The price of the prize

Άκου ένα φανταστικό σενάριο: φαντάσου το Ανώτατο Βραβείο Λογοτεχνίας να βραβεύει την ανώτατη λογοτεχνία! Έλα, ξύπνα τώρα.

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας θεωρείται το ανώτατο βραβείο λογοτεχνίας και ως τέτοιο θα έπρεπε να βραβεύει μόνο την λογοτεχνία εκείνη που κυρίως και επιδεικτικά αγνοεί. Πώς θα βρει ποια είναι η ανώτατη λογοτεχνία; Θέλει κόπο ναι, αλλά τα τελευταία 20 χρόνια δείχνει να τεμπελιάζει τόσο πολύ, που όλοι μπορούν να διακρίνουν την ανώτατη λογοτεχνία εκτός από την Σουηδική Ακαδημία. Αυτή η λογοτεχνία κατοικεί στις κορυφές, όσο και αν προσπαθείς δεν πρόκειται να την κατεβάσεις στο επίπεδό σου, το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να ανέβεις εσύ στο δικό της. Δεν είναι κακό να είσαι ελιτιστής. Ελιτιστής σημαίνει γνωρίζω τις κορυφές. Ο Τζορτζ Στάινερ, τα δοκίμια του οποίου διαβάζω αυτόν τον καιρό, έχει κατηγορηθεί πολλάκις για ελιτισμό, ότι ασχολείται μόνο με τα παγκόσμια αριστουργήματα. Ο Τζορτζ Στάινερ δε θα έδινε ποτέ το ανώτατο βραβείο λογοτεχνίας στον Μπομπ Ντύλαν, όσο και αν γουστάρει (ενδεχομένως) την ποίησή του. Είσαι ένα ελιτίστικο βραβείο γαμώτο, θα ΕΠΡΕΠΕ να είσαι ένα ελιτίστικο βραβείο!

Είτε στιχουργική την ονομάσεις είτε ποίηση, η επιλογή να βραβεύσεις τον Μπομπ Ντύλαν με το Νόμπελ Λογοτεχνίας είναι τουλάχιστον αστεία. Η ποίηση του Μπομπ Ντύλαν είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την μουσική που γράφει ο ίδιος, δεν μπορείς πλέον να την ξεχωρίσεις, και έτσι το μόνο που κάνεις είναι να εκμεταλλεύεσαι διαφημιστικά την δημοφιλία του για να πουλήσεις ανανέωση στην λογοτεχνία! Βέβαια θα βρεθούν πολλοί τώρα να πουν ότι αυτό που γράφω δεν ισχύει, και θα σπεύσουν χαρούμενοι στα βιβλιοπωλεία να αγοράσουν τα γραπτά του Ντύλαν. Όταν κατά την ανακοίνωση του ονόματος η αίθουσα ξεσπά σε γελάκια, κάτι δεν πάει καλά, δεν νομίζεις; Μπορώ να φανταστώ ακόμα και κάποιον από τους δημοσιογράφους, να έχει ringtone στο κινητό του κάποιο από τα τραγούδια του Ντύλαν και να μειδιά χαιρέκακα στην ανακοίνωση του ονόματος. Ο Μπομπ Ντύλαν δεν είναι ποητής. Ρώτα έναν φίλο σου σοβαρά: «Έχεις διαβάσει τον ποιητή Μπομπ Ντύλαν;» Θα γουρλώσει τα μάτια και μάλλον θα σου απαντήσει: «Προφανώς εννοείς τον Ντύλαν Τόμας!» 

 

Ο Μπομπ Ντύλαν θα μπορούσε να πάρει το ανώτατο βραβείο μουσικής, όχι όμως λογοτεχνίας. Όπως ο Τόμας Μπέρνχαρντ δε θα μπορούσε να πάρει βραβείο μουσικής (και δη το ανώτατο) επειδή τα βιβλία του διαθέτουν εκπληκτική μουσικότητα ή ο Τόμας Πύντσον να ντύσει με δική του μουσική τα δεκάδες ποιήματα που έχει στα βιβλία του, και να διεκδικήσει και αυτός ένα ανώτατο βραβείο, από κάπου αλλού, αφού του το αρνούνται από κει που δικαιωματικά το αξίζει! Και ο ίδιος ο Ντύλαν θα νιώθει την γελοιότητα της κατάστασης, «Μαλάκες, κόψτε τα παραισθησιογόνα και κοιμηθείτε λίγο, χρειάζεστε ξεκούραση» θα λέει στους φίλους του. 

Η ανανέωση για την Σουηδική Ακαδημία θα έρθει όταν αρχίσει να βραβεύει την ανανεωτική λογοτεχνία και όχι να ανανεώνει τις ανοησίες της με νέες, εκπληκτικά πιο ανόητες. Η Σβετλάνα Αλεξίεβιτς άξιζε να φτάσει στα χέρια μας (εγώ ο ίδιος συγκλονίστηκα από το βιβλίο της) αλλά ήταν ανάγκη να φτάσει μέσω του Νόμπελ Λογοτεχνίας; Υπάρχουν δεκάδες άλλα αξιόλογα βραβεία που μπορούν να αναδείξουν σπουδαίους συγγραφείς και αυτός είναι και ο λόγος ύπαρξής τους. Η Ακαδημία τα τελευταία χρόνια απλώς περιστρέφει μια πλαστική υδρόγειο σφαίρα και την σταματάει με το κωλοδάχτυλο, εκνευριστικά στραμμένο σε (σπουδαιότατους) συγγραφείς και αναγνώστες! Δεν παίζουμε τον Γύρο του κόσμου σε 80 λογοτέχνες!  Προσπαθούμε να βραβεύσουμε την υψηλή λογοτεχνία. Τι να κάνουμε που η Αμερική παράγει καλή λογοτεχνία τα τελευταία χρόνια; Ας πάρει το βραβείο τρεις συνεχόμενες φορές, ή και παραπάνω, όσο το αξίζει. Όχι βραβεύουμε έναν Αμερικανό που, είναι και δεν είναι λογοτέχνης, για να ρίξουμε τους τόνους, και άντε γεια Αμερική για τα επόμενα 15 χρόνια.

Βασικά, ένα αξιόπιστο κριτήριο επιλογής, θα ήταν να φανταστεί η Ακαδημία (με βάση και κάποια έρευνα και μελέτη, όχι μόνο με ένστικτο) ποιος λογοτέχνης θα μπορούσε να ακούγεται, χάρη στην λογοτεχνική του αξία, ως την επόμενη βράβευση, μετά από έναν χρόνο. Οι περισσότερες επιλογές της Ακαδημίας δεν μένουν στην επιφάνεια ούτε 3 μήνες. Ειδικά η τελευταία, ζήτημα αν μείνει κάνα 20ήμερο – μέχρι να τύχει να ακούσεις στο ραδιόφωνο του αυτοκινήτου ένα “κείμενο” του Μπομπ Ντύλαν, κάτι σαν να άκουγες ένα audiobook του Μπέκετ ξέρω γω, και να αντιληφθείς τη γελοιότητα του πράγματος.

Επίσης, δεν θα ήταν καθόλου άσχημο, η Ακαδημία να βραβεύει και νεκρούς συγγραφείς, αφού με τους ζωντανούς τα σκατώνει πατόκορφα. Μπορεί η υψηλή λογοτεχνία να θέλει τον χρόνο της να αναδειχθεί, έτσι θα άξιζε να τιμηθεί και κατόπιν εορτής, σε μια καινούρια μεγάλη γιορτή, που θα έπρεπε να είναι η απονομή του Νόμπελ Λογοτεχνίας. Δε θα άξιζαν το Νόμπελ ο Τζόυς και ο Μπόρχες; Τον Τζόυς τον λατρεύω, τον Μπόρχες τον απεχθάνομαι, και οι δυο όμως αξίζουν αυτή την διάκριση. Ή ο Δάντης, εκείνος ο παλιός ο Φλωρεντινός. Είπαμε, ένα βραβείο αιχμής, (θα έπρεπε να) βραβεύει μόνο κορυφές!

Σαφώς και δεν πρέπει να βραβεύεται συνεχώς η πεζογραφία. Μπορεί να θεσπίσει δύο, ή και τρία βραβεία, που θα συγκροτούν το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Ένα και μοναδικό βραβείο, δηλώνει μια αυτάρεσκη στάση, ότι θα επιλεγεί η κορυφή των κορυφών, κάτι που φυσικά δεν ισχύει αν κρίνουμε από το αποτέλεσμα. Ή μπορεί να βραβεύσει και άλλα είδη λογοτεχνίας, της λεγόμενης “περιθωριακής”. Πρέπει να γίνει όμως έρευνα. Θεωρεί η ακαδημία ότι αξίζει ας πούμε, να βραβευτεί ο Τόλκιν; Καλώς. Αλλά πρέπει να το διπλοτσεκάρει και τριπλοτσεκάρει, και ύστερα να διατηρεί ακόμα τις αμφιβολίες της. Μόνο έτσι θα αναδειχθεί η υψηλή λογοτεχνία, για να την κοιτάξεις στα μάτια πρέπει να ψηλώσεις και συ! Για την ώρα, η Σουηδική Ακαδημία γυρίζει κουρασμένη τον τροχό της τύχης και φέρνει συνεχώς χρεοκοπία.