέρει όλα τα σημάδια ότι έχει γραφτεί και έχει σχεδιαστεί για παιδιά, με «εύθυμα άσματα/Που κάθε παιδί θέλει να ακούει», και αναμφίβολα ο Μπλέικ προσπαθούσε να επωφεληθεί από την αναδυόμενη αγορά εκείνης της εποχής για μια τέτοια λογοτεχνία [...] Αυτά τα ποιήματα συχνά επιχειρηματολογούν ή έχουν στόχο τη σάτιρα και είναι σαφές ότι δεν εκφράζουν το λυρικό αίσθημα ή την αυθόρμητη υπερχείλιση της συγκίνησης κατά τον συμβατικό «ρομαντικό» τρόπο. Γι' αυτό τα Άσματα αξιώνουν να είναι εξίσου τυπικά και απρόσωπα όσο οι λαικές μπαλάντες και τα παιδικά τραγούδια από τα οποία ο Μπλέικ δανείστηκε στοιχεία· συνεπώς, μπορούσε να δραματοποιεί την πνευματική σπουδαιότητα καθώς και τις πιθανές ατέλειες της ίδιας της «αθωότητας» [...] Η αλήθεια όμως είναι πως θα μπορούσαν να είχαν γραφτεί μόνο από έναν καλλιτέχνη που πίστευε πως είναι πνευματικός ποιητής· εδώ, όλες οι αναφορές σχετίζονται με τις μεσαιωνικές εικονογραφήσεις, τα υαλογραφήματα, τις προφητείες των βάρδων, τους ρυθμούς της Βίβλου και τους λαικούς ύμνους), όχι όμως και χαζοχαρούμενα. Ο Μπλέηκ δεν ήταν χαζοχαρούμενος ποιητής, γιατί να τον κάνεις να φαίνεται τέτοιος; 
 
Ιδού ένα παράδειγμα:
 
 
THE ECCHOING GREEN
 

The Sun does arise,
And make happy the skies;
The merry bells ring
To welcome the Spring;
The skylark and thrush,
The birds of the bush,
Sing lounder around
To the bell's chearful sound,
While our sports shall be seen
On the Ecchoing Green.
 
Old John, with white hair,
Does laugh away care,
Sitting under the oak,
Among the old folk.
They laugh at our play,
And soon they all say:
«Such, such were the joys
When we all, girls & boys,
In our youth time were seen
On the Ecchoing Green».
 
Till the little ones, weary,
No more can be merry;
The sun does descend,
And our sports have on end.
Round the laps of their mothers
Many sisters and brothers,
Like birds in their nest,
Are ready for rest,
And sports no more seen
On the darkening Green.
 
 
ΟΛΗ Η ΠΛΑΣΗ ΞΕΦΩΝΙΖΕΙ 
 
 
Βγαίνει ο ήλιος κι οι σκιές
τρέχουν, κάνουνε χαρές.
Γέλια στα καμπαναριά:
«Ήρθε η Άνοιξη, παιδιά!»
Νάτος ο κορυδαλλός
κι ο σπουργίτης ο μικρός.
Νάτη η τσίχλα η πεταχτή.
Δες φωνή και ταραχή!
Μες στα θάμνα οι πουλομάνες
παραβγαίνουν τις καμπάνες.
Η παρέα παιχνίδι αρχίζει
κι όλη η πλάση ξεφωνίζει.
 
Τρέχει και ο μπάρμπα-Γιάννης
-στις χαρές του, δεν τον πιάνεις-
κάτω απ' τη βελανιδιά
μ' όλα τα μπάρμπα-παιδιά.
Κάθονται και μας κοιτάνε,
τα κεφάλια τους κουνάνε:
«Αχ, τα νιάτα πως περνάνε
κι είναι μόνο μια φορά!»
Η παρέα τους τριγυρίζει
κι όλη η πλάση ξεφωνίζει.
 
Μα για δείτε, το μικρό
δεν μπορεί άλλο χορό.
Τότε ο ήλιος κατεβαίνει
κι η παρέα κουρασμένη
το παιχνίδι παρατά.
Τρέχουν όλα τα παιδιά
ν' αγκαλιάσουν τη μαμά τους,
σαν πουλάκια στη φωλιά τους,
Πρώτο το μικρό νυστάζει
κι όλη η πλάση σκοτεινιάζει.
 
Έλα και ένα ακόμα (How's the lamb going?):
 
 
THE LAMB
 

Little Lamb, who made thee?
Dost thou know who made thee?
Gave thee life, & bid thee feed
By the stream & o' er the mead;
Gave thee clothing of delight,
Softest clothing, wooly, bright;
Gave thee such a tender voice,
Making all the vales rejoice?
Little Lamb, who made thee?
Dost thou know who made thee?
 
Little Lamb, i' ll tell thee,
Little Lamb, i' ll tell thee,
He is called by thy name,
For the calls himself a Lamb.
He is meek, & he is mild;
He became a little child.
I a child, & thou a lamb,
We are called by his name.
Little Lamb, God bless thee!
Little Lamb, God bless thee!
 
 
ΤΟ ΑΡΝΑΚΙ
 
 
Πες μου, αρνάκι μου μικρό,
ξέρεις σε παρακαλώ,
ποιος σου δίνει τη ζωή,
ποιος σου δίνει το φαί,
το νερό, το χορταράκι,
ποιος σου φτιάχνει ρουχαλάκι
από φωτεινο μαλλί,
ποιος σου κάνει τη φωνή
τόσο, αχ, τόσο τρυφερή;
Πες μου, αρνάκι μου μικρό,
ξέρεις, σε παρακαλώ; 
 
Όχι; Τέντωσε τ' αυτιά σου!
Ξέρεις... έχει τ' όνομά σου.
Έτσι λέει τον εαυτό του.
Το παρουσιαστικό του
είναι ήρεμο πολύ.
Κάποτε έγινε παιδί
κι έτσι παίζουμε μαζί:
το παιδί και το αρνί.
Ο Θεός να σε ευλογεί.
 
Δίγλωσση έκδοση, θα μου πείτε. Άνοιξε τα στραβά σου και διάβασε το πρωτότυπο. Αν μπορούσα να το διαβάσω, θα αγόραζα το πρωτότυπο και ο μεταφραστής θα έχανε τη δουλειά του! Επίσης, αν ο Μπλέηκ έγραφε σε μια λιγότερο «προνομιούχα» γλώσσα; Αυτές, λοιπόν, οι επιλογές μου; Είτε το πρωτότυπο κείμενο είτε μια κακή μετάφραση; Ξέρω, ξέρω, η ποίηση δεν μεταφράζεται, μπλα, μπλα, μπλα. Τουλάχιστον όμως, ας μην προδίδεται το πνεύμα του συγγραφέα. Και πνεύμα ο Μπλέηκ είχε μπόλικο, κρίμα που εξατμίστηκε όλο κατά την μετάβαση από την αριστερή σελίδα στην δεξιά.
 
«Δεν σου βγαίνει εν τέλει η ρίμα;
Πω πω, πράγματι, στο λέω, μεγάλο κρίμα.
Τι σου φταίω και γω όμως που ξεκίνησα πρύμα
για ποίηση αληθινή και έσταξα χρήμα;»
 
Η επιδίωξη της ομοιοκαταληξίας κατέστρεψε όλη την ποίηση του Μπλέηκ. Κάποιες δικαιολογίες του μεταφραστή στην εισαγωγή του βιβλίου («Η παρούσα μετάφραση επεξεργάζεται τα ποιήματα με στόχο τη διατήρηση της αποτελεσματικότητάς τους. Είναι μετάφραση καμωμένη για να διαβαστεί, πρώτα πρώτα, από παιδιά. Ασφαλώς, πλαγιοκοπεί το κείμενο, απομακρυνόμενη προς τα μέσα ή προς τα έξω, αλλά πάντα από δρόμους που δείχνει το ίδιο το κείμενο») δεν μπόρεσαν καθόλου να με πείσουν ότι σε αυτό το βιβλίο επιχειρήθηκε μια αξιόλογη μεταφραστική προσπάθεια. Κάθε άλλο, με έκαναν να στρέψω την πλάτη μου στον Μπλέηκ και να περάσουν κάμποσα χρόνια μέχρι να διαβάσω την βιογραφία του και αντιληφθώ το ποιητικό του μεγαλείο. 
 
Τα καημένα τα νιάτα, τι γρήγορα που περνούν... Μεταφραστική σχολή «ΣΤΕΛΛΑ ΓΚΡΕΚΑ»! Άσ' τα τα ποιηματάκια του ανακατωμένα! Στο δεύτερο ποίημα γίνεται μια εμφανής συγχώνευση του αρνιού με τον Χριστό... η μόνη λέξη στα ελληνικά που μπορεί να πετύχει κάπως την σύνδεση είναι η λέξη «αμνός», η λέξη «αρνάκι» αποδεικνύεται εντελώς άνοστη, εκτός και αν συνοδεύεται από πατάτες και δεντρολίβανο! Με εκνεύρισε πολύ αυτή η μετάφραση και αν δεν σβούριξα το βιβλίο από το παραθύρι, είναι γιατί υπήρχε και το πρωτότυπο κείμενο του Μπλέηκ, και επιπλέον, οι εκδόσεις Ερατώ διαθέτουν μία αρκετά καλή αισθητική. Αν είναι τόσο στρεβλή η αναγνωστική μου ματιά, παρακαλώ να με διαφωτίσετε, θα το εκτιμήσω δεόντως. Μην μου πείτε όμως ότι δεν σκαμπάζω τίποτα από ποίηση, αυτό το ξέρω ήδη, δεν θέλω να γίνω ποιητής για να μπορώ να απολαμβάνω την ποίηση. Ο Μπλέηκ απεχθανόταν την ποίηση του Γερμανού ποιητή Κλόπστοκ και κάποτε τον «τίμησε» με μερικούς ειρωνικούς στίχους όπου το καταληκτικό δίστιχο πήγαινε κάπως έτσι:
 
«Αν τούτα ο Μπλέικ έγραφε αφότου είχε χέσει / Φαντάσου τι θα έγραφε στου τραπεζιού τη θέση»
 
Δυστυχώς, σε ανάλογο συμπέρασμα καταλήγω και εγώ, για την μεταφραστική αποτύπωση των πρωτότυπων ποιημάτων. Εννοώ ότι ετούτα τα ποιήματα είναι, κατά την γνώμη μου, το αποτέλεσμα μιας «διανοητικής αφόδευσης». Σκατά μετάφραση, δηλαδή. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει μια λίστα με τα βιβλία του Μπλέηκ που βρίσκονται σε κυκλοφορία, συνοδευόμενη από έναν σύντομο κριτικό σχολιασμό για τις μεταφράσεις αυτών, κάτι αρκετά πρωτότυπο για τα ελληνικά δεδομένα (σπάνια το έχω ξανασυναντήσει σε ελληνικό βιβλίο) αλλά συνάμα και αρκετά παράτολμο (να κρίνεις, με σχετικά ψυχρή διάθεση, τις μεταφράσεις των άλλων εκδόσεων, όταν η δική σου μετάφραση είναι καταφανώς τόσο κακή). Ωστόσο, ανάμεσα σε αυτές τις κριτικές αποτιμήσεις, υπάρχει μία για την μετάφραση του Χάρη Βλαβιανού στους «Γάμους του Ουρανού και της Κόλασης» και απ' όσο μπορώ να κρίνω λέει την αλήθεια – και είναι και το καλύτερο σημείο του βιβλίου, που τόση ώρα βρίζω και τώρα θα σταματήσω γιατί κουράστηκα! 
 

 
[Η μετάφραση έχει λογοτεχνικό χαρακτήρα. Αποδίδει σε διαυγέστατα Ελληνικά και με σύγχρονη τεχνική, την ουσία και τη μορφή του έργου]
 
Αυτή η μετάφραση αφορά στο βιβλίο που εκδόθηκε από την Νεφέλη το 1997, και προφανώς είναι η ίδια που επανεκδόθηκε σε εκπληκτική αναθεωρημένη έκδοση, το 2014. Και αυτή η έκδοση είναι η καλύτερη αρχή για όποιον θέλει να αναμετρηθεί με το Θηρίο της Αποκάλυψης που λέγεται Μπλέηκ! Περιεκτικότατη εισαγωγή, σημαντικές και διευκρινιστικές σημειώσεις που εξηγούν στους αμύητους τα «τρελά» του συγγραφέα, με μία μετάφραση αξιανάγνωστη και σοβαρή. Η έκδοση περιλαμβάνει και τις 27 χαλκογραφίες του πρωτοτύπου – κάτι που περιλαμβάνει και η έκδοση για τα «Τραγούδια της Αθωότητας», όχι όμως με την ομορφιά και την χάρη που έχει η έκδοση της Νεφέλης. Ασπρόμαυρες και μικρόκουτσικες χαλκογραφίες, για έναν ζωγράφο που χρησιμοποίησε το χρώμα με τόση ένταση και δυναμική, είναι άχρηστες και γελοίες. Η έκδοση της Νεφέλης έδωσε πίσω στον Μπλέηκ όλη την μεγαλοπρέπεια που του αξίζει! Εύχομαι ότι στο μέλλον (δεν είμαι και προφήτης!) θα εκδοθούν τα άπαντα του Μπλέηκ σε 2 πολυτελείς τόμους και σε μία σοβαρή μετάφραση.
 
Η ποίησή του είναι δύσκολη και απαιτεί όλες τις ανθρώπινες ικανότητές σας. Εκείνος όμως πιστεύει σε σας. Μένει μόνο να το πιστέψετε και εσείς. Η ποίηση του Μπλέικ έχει μεγάλη φυσική δύναμη όταν διαβάζεται φωναχτά· μοιάζει να απαιτεί το εύρος και την ανάσα της φωνής – δεν είναι μόνο ένα κείμενο προς ανάγνωση, αλλά και η επίρρωση της πίστης του στην ενότητα όλων των ανθρώπινων ικανοτήτων.
 
Υ.Γ. 2666 Πριν κάμποσα χρόνια είχα προσπαθήσει ανεπιτυχώς να διαβάσω την «Αγωνία της επίδρασης» του Χάρολντ Μπλουμ. Για να πιάσεις κάποιο νόημα πρέπει να έχεις εξαντλητικές γνώσεις της ποιητικής εξεχουσών ποιητικών μορφών, όπως του Μπλέηκ και του Μίλτον. Θυμάμαι, ο Μπλέηκ «έπαιζε» πολύ στο βιβλίο – τώρα πια, μπορώ να πω ότι έχω αποκτήσει μερική (αν δεν είναι βλάσφημο αυτό που λέω) γνώση της ποιητικής του. Αλλά από Μίλτον δεν σκαμπάζω ντιπ. «Ποτέ δε διάβασα Μίλτον, αλλά θα το κάνω» είπε ένας αφελής επισκέπτης στον Φουζέλι. «Σε συμβουλεύω να μην το κάνεις» απάντησε ο ζωγράφος «γιατί θα δυσκολευτείς τρομερά». Έχω πολύ δρόμο μπροστά μου... και η αγωνία μου, φουντώνει!

Σχόλια

«A good reader, a major reader, an active and creative reader is a rereader»

Ποίηση χωρίς τέλος

  Αυτή η χρονιά θα ξεκινήσει ακριβώς όπως τελείωσε: με ποίηση. Συλλεκτική ανάρτηση, σπάνια θα ξαναδιαβάσετε τέτοια. Σπάω την παράδοση (και το ρόδι)! Ακόμα σπανιότερα εντυπωσιάζομαι από ποιητές και ποιήματα. Δεν με συγκινεί η συμπύκνωση του λόγου όταν του λείπει ένα είδος «φλυαρίας» – ψάχνω ποιήματα που είναι αμετροεπή με έναν δικό τους τρόπο και ταυτόχρονα στοχευμένα και ουσιώδη. Ποιήματα που δεν πολυπαίρνουν στα σοβαρά τον εαυτό τους καθώς τσαλαβουτούν χαρούμενα στον χυλό της ειρωνείας. Ποιήματα που, απ' ό,τι σωστά αντιλαμβάνεστε, δεν γράφει η πλειοψηφία των ποιητών. Με δυο λόγια, κυνηγώ το ανέφικτο. Αλλά, αυτό δεν κυνηγάμε όλοι στην έναρξη κάθε χρονιάς; Το φλουρί μου για φέτος – λίρα εκατό – ήταν η Βισουάβα ή Βισλάβα ή όπως αλλιώς, Σιμπόρσκα. Η παλιά ποίηση, η ορθόδοξη, είναι Εδώ!

Με ανώμαλους δεν μιλάω

  Ανωμαλία είναι να μην μπορεί μια γυναίκα να κυκλοφορεί άφοβα στους δρόμους, ανωμαλία είναι να πιστεύεις ότι τα εμβόλια σκοπό έχουν να προκαλέσουν περισσότερο κακό από ό,τι καλό, ανωμαλία είναι να νομίζεις ότι η λογοτεχνία σε κάνει καλύτερο άνθρωπο, ανωμαλία είναι ακόμα το προφιτερόλ να έχει μόνο ένα σουδάκι μέσα, ανωμαλία είναι και ότι ο «Πατάκης» εξακολουθεί να μην εκδίδει Χέρμαν Μέλβιλ. Και πόσες ακόμα ανωμαλίες! Με τελευταία εκείνη του Ερβέ Λε Τελιέ, ενός συγγραφέα που αγάπησα οριστικά από ένα και μόνο βιβλίο του που είχα διαβάσει κάποτε, το «Όλα τα μανιτάρια τρώγονται», η ουλιπιανή έμπνευση που είχε οραματιστεί το facebook χρόνια πριν από τον δημιουργό του. Κάθε φορά που μπαίνετε στο facebook και αντικρίζετε την ερώτηση «Τι σκέφτεσαι;», ικανή να σας παρασύρει ασυγκράτητα να μας εμπιστευτείτε τις επικές σας μπούρδες, σχεδόν πάντα χωρίς καθόλου φιλτράρισμα και ουσία, να θυμάστε ότι ο Τελιέ κάποτε το έκανε… χίλιες φορές καλύτερα από εσάς, πιο δημιουργικά και κυρίως με περισσότερο χι

Dogs never bite me. Just humans.

    Ψόφια πράγματα το φετινό Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης – τουλάχιστον οι επιλογές μου – αλλά μόλις είδα ότι θα προβληθεί «Η εξουσία του σκύλου», που βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Τόμας Σάβατζ, ήξερα ότι θα ρεφάρω γιατί κακό σκυλί ψόφο δεν έχει. Και έτσι έγινε, η ταινία δεν με απογοήτευσε και μου θύμισε πόσο είχα αγαπήσει εκείνο το βιβλίο. Μια παραγωγή του Νέτφλιξ που θα είναι διαθέσιμη στην πλατφόρμα από την 1 Δεκεμβρίου ώστε να προλάβει να κάνει τον κύκλο της στις αίθουσες, με τον Κάμπερμπατς στον ρόλο του Φιλ, τον σωσία του Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν στον ρόλο του Τζορτζ και την ωραία Κίρστεν Ντανστ ως Ρόουζ. Η ταινία, όπως και το βιβλίο, σε πολλούς θα φανούν αργά, αδιάφορα και αλλόκοτα, λόγω του περιεχομένου αλλά η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για αριστοτεχνικές δημιουργίες με βάθος. Αντιγράφω εδώ το κείμενο που είχα γράψει στο «Διαβάζοντας» για να θυμάμαι ότι εκείνη η ανάγνωση μετράει ακόμα μέσα μου· σπάνιο, ομολογουμένως.

Εγώ σε λέω αγάπη

  Οι πιο συνηθισμένοι απατεώνες στην Ελλάδα συνήθως ενδύονται τους υδραυλικούς που ζητάνε 55 ευρώ για μια τρόμπα στο καζανάκι και δεν μπορείς και να τους πεις «Χέσε με ρε μάστορα» γιατί μετά πώς θα τραβήξεις καζανάκι; Στη λογοτεχνία από την άλλη, το να χαρακτηρίσεις για οποιονδήποτε λόγο τον Χέρμαν Μέλβιλ απάτη , το κάνεις μόνο αν εξυπηρετεί την πλοκή! «Γιατί οι πιο τερατώδεις απ’ όλους τους υποκριτές είναι αυτοί ακριβώς οι κερδοσκόποι: υποκριτές δι’ αντιστροφής της πραγματικότητας· υποκριτές στην παρουσίαση των πραγμάτων ως σκοτεινών αντί φωτεινών· ψυχές που ευημερούν χρησιμοποιώντας όχι τη δυστυχία, αλλά το μύθευμα της δυστυχίας· δάσκαλοι της αισχρής τέχνης τού να κατασκευάζεις δυστυχία· κίβδηλοι Ιερεμίες· νόθοι Ηράκλειτοι που, μόλις η πένθιμη μέρα περάσει, επιστρέφουν, σαν απατηλοί Λάζαροι ανάμεσα στους επαίτες, για να ευφρανθούν με τα κέρδη που απέκτησαν από τα προσποιητά έλκη της κεφαλής τους – φαύλοι κερδοσκόποι!» . Θα με αναγκάσετε να κατέβω πορεία στον Λευκό Πύργο όλοι εσείς πο

Γάτα είσαι

  Οι γάτες είναι υπέροχα πλάσματα και αν δεν είσαι επηρεασμένος από τον «Κυνόδοντα» του Λάνθιμου δύσκολα να μην σε γοητεύουν ή έστω να μην τραβούν την προσοχή σου. Μία από τις αγαπημένες μου συνήθειες είναι να παρατηρώ πώς συμπεριφέρονται οι γάτες. Τι γίνεται όμως αν και εκείνες παρακολουθούν με το ίδιο ενδιαφέρον την ανθρώπινη συμπεριφορά; Κάπως έτσι θα σκέφτηκε και ο Ιάπωνας Σόσεκι Νατσούμε και έγραψε ένα αξιαγάπητο βιβλίο· επιπροσθέτως έγραψε ένα από τα λίγα βιβλία που θα ήθελα να είχα γράψει εγώ. Χεστήκαμε τι θα ήθελες να γράψεις εσύ ρε Μαραμπού, και δίκιο έχετε, δεν αντιλέγω, απλώς σκέφτηκα να το αφήσω εδώ να υπάρχει. Γιατί πάντοτε με ενθουσίαζαν εκείνα τα λιγοστά βιβλία ανεπιτήδευτης σοφίας και γατίσιας συμπεριφοράς που συμπύκνωναν όλη την φιλοσοφία τους και την συγγραφική τεχνική τους σε φράσεις όπως η ακόλουθη: «Ορισμένες φορές επινοώ κάποιες ανοησίες και οι άνθρωποι τις παίρνουν στα σοβαρά, αυτό προκαλεί έναν αισθητικό ενθουσιασμό ακραίας κωμικότητας την οποία θεωρώ ενδιαφέρ

Dance with the Devil

  A long time ago in a galaxy (στην επαρχία) far, far away… όταν περνούσα την emo φάση μου και έκλαιγα χωρίς λόγο καθώς να καθάριζα κρεμμύδια είχα ανακαλύψει τυχαία ένα βιβλιαράκι που το αγόρασα με τα πρώτα λεφτά που είχα αποταμιεύσει σε ένα βιβλιάριο τραπέζης που είχε δεν είχε μέσα 30 δραχμαί. Εκείνο το βιβλίο ήτο κάποιου ψιλοάγνωστου Χόφμαν μεταφρασμένο υπό του σπουδαίου Καρυωτάκη – αργότερα, όταν οι ισορροπίες άλλαξαν εντός μου, κατάλαβα ότι ο Χόφμαν λειτούργησε κάπως σαν το… καρυωθραυστικό του ποιητή∙ ξέρω, ξέρω, πάγωσε η θάλασσα μέσα σας, μακάρι να βρείτε ένα βιβλίο να πέσει πάνω της σαν τσεκούρι – «το λογοπαίγνιο είναι ένα καυτό σίδερο για μπούκλες στο χέρι της τρέλας και με δαύτο λυγίζει τις σκέψεις» . Ο λόγος είναι ότι ο Χόφμαν αποδείχθηκε μια εξαίσια διαβολική μορφή της παγκόσμιας λογοτεχνίας και τα παιδιά του κυκλοφορούν ελεύθερα γύρω μας – ευτυχώς για αυτά, και για εμάς, είχε πάντοτε δουλειά, και μάλιστα σημαντική, να γράφει αριστουργήματα.

Του πολέμου / Στο άλογό μου

Τι γιορτάζουμε σήμερα; Το όχι, το ναι, το ίσως; Γιατί, ενώ όλοι ξέρουμε ότι το εθνικό φρόνημα σε ψηλώνει ως άνθρωπο, εξεγειρόμαστε τόσο πολύ όταν κάτι τέτοιο γίνεται και με τεχνητά μέσα, ας πούμε, με δεκάποντες γόβες; Γιατί μετά την παρέλαση όλοι πάμε και πίνουμε φρέντο εσπρέσσο, έναν τόσο χαρακτηριστικά ιταλικό καφέ; Τι θα συμβεί αν σε μία αντιπολιτευτική συνωμοσία όλοι συντονίσουν το... ένα στο δεξί; Το ένα στ' αριστερό αποκτά όντως βαρύνουσα σημασία όταν κυβερνά η Αριστερά, ή απλώς έχουμε συνηθίσει να το θεωρούμε ηθικό πλεονέκτημα της παρέλασης;

Τελειωμένοι

    Είμαστε γεννημένοι ο ένας για τον άλλον. Τέλος. Αυτά στην αρχή, βέβαια. Γιατί μετά, ανάθεμα την ώρα που βρέθηκες μπροστά μου. Αυτή η σχέση των σχέσεων όμως, μπορεί κάλλιστα να επεκταθεί και στα βιβλία. Μόνο που σε μένα λειτούργησε αντίστροφα· ανάθεμα την ώρα που βρέθηκε μπροστά μου, είπα για αυτό το βιβλίο, μου το δάνεισαν επειδή δεν άρεσε (ωραίο προμόσιον), ήθελα από την άλλη να δω και την ταινία του Κάουφμαν , ας πάει στα κομμάτια, θα το ξεκινήσω, με την σκέψη ήδη από την αρχή να βάλω ένα τέλος όταν δω ότι δεν τραβάει το πράγμα. Αλλά, γαμώτο, τραβούσε. Για ελάχιστους αναγνώστες αυτό θα είναι το βιβλίο της ζωής τους, σύμφωνοι. Κι όμως. «Είναι εντυπωσιακό. Όταν βλέπεις κάποιον με τους γονείς του, αποδεικνύεται απτά ότι όλοι είμαστε αποτέλεσμα σύνθεσης» . Όπως ακριβώς και τα αξιανάγνωστα βιβλία, τα συγγραφικά παιδιά των δημιουργών τους – ξεράστε με την ησυχία σας και ελάτε πίσω. Μείνετέ μου πιστοί! Σας αγαπώ !

Η μέθοδος του Κούντερα

  Σε κάποιες περισσότερο κιτς εποχές ένα παρόμοιο χαστούκι σαν εκείνο του Γουίλ Σμιθ είχε ταράξει τα νερά της κοινωνικής μας ζωής. Η Νατάσα Αθήνη είχε χαστουκίσει την Δήμητρα Λιάνη στην παρουσίαση του βιβλίου της «10 χρόνια και 54 μέρες» – βέβαια, τώρα που τα συζητάμε, μπορεί να έχουν περάσει κοντά 30 χρόνια. Μια επισήμανση που μου ήρθε μόλις: όλες οι βιβλιοπαρουσιάσεις είναι για σφαλιάρες∙ συγγραφείς μην πέφτετε σε αυτή την παγίδα, μακριά. Τέλος πάντων, όταν η Δήμητρα δεν έγραφε βιβλία, διάβαζε, λένε, Κούντερα. Τότε ήταν πολύ της μόδας. Κούντερα από εδώ, Κούντερα από εκεί, είχαν τρελαθεί όλοι. Ποιος είναι ρε αυτός ο Κούντερας; Ήταν τελικά ένα πιο λογοτεχνικό Nitro όπως νόμιζαν αρκετοί; Γιατί τόσα χρόνια τον αντιμετωπίζουμε με αβάσταχτη ελαφρότητα; «Γιατί άραγε θέλει να κάνει έρωτα μαζί μου; αναρωτιόταν πολύ συχνά, αλλά δεν έβρισκε απάντηση. Ένα μόνο ήξερε, πως οι σιωπηρές συνευρέσεις τους ήταν αναπόφευκτες, έτσι όπως είναι αναπόφευκτο να σταθεί προσοχή ένας πολίτης ακούγοντας τον εθν

Θα φάτε τα μούτρα σας

  Πού βαδίζει η λογοτεχνία; Όπου και όπως βάδιζε πάντα, ελεύθερη και ασυμβίβαστη, ασυνόδευτη και ασυνόρευτη , πριν έρθει ο (κακός μας) καιρός με την πρόφαση του υποστηρίγματος/«υποστήριξης» κάποιοι να της προσφέρουν τα δεκανίκια της πολιτικής ορθότητας που θα την καθιστούσαν έκτοτε αδιανόητα στάσιμη. «Αυτό που βλέπουμε το σκεφτόμαστε, κι έτσι τελικά δεν το βλέπουμε, λέει ο Όλερ, ενώ άλλοι βλέπουν αυτό που βλέπουν χωρίς πρόβλημα, επειδή δεν το σκέφτονται αυτό που βλέπουν. Αυτό που αποκαλούμε αντίληψη είναι για μας κατά βάση στασιμότητα, ακινησία, τίποτα. Τίποτα. Οτιδήποτε έχει συμβεί το έχουμε σκεφτεί, δεν το έχουμε δει, λέει ο Όλερ» . Είδα και απόειδα λοιπόν με το… φαινόμενο Φερνάντα Μελτσόρ και είπα ό,τι βρέξει ας κατεβάσει! Βαδίζοντας στην εποχή των τυφώνων.