My name is Alice

Είτε είσαι ο Alice Cooper είτε ο Big Alice είτε η εκπληπτική Milla Jovovich κάτω από την ομπρέλα των ταινιών φρανσάιζ «Resident Evil», το όνομα Alice δεν μπορεί πια να έχει παρά μόνο μία πηγή. Δεν μπορούμε πλέον να είμαστε σίγουροι αν ο Λιούις Κάρολ υπήρξε διαφθορέας αθώων κορασίδων που τις δελέαζε με λεκτικές καραμελίτσες κάτω από τα παραλίμνια δέντρα, αλλά αυτό που ξέρουμε είναι ότι έχει διαφθείρει την φαντασία εκατομμυρίων ανθρώπων ανεξαρτήτως φύλου. Και η φαντασία, όπως και το καλοκαίρι στην Ελλάδα, είναι ένα state of mind. «Μη με ζαλίζεις», είπε η Αλίκη κοιτώντας γύρω της και προσπαθώντας χωρίς επιτυχία να δει από πού ερχότανε η φωνή· «αφού σ' αρέσουνε τόσο πολύ τα λογοπαίγνια, γιατί δεν κάνεις κανένα εσύ;»

Πριν από όλα, θα ξαναμιλήσω παντού και πάντα, γι' αυτές τις ηλίθιες διασκευές που αποστεγνώνουν κάθε δημιουργική φαντασία για χάρη του χρήματος και της ματαιοδοξίας ατάλαντων ή μισοταλαντεύομενων διασκευαστών/διασκεδαστών. Όταν ήμουν μικρός κυκλοφορούσαν κάτι τσίχλες σε σχήμα και όψη τσιγάρου, αυτό ακριβώς μου θυμίζουν ΟΛΕΣ οι διασκευές σε αυτά τα εμβληματικότατα έργα – σου δίνουν την ψευδαίσθηση της προσποίσης του καπνίσματος χωρίς να υπάρχει ίχνος εθισμού από την χρήση του. Κι όμως, η δημιουργική φαντασία είναι πρωτίστως εθισμός· αν είναι να το κάνεις, να το κάνεις σωστά. Έχω μια προβοκατόρικη απορία όμως και όποιος άνθρωπος μπορεί παρακαλώ να με διαφωτίσει. Γιατί δεν υπάρχουν διασκευές των βιβλίων του Χάρι Πότερ; Από όσο ξέρω στα ελληνικά δεν υπάρχουν, δεν ξέρω τι παίζει εκτός συνόρων. Γιατί το κακόμοιρο 5χρονο να μην απολαύσει την μαγεία του μικρού μάγου; Δεν το λαχταρά η αθώα ψυχούλα του; Γιατι λοιπόν να κατακρεουργούνται συστηματικά εμβληματικά έργα όπως ο Γκιούλιβερ, η Αλίκη και ο Μόμπι Ντικ και άλλα εξίσου δημοφιλή (αλλά όχι τόσο αριστουργηματικά) βιβλία να παραμένουν αρτιμελή; Πότε θα σταματήσει αυτή η μαλακία;; Ήρεμα ρωτάω! «Παραέχει πιπέρι αυτή η σούπα», μονολόγησε η Αλίκη, όσο καλύτερα μπορούσε ανάμεσα απ' τα φτερνίσματά της. 

 

Το πιο όμορφο παιχνίδι που έχουν τα παιδιά και μπορούν να το απολαμβάνουν ακόμα και χαλασμένο – ίσως ακόμα περισσότερο, τότε – είναι η γλώσσα, και αυτό πολλοί λίγοι άνθρωποι, και ακόμα λιγότεροι γονείς, το αντιλαμβάνονται. Όσες συζητήσεις και αν γίνουν γιατί τα παιδιά ως ενήλικες πλέον δεν διαβάζουν λογοτεχνία, κρύβεται εκεί· ό,τι σπουδαίο μπορεί να χτίσει κάποτε μια ανθρώπινη γλώσσα, πρέπει να θυμούνται παιδιά και ενήλικες, ότι φτιάχτηκε από το παιχνίδι με τα σπασμένα και ελαττωματικά κομμάτια της.

[...] «Όταν εγώ χρησιμοποιώ μια λέξη», είπε ο Χάμπτυ Ντάμπτυ με υπεροπτικό τόνο, «σημαίνει ακριβώς ό,τι διαλέγω να σημαίνει – τίποτα περισσότερο, τίποτα λιγότερο».
«Το ερώτημα είναι», είπε η Αλίκη, «αν μπορείς να κάνεις τις λέξεις να σημαίνουν τόσο διαφορετικά πράγματα».
«Το ερώτημα είναι», είπε ο Χάμπτυ Ντάμπτυ, «ποιος είναι ικανός να το κάνει, αυτό είναι».

Η ικανότητα του Κάρολ να μιλάει στις καρδιές των παιδιών και στις παιδικές καρδιές μας είναι το κάτι άλλο. Πάνω απ' όλα, τα βιβλία του είναι αφιερωμένα στην γλώσσα που την διέπει ταυτόχρονα η λογική και η ευαισθησία, το nonsense και τα μαθηματικά – που για μένα στο σχολείο αλλά ακόμα και σήμερα, αυτά τα δύο τελεύταια συνυπάρχουν αρμονικά! Αυτό που με στεναχωρεί είναι η πικρή διαπίστωση ότι δε θα μπορέσει να αναπτύξει τον χαρακτήρα του Χάμπτυ Ντάμπτυ, ενός φοβερού τύπου που θα μας έδινε κάτι ακόμα πιο αριστουργηματικό, αν είναι ποτέ δυνατόν κάτι τέτοιο.

[...] «Φαίνεται πως για κείνον η κυριολεκτική σημασία, λ.χ., των παρομοιώσεων και των μεταφορών έχει ιδιαίτερη βαρύτητα και η εικόνα της κυριαρχεί. Έτσι, στην Αλίκη ο Carroll, μετατρέποντας τις παρομοιώσεις και τις μεταφορές σε κυριολεξίες, στην ουσία αφαιρεί τη μεταφορικότητα απο τη μεταφορά. Δίνει την εντύπωση πως παρατηρεί την γλώσσα, σαν ξένος ή σαν παιδί, λες κι αδυνατεί να καταλάβει τη μεταφορικότητα ως λειτουργία, ξαφνιάζεται και παίρνει τις λέξεις «τοις μετρητοίς». Το αποτέλεσμα είναι ότι γράφει όπως τον διαβάζουν τα παιδιά».

Όταν πιάνεις να μεταφράσεις τέτοια βιβλία δεν αρκεί να είσαι απλώς μεταφραστής, όλοι το ξέρουμε αυτό. Ευτυχώς δεν πέσαμε σε φόλες, άγιο είχαμε. Τις «Περιπέτειες της Αλίκης στη χώρα των θαυμάτων» μετέφρασε η σπουδαία Έφη Καλλιφατίδη ενώ την «Αλίκη μες στον καθρέφτη» ο Σωτήρης Κακίσης που είχε μεταφράσει πολύ όμορφα και τον «Μάγο του Οζ». Κυκλοφορεί και μια διπλή έκδοση/μετάφραση της Παυλίνας Παμπούδη από εκδόσεις «Printa», η οποία έχει ήδη δώσει τα διαπιστευτήριά της από το «Εγχειρίδιο γατικής πρακτικής» και φυσικά θα τη τιμήσουμε δεόντως στο μέλλον. Η έκδοση του «Ιδεογράμματος» είναι καταπληκτική, με ένα χάρτινο εξώφυλλο να κρύβει αναπάντεχα εντός του ιλουστρασιόν σελίδες, και ένα σπουδαίο επίμετρο στο τέλος του, της Έλενας Αναστασάκη. Ολοκληρώνεται με την εικονογράφηση του Arthur Rackham, εξίσου δημοφιλή και άρτια με εκείνη του Τζον Τένιελ που κοσμεί την πρωτότυπη έκδοση· και δίνει τα χρώματα και τους τόνους στην έκδοση της «Ερατώς», εκδόσεις που μας χαρίζουν πάντα μια σταθερή ποιότητα εξωτερικά, παρά τα όποια λάθη γίνονται σποραδικά στις επιμέλειες και τις μεταφράσεις.

Όταν διαβάζω τόσο όμορφα βιβλία, έχω μια χαρά που αποκεφαλίζει.

«Αν χαμογελούσε παραπάνω, ίσως οι άκρες των χειλιών του να συναντιόντουσαν από πίσω», σκέφτηκε, «και τότε δεν ξέρω τι θα πάθαινε το κεφάλι του! Φοβάμαι πως θα κοβότανε!»

Η Αλίκη και τα βιβλία της είναι ένα όνειρο.- 

 

Υ.Γ. 2666 Όσοι δεν έχετε διαβάσει καθόλου... Τα ταξίδια της Αλίκης και του Γκιούλιβερ στις Χώρες των Θαυμάτων ή τα έχετε διαβάσει σε γελοίες διασκευές, παρακαλώ να με κάνετε unfriend και unfollow από τα μέσα κοινωνικής δικτυώσης, για να μην κουράζομαι. Με ανώμαλους δεν μιλάω!

Υ.Γ. 49 Το επίμετρο του «Ιδεογράμματος» έχει για μότο μια εκπληκτική φράση από τον «Απάνθρωπο» του Γιώργου Βέλτσου και καλό είναι να υπάρχει και εδώ γιατί εν ολίγοις εξηγεί το έργο του Κάρολ και εν πολλοίς εξηγεί πολλά περισσότερα! «Η μεταφορά ενδείκνυται όταν η κυριολεξία είναι τόσο επεξηγηματική ώστε να ενέχεται ακόμη και για παρανοήσεις· πράγμα που η μεταφορά το επιδιώκει».