Yoga Master

Ο Άρθουρ Καίσλερ είναι μεγάλος διανοούμενος και μυθιστοριογράφος – με μοιρασμένες ισομερώς αυτές τις ιδιότητες. Ωστόσο, αναπόφευκτα, αναδύονται και οι αναγνωστικές προτιμήσεις. Ψιλοβαριέμαι «Το Μηδέν και το Άπειρο» αλλά λατρεύω «Κολ-γκερλς» (oops, awkward!). Αυτό που μου την δίνει πιο πολύ είναι ότι οι περισσότερες εκδόσεις που κυκλοφορούν είναι κάτι άθλιες, σαφρακιασμένες, από την εποχή της Κόκκινης Επανάστασης. Τόσο ζωντανό περιεχόμενο σε τόσο άθλιο περιτύλιγμα – κατά κόρον, σήμερα, συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο, δείτε γύρω σας τι εκδίδεται! Ίσως κάποια από τα άρθρα του να είναι ελαφρώς παρωχημένα πλέον, δεν μπορείς όμως να αγνοήσεις την δύναμη του μυαλού, την διαρκή πρόθεση να επεκταθεί, να κατανοήσει χωρίς να δικαιολογήσει, να καγχάσει με τις πλάνες του, όπως το θέτει και ο ίδιος ο Καίσλερ σε μια παρομοίωση για τον άνεμο, «το μόνο που μπορεί να κάνει κανείς είναι να ταξιδεύει ακόμη περισσότερο συνειδητά και ακόμη λιγότερο πρόθυμα». Διαβάστε τον, θα ανοίξει τα τσάκρα σας.
 

Θα ξεκινήσω λίγο ανάποδα ετούτη την ανάρτηση και θα επιμείνω κάπως περισσότερο σ’ αυτό που ανέφερα και στην πρώτη παράγραφο – στην αθλιότητα της έκδοσης. Τα τυπογραφικά στοιχεία είναι κάτι κακόγουστες κουτσουλιές, οκ, το ξεπερνάω αυτό. Είναι σε πολυτονικό, οκ, το ξεπερνάω και αυτό· με κάποιες αισιόδοξες προβλέψεις που κυκλοφορούν, έως το τέλος του 21ου αιώνα θα έχει εξαλειφθεί από την λογοτεχνία που εκδίδεται στη χώρα μας, οι άλλοι θα μασουλάνε ακόμα βελανίδια. Αλλά δεν άντεξα εκείνον τον αλλοτινό τύπο ορθογραφίας και γραμματικής, με τα ρήματα να τελειώνουν σε “-η” και άλλα κουλά (γι’ αυτό και όσα αποσπάσματα αντιγράφω εδώ, τα μετέτρεψα πρώτα σε σύγχρονα ελληνικά· με ευγνωμονείτε αργότερα στα σχόλια). Στραμπούλαγα την γλώσσα μου και το μυαλό μου έκαιγε φλάντζες. Μια στάλα λιγότερο ενδιαφέροντα να ήταν τα δοκίμια του Καίσλερ και θα το είχα παρατήσει ασυζητητί. Η απαίτηση για επανέκδοση όλων των κειμένων του Καίσλερ σε σοβαρές, καλαίσθητες εκδόσεις, με σωστά ελληνικά, και παντού μονοτονικό (κάτω η μονοτονία του πολυτονικού) είναι ένας καλός λόγος για Επανάσταση – σνομπαρίες όλου του κόσμου ενωθείτε! 

 

 

Πίσω από το εκδοτικούν παραπέτασμα όμως, κρύβεται μία σειρά θαυμάσιων στοχασμών που απόλαυσα στο μέγιστο βαθμό. «Ένας μύθος μπορεί να αναπτυχθεί και να μας μιλήσει, μπορεί να μας κάνει να δονούμαστε όπως το διαπασών στους παλμούς της κατάλληλης χορδής – και ωστόσο, μπορεί να μην ξέρουμε το γιατί· μπορεί να νιώθουμε το σύμβολο χωρίς να το έχουμε αποκρυπτογραφήσει. Στο κάτω-κάτω, χρειάστηκαν πάνω από δυο χιλιάδες χρόνια ώσπου να μας εξηγήσει κάποιος γιατί ο μύθος του Οιδίποδα μάς κάνει να κρατάμε την ανάσα μας». Το βιβλίο είναι brain-bending που λεν και στο χωριό μου, όταν θέλουν να χρησιμοποιήσουν μια ψαγμένη φράση για την ποιότητα του χειροποίητου τσίπουρου. Χωρίζεται σε τρία μέρη, «Περιπλανήσεις», «Παραινέσεις» και «Διερευνήσεις». Τα δύο πρώτα μέρη είναι η συγκέντρωση των άρθρων που έγραψε σε διάφορα περιοδικά και εφημερίδες, ενώ το τρίτο μέρος γράφτηκε ειδικά για αυτό το βιβλίο και αφορά την κριτική ματιά στην Επανάσταση και στο σοβιετικό καθεστώς. Μοιάζει να είναι η δοκιμιακή μορφή του «Μηδενός και του απείρου» – προσωπικά, μου άρεσε πολύ περισσότερο ετούτη η δοκιμιακή μορφή, από εκείνη την ατελή «μυθιστορηματική». Είπαμε, γούστα είναι αυτά, δε θα με εξορίσετε και για τις απόψεις μου. 

 

[…] στην περίπτωση του κομμουνιστή πιστού η δραστική φόρμουλά του είναι ότι μια πρόταση μπορεί να είναι «μηχανικά ορθή, αλλά διαλεκτικά εσφαλμένη».
Όσο μεγάλωνε το χάσμα μεταξύ σοβιετικού μύθου και πραγματικότητας, τόσο μεγάλωνε και η διαλεκτική καμπυλότητα στο μυαλό του πιστού· ώσπου το βρήκε τελείως φυσικό να δει τον Ρίμπεντροπ να παρασημοφορείται με το Παράσημο του Λένιν, να ονομάζει προλετάριο έναν εκατομμυριούχο και να λέει τα σύκα σκάφη. Αν φυλλομετρήσει κανείς τα κύρια άρθρα του Daily Worker της τελευταίας δεκαετίας, νιώθει σαν την Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων.
 

Υποψιάζομαι ότι αρκετούς αναγνώστες θα τους απωθήσει ο παράξενος και ακατανόητος τίτλος ή το ξεκάθαρα πολιτικό (πλην αυτοϋπονομευόμενο) εξώφυλλο. «Ο Κομισάριος και ο Γιόγκι» είναι το ενακτήριο άρθρο, εξαιρετικό μεν, μη ενδεικτικό της συλλογής δε. Ανάμεσα στα υπόλοιπα της συλλογής θα βρείτε πολλά και διαφορετικά άρθρα, που δεν είναι τόσο εστιασμένα στην πολιτική όπως σας κάνει το γενικότερο ύφος της να υποθέτετε. Η πολιτική, ωστόσο, έχει με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, διαρκή παρουσία – η εποχή που γράφονται τα άρθρα είναι ταραγμένη, οι πολιτικές εξελίξεις καταιγιστικές και ο Καίσλερ ένας στοχαστής που ποτέ δεν έδειξε ότι αγνοεί όσα συμβαίνουν γύρω του. Η συγγραφική του δύναμη όμως, μεταπλάθει όσα τον απασχολούν σε μικρά δοκίμια συμπνυκνωμένης χαρμολύπης, που ξεφεύγουν από το χωροχρονικό τους περιβάλλον και ταξιδεύουν σε μυαλά ποικίλων εποχών και αποχρώσεων. «Η συνείδησή μας φαίνεται να υποχωρεί ευθέως ανάλογα προς τη διάδοση και επέκταση των μέσων επικοινωνίας». Η προμετωπίδα του σπουδαίου Μέλβιλ παρμένη από το ακόμα πιο σπουδαίο «Moby Dick», που κοσμεί το συγκεκριμένο βιβλίο, είναι χαρακτηριστική του ύφους και του τόνου που θέλησε να δώσει ο Καίσλερ στα κειμενά του και κατά την γνώμη μου, τα κατάφερε: «Ο Θεός να με φυλάξει μήπως τελειώσω ποτέ μου τίποτα. Όλο αυτό το βιβλίο δεν είναι παρά ένα προσχέδιο – ούτε· είναι το προσχέδιο ενός προσχεδίου. Ω Χρόνε, Δύναμη, Χρήμα και Υπομονή!»

 

 

Η έκδοση του «Κάκτου» πάλι, δεν ήταν καθόλου bending, δεν λύγιζε εύκολα όταν το κρατούσες ανοιχτό με αποτέλεσμα να μοιάζει (από την ανάποδη) με εκείνο το παράξενο όργανο γυμναστικής με τα ελατήρια. Από την άλλη μεριά, φοβόμουν να βάλω περισσότερη δύναμη επειδή ήταν παλιά έκδοση και υπήρχε ο κίνδυνος να τσακιστεί η ράχη και να αρχίσουν να πεταρίζουν τα φύλλα στον αέρα. Τέλος πάντων, έκανα και την γυμναστική μου. Η μετάφραση είναι του Αλέξανδρου Κοτζιά και νοηματικά είναι πολύ καλή (αν και μια μικρή επικαιροποίηση θα την ήθελε). Όμως, πάμπολλες φράσεις του βιβλίου έμειναν αμετάφραστες. Δεν ξέρω γαλλικά· με συγχωρείτε. Δεν ξέρω ούτε γερμανικά· με συγχωρείτε ξανά. Την γλώσσα μου έδωσαν ελληνική. Never mind!
 

Αντί να εκστασιάζεστε κάθε τρεις και λίγο με τα δεκάδες βιβλία που είναι σχετικα με τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και βγαίνουν σχεδόν σε ημερησία διάταξη από τους εκδότες της χώρας μας, θα μπορούσατε κάλλιστα να τρυπώσετε πανεύκολα στον κήπο με τα θηρία μέσω των υπέροχων κειμένων του Άρθουρ Καίσλερ. Αναλογιστείτε για μια φευγαλέα στιγμή, πόσοι από σας θα πιάνατε πρόθυμα να διαβάσετε ένα βιβλίο του; Και η απάντηση, (το διακρίνω καθαρά), σας έχει ήδη προβληματίσει. Εκτός των άλλων είναι και ένα βιβλίο που περιέχει φράσεις απίστευτης ομορφιάς, ίσως όχι ικανής να σώσει τον κόσμο, άλλα που ίσως καταφέρει να σώσει εσάς από την ανία, την πνευματική αλλοτρίωση ή το φάντασμα του Κομμουνισμού!
 

[…] Η κοινωνική συμπεριφορά είναι πολύ περισσότερο αδρανής από την σκέψη. Υπάρχει πάντα μια τεράστια αντίθεση ανάμεσα στον συλλογικό τρόπο ζωής μας και στα συνολικά δεδομένα της επιστήμης, της τέχνης, της τεχνικής. Κηρύσσουμε πολέμους, πηγαίνουμε στην εκκλησία, προσκυνάμε βασιλιάδες, τρώμε δολοφονικές τροφές, συμμορφωνόμαστε με τα σεξουαλικά ταμπού, κάνουμε νευρωτικά τα παιδιά μας, δυστυχισμένους τους γάμους μας, καταπιέζουμε και καταπιεζόμαστε ενώ στα βιβλία μας και στις πινακοθήκες μας είναι ενσωματωμένη η αντικειμενική γνώση ενός τρόπου ζωής που μόνο ύστερα από δεκαετίες ή αιώνες θα τον βάλουμε σε εφαρμογή. Στην καθημερινή ζωή όλοι φερόμαστε ως πλάσματα έργου εποχής, σαν αναχρονιστικές καρικατούρες του εαυτού μας. Η απόσταση μεταξύ βιβλιοθήκης και κρεβατοκάμαρας είναι αστρονομική.

 

 

Υ.Γ. 2666 Η εικόνα εξωφύλλου όπως και οι υπόλοιπες που διακοσμούν την ανάρτηση είναι του Matt Mahurin· τον οποίο η έκδοση του «Κάκτου» γράφει Matt Manunin, από κει να καταλάβετε πόσο χάλια είναι το υπόλοιπο! Αν κάνω λάθος, διορθώστε με. Και για το όνομα του καλλιτέχνη και για την γενικότερη ποιότητα της έκδοσης.