100% cotton

Μπορεί τον τελευταίο χρόνο να δουλεύω στον τριτογενή τομέα παραγωγής και συγκεκριμένα σε στεγνοκαθαριστήριο – φροντίζοντας να μην τα κάνω μούσκεμα με τα ρούχα… ενώ τα κάνω μούσκεμα! – και να χαζεύω στα ταμπελάκια τι ποσοστό επί τοις εκατό βαμβάκι περιέχουν – πολυεστέρα, κερδάμε! – αλλά υπήρξαν σκληρές εποχές που δεν βελτιώθηκαν και ιδιαίτερα για πολλούς ανθρώπους, που για 100% βαμβάκι πληρωνόσουν ένα υποπολλαπλάσιό του και θα έπρεπε να λες και ευχαριστώ από πάνω. «Η αχαριστία αποτελεί συστατικό στοιχείο του χαρακτήρα των ανθρώπων σε τέτοιο βαθμό, που είναι προτιμότερο να τη θεωρεί κανείς προκαταβολικά δεδομένη και να μη στενοχωριέται». Εδώ το ίδιο σου το πλυντήριο δεν είναι αξιόπιστο (στους χρόνους) και δεν λέει την αλήθεια, γιατί περιμένεις να το κάνουν οι άνθρωποι;  

 

Αγαπώ πολύ τα βιβλία του μυστηριώδη Μπ. Τράβεν – αλλού σε λέγανε Τρέηβεν, εδώ Τράβεν – και με τυλίγουν τόσο οικεία σαν φρεσκοπλυμμένες πετσέτες που μυρίζουν το αγαπημένο σας μαλακτικό. Αν τα χαρακτηρίσει κάποιος πιο επίκαιρα από ποτέ (που είναι) σίγουρα θα τα υποτιμήσει, όπως υποτιμημένα τα έχει και η ελληνική εκδοτική παραγωγή που προτίμησε να ξαναβγάλει τον Σιντάρτα για να νιώσουμε πιο ανατολίτες από κάθε άλλη φορά. Ο αναρχισμός του Τράβεν δεν συνάδει με τις οικονομικές αρπαχτές της ελληνικής εκδοτικής ζούγκλας. «Η εντιμότητα, βλέπετε, στέκει αγέρωχη μόνο εφόσον δεν πεθαίνεις της πείνας∙ γιατί η αίσθηση της εντιμότητας εξαρτάται πρώτον από το πόσα γεύματα τρως καθημερινά, δεύτερον από το πόσα θα ήθελες να τρως και τρίτον από το πόσα δεν τρως. Γι’ αυτό τον λόγο άλλωστε υπάρχουν τρεις κατηγορίες και τρεις διαφορετικές αντιλήψεις περί εντιμότητας». Από τα περίφημα «Μυθιστορήματα της ζούγκλας» κυκλοφορεί και αυτό με επιφύλαξη μόνο «Η εξέγερση των κρεμασμένων». Ευτυχώς ο «Ναυτίλος – Ελεθευριακές εκδόσεις» είχε την θαυμάσια ιδέα να επανασυστήσει και όπου υπάρχει παράλειψη να συστήσει για πρώτη φορά, το έργο του Μπ. Τράβεν στο ελληνικό κοινό. Η αρχή γίνεται με το βιβλίο «Οι βαμβακοσυλλέκτες» που μπορεί να βρίσκεται έξω από τον λεγόμενο Κύκλο της ζούγκλας αλλά κινείται πάντα στην περιφέρεια της προβληματικής αυτού του σπουδαίου συγγραφέα. Είναι στην ουσία η συνέχεια του «Πλοίου των νεκρών», (ολοκληρώθηκε πρώτο, αν και εκδόθηκε δεύτερο) και περιγράφει τις περιπέτειες του πρωταγωνιστή του Πλοίου στη γη του Μεξικού, «σαν μια κινηματογραφική εποποιία, με γλαφυρό και σαφή τρόπο, τις κοινωνικές προϋποθέσεις που ώθησαν εκατομμύρια εργάτες, προλετάριους, ιθαγενείς, αγρότες να πυκνώσουν τις γραμμές της Μεγάλης Μεξικανικής Επανάστασης, η οποία έθεσε ένα σημαντικό όριο στις πιο σκληρές μορφές βασανισμού και κακοποίησης των φτωχών από τα διδακτορικά καθεστώτα και τις ξένες – κυρίως αμερικανικές – εταιρίες».  

 

 Ο Τράβεν περιγράφει εδώ τις περιπέτειες των φτωχοδιαβόλων συντρόφων του – φτωχοδιάβολος και ο ίδιος – αλλά το κάνει με λογοτεχνική μαεστρία και κάτι σημαντικότερο για μένα, με ένα είδος απαισιόδοξης ευθυμίας (το διάβασα συνδυαστικά με τα καταπληκτικά δοκίμια καπιταλιστικού ρεαλισμού του Μαρκ Φίσερ, εκεί όπου επικρατεί κυρίως η απαισιόδοξη δυσθυμία, κάνοντας το όλο αποτέλεσμα ένα φωτεινό αναγνωστικό κοκτέιλ, σαν τεκίλα με σόδα γκρέιπφρουτ ας πούμε∙ για τον Φίσερ θα μιλήσουμε σε κάποια επόμενη εκπομπή, εκτός του ωραρίου 9-5). Οι καταστάσεις που περιγράφει είναι σκληρές, και φτάνουν στα απώτατα όρια εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, αλλά ενέχουν πάντα μια ευθυμία, μια εσωτερική διάθεση ανατροπής, που δεν μπορεί να την διαβρώσει ούτε ο πιο σκοτεινός τρόπος γραφής. Φυσικά δεν τρέφει ψευδαισθήσεις αλλά τα γράφει με τέτοιον τρόπο ώστε και οι αναγνώστες του να μην νιώθουν την ανάγκη να στρέψουν το βολεμένο βλέμμα τους αλλού. Και αυτό θεωρώ ότι είναι το μεγαλύτερο προτέρημα αυτού του συγγραφέα. Ο κόσμος δεν αλλάζει με βιβλία, ίσως ούτε καν με επαναστάσεις, αλλά ταυτόχρονα αλλάζει λίγο και με όλα αυτά μαζί. Επέρχεται μια μετατόπιση που για να έχει εξωτερικό αντίκτυπο πρέπει πρωτίστως να είναι εσωτερική.  

 

[…] «Αλίμονο στους βολεμένους όταν οι μαστιγωμένοι φωνάξουν «Εκδίκηση!» Αλίμονο στους χορτάτους όταν οι πληγές του βούρδουλα φτάσουν βαθιά ως την καρδιά των πεινασμένων και κυριεύσουν το μυαλό των βασανισμένων! Αυτό που με ώθησε να εξεγερθώ, να γίνω επαναστάτης, ήταν η αγάπη για το δίκιο, η λαχτάρα να βοηθήσω τους κολασμένους και τους κουρελήδες. Στη θέα της αδικίας και της απανθρωπιάς γεννιούνται τόσοι επαναστάτες όσοι γεννιούνται κι από την πείνα ή τις στερήσεις».   

 

Η έκδοση του «Ναυτίλου» είναι πολύ προσεγμένη. Περιέχει ένα εκδοτικό σημείωμα του υπεύθυνου έκδοσης Άρη Τσιούμα που χαιρετίζει την προσπάθεια να εκδοθεί επιτέλους όλο το έργο του Τράβεν στα ελληνικά και εύχομαι ολόψυχα να ευοδωθεί ως το τέλος, ένα σημείωμα της μεταφράστριας Κατερίνας Σοφιανού αλλά κυρίως εκείνο που απογειώνει την συγκεκριμένη έκδοση είναι το 50σέλιδο επίμετρο που έχει τίτλο «“Ο Μπ. Τράβεν για αρχάριους”, που δημοσιεύτηκε το 2022 στο αναρχικό ηλεκτρονικό περιοδικό The Transmetropolitan Review και αποτελεί μια από τις πιο πλήρεις απόπειρες σύνδεσης της άγνωστης διαδρομής του συγγραφέα με το έργο του». Αν και δεν είναι απαραίτητο (όπως και για κανέναν συγγραφέα) για την καλλιτεχνική του αξία, έχει μεγάλο ενδιαφέρον να ανατρέξετε στις κυριότερες λεπτομέρειες της ζωής του και να μάθετε πώς κατέληξε να γίνει αυτή η μυστηριώδης τυπάρα. Και κάτι τελευταίο επί του πιεστηρίου∙ την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές έχουν μόλις ανακοινωθεί οι νικητές των Όσκαρ 2025 – δεν πρέπει λοιπόν να ξεχνάμε ότι το «Anora» κέρδισε το ίδιο Όσκαρ που είχε κερδίσει κάποτε «Ο θησαυρός της Σιέρα Μάδρε»∙ πώς ακριβώς περιμένουμε δηλαδή να γίνει η αφύπνιση των καταπιεσμένων και η εξέγερση των κρεμασμένων; Ξυπνάτε! 

 

 

[…] «Δυστυχώς για τα Μυθιστορήματα της ζούγκλας, ο Τράβεν βρέθηκε αντιμέτωπος με αυτό που σήμερα θα ονομάζαμε «προβλήματα των προνομιούχων λευκών». Όταν υπέβαλε στους εκδότες του, στην Ελβετία πλέον, τον Στρατηγό από τη ζούγκλα, πήρε την απάντηση ότι «δεν αισθάνονταν άνετα με το κεντρικό θέμα του βιβλίου». Έξαλλος, ο Τράβεν προτίμησε να δοκιμάσει την τύχη του με μια σουηδική μετάφραση το 1939 και μια ολλανδική έκδοση το 1940. Και οι δύο αυτές προσπάθειες αποδείχτηκαν πολύ εύστοχες χρονικά, δεδομένου ότι η Σουηδία ήταν ουδέτερη, η Ολλανδία ετοιμαζόταν να δεχτεί εισβολή των ναζί και Ο στρατηγός από τη ζούγκλα ουσιαστικά αποτελούσε ένα ενδελεχές, διασκεδαστικό και εύχρηστο μίνι εγχειρίδιο ανταρτοπόλεμου. Το ξαναλέω, αν καταφέρατε και φτάσατε μέχρι αυτό το σημείο του άρθρου, πηγαίνετε διαβάστε το βιβλίο. Σοβαρά!». Ουπς, δεν έχει εκδοθεί ακόμα στα ελληνικά. Να συντονιστούμε ρε παιδιά. Μην δρούμε σαν μοναχικοί λύκοι της Στέπας! Κάντε τουλάχιστον μια αναγνωστική επανάσταση, αν σας κουράζουν οι υπόλοιπες.  

 

Υ.Γ. 2666 Στον άνθρωπο που μου έμαθε την δύναμη του λεκέ, την επιμονή της βρωμιάς και την αξία να προσπαθείς να απαλλαγείς από αυτά.