Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Ραδιενεργή λογοτεχνία


Κοντοζυγώνουν και τα Νόμπελ Λογοτεχνίας και όλοι κρατάμε την ανάσα μας. Θα ξέρουμε τον βραβευμένο; Θα προφέρεται το όνομά του με τον αγύμναστο μυ της μεσογειακής μας γλώσσας; Θα έχει μεταφραστεί κάποιο βιβλίο του στα ελληνικά; Πότε θα εμφανιστεί ο πρώτος που θα ανακοινώσει στα κοινωνικά δίκτυα ότι τον γνωρίζει και μάλιστα τον έχει διαβάσει, λαχτάρα ανάλογη με εκείνη της ανακοίνωσης του πρώτου μωρού κάθε νέου χρόνου; Τα πηγαδάκια στις παρέες δίνουν και παίρνουν – νισάφι πια με την πολιτική της Ελλάδας, ας μιλήσουμε και λίγο για την πολιτική της Σουηδίας!

Σχεδόν όλοι έχουμε μια ιδέα για το τι είναι λογοτεχνία και τι όχι, και  έχουμε επανηλειμμένως ονειρευτεί τον συγγραφέα με το άσπρο άλογο που την υπηρετεί καλύτερα από όλους τους άλλους! Ξεκαβαλάτε (δε ξέρω και πώς λέγεται στα σουηδικά)! Το κοντινότερο που έχουμε σε συγγραφέα με άσπρο άλογο να περιτριγυρίζει τα βασιλικά κάστρα, λέγεται πως είναι, ένας τύπος από την Ιαπωνία. Όσοι είστε μαζί του βάλτε ξυπνητήρι, οι υπόλοιποι συνεχίστε τα όνειρα – θα μας ξυπνήσει όλους, εξάλλου, ο εφιάλτης της ανακοίνωσης! Και όταν όλα τελειώσουν, θα μείνει μόνο η λογοτεχνία ή “σαν λογοτεχνία” ή “λογοτεχνία λέγεται αυτό;” ή “λογοτεχνία με πολιτικά κριτήρια” ή “γεωπολιτική λογοτεχνία” ή “λογοτεχνία στα μούτρα τους”. Λογοτεχνία, όμως. 



«Ταξιδιωτικό γραφείο του Κιέβου οργανώνει εκδρομές στο Τσέρνομπιλ. Περιλαμβάνεται ο γύρος των εγκαταλειμμένων πόλεων...
    Τιμές εξαιρετικά συμφέρουσες...
    Επισκεφθείτε τη Μέκκα της πυρηνικής ενέργειας...».

(Εφημερίδα Ναμπάτ, Φεβρουάριος 1996)

Αυτό είναι το τέλος του συνταρακτικότατου βιβλίου της Σβετλάνα Αλεξίεβιτς, ένα κάπως «ανώριμο» επιμύθιο για μια τραγωδία που μετά βίας μπορούμε να συλλάβουμε. Προηγήθηκαν οι εκατοντάδες μαρτυρίες των ανθρώπων που βίωσαν αυτή την καταστροφή. 26 Απριλίου 1986. Μια μέρα που τους βρήκε σε εμπόλεμη κατάσταση. Άντρες που παραδίδονταν ανόητα πρόθυμοι σε ένα ηρωικό φαντασιακό. Γυναίκες που στέρευε ραγδαία μέσα τους η διάθεση για ζωή και η επιθυμία να γίνουν μητέρες. Πατρίδες που εξαερώνονταν ακτινοβολώντας. Σπίτια που εκκενώνονταν βιαίως, μόνο όμως για... τρεις μέρες. Αλλοπαρμένες γάτες και απορημένοι σκύλοι που φρουρούσαν με υπακοή το πεδίο της εγκατάλειψης. Ηλικιωμένοι που περιγελούσαν τον θάνατο απολαμβάνοντας με ηδονή λαμπυρίζουσες πατάτες στο δείπνο τους. Καθηγητές πανεπιστημίου που έχαναν τα γλαφυρά τους λόγια μπροστά στο ανείπωτο.

Ταχυδρόμησα το διήγημα σε ένα περιοδικό και μου απάντησαν πως αυτό δεν ήταν λογοτεχνία, αλλά η περιγραφή ενός εφιάλτη. Γνωρίζω πως, ούτως ή άλλως, δεν έχω συγγραφικό ταλέντο, αλλά νομίζω πως άλλος ήταν ο λόγος της απόρριψης. Αναρωτιέμαι γιατί γράφονται τόσο λίγα για το Τσέρνομπιλ. Γιατί οι συγγραφείς μας επιμένουν να ασχολούνται με τον πόλεμο και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και δεν ασχολούνται μ' αυτό. Νομίζετε πως είναι τυχαίο; Νομίζω πως αν είχαμε κερδίσει στο Τσέρνομπιλ, θα γράφονταν πολύ περισσότερα. Ή έστω, αν το είχαμε κατανοήσει στο ελάχιστο. Δεν ξέρουμε όμως πώς να χειριστούμε αυτόν τον τρόμο. Δεν έχουμε την ικανότητα... Γιατί απλούστατα, δεν μπορούμε να το συγκρίνουμε με οποιαδήποτε άλλη ανθρώπινη εμπειρία ή με οποιαδήποτε άλλη στιγμή της ανθρώπινης ιστορίας...
Αναρωτιέμαι λοιπόν. Τι είναι προτιμότερο; Να θυμάται κανείς ή να ξεχνά;
(Εβγκένι Αλεξάντροβιτς Μπρόβκιν, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Γκόμιελ)




Η συγγραφέας, σε όλο το βιβλίο “της” δεν γράφει παρά μόνο 4 σελίδες. Φτάνουν και περισσεύουν τόσες. Τα υπόλοιπα θα τα πουν οι μάρτυρες με λόγια μπερδεμένα, πνιχτά, αστεία, ίσως και χυδαία – όπως αυτά τα δίστιχα, που λες και ξεπήδησαν από τα αλλόκοτα μυθιστορήματα του Τόμας Πύντσον:

«Ραδιενέργεια παίρνουμε πολλή
κι όμως δεν πέφτει το ρώσικο καυλί...»

ή

«Αν θέλεις να γίνεις πατέρας,
κρύψ' τ' αρχίδια σου σε μολυβένιο δέρας»

Όλα όσα λέγονται όμως σ'αυτό το βιβλίο είναι εκφάνσεις της ίδιας ανθρώπινης τραγωδίας και έχουν κάθε λόγο να λέγονται. Υποψιάζεσαι ότι η συγγραφέας τα τροποποίησε ελαφρώς για να αποστάξουν όλα τα δυνατά τους συναισθήματα όταν πρέπει και στην μέγιστη ποσότητα ή για να γίνουν πιο καλοδουλεμένες οι “επαρχιώτικες” εκφράσεις των μαρτύρων. Από την άλλη, είσαι σχεδόν σίγουρος ότι τίποτα δεν πειράχτηκε, η βιωμένη οδύνη φρόντισε μόνη της να ακριβολογεί, συντονισμένη στην πιο ύψιστη συχνότητα πόνου!

Δεν έχω διαβάσει κανένα βιβλίο μέχρι σήμερα που να με βοηθήσει να καταλάβω. Ούτε τα βιβλία, ούτε το θέατρο, ούτε ο κινηματογράφος με έχουν βοηθήσει να καταλάβω... Έτσι ψάχνω μόνη μου. Ζήσαμε το Τσέρνομπιλ και δεν ξέρουμε τώρα πώς να το χειριστούμε. Δεν μπορεί να το χωρέσει ο νους μας... Η μητέρα μου δεν ξέρει τι να κάνει. Διδάσκει ρωσική γλώσσα και λογοτεχνία και με έμαθε να ζω με τα βιβλία. Και ξαφνικά, τα βιβλια δεν χρησιμεύουν σε τίποτα! Η μητέρα μου νιώθει τόσο μπερδεμένη! Δεν μπορεί να ζει χωρίς να αναφέρεται σε βιβλία. Χωρίς να αναφέρεται στον Τσέχοφ ή στον Τολστόι.
(Κάτια Π.)

Ζητώ συγγνώμη για τις πολλές φωτογραφίες (νομίζω είναι απαραίτητες αν θες να συλλάβεις ένα μέρος της αλήθειας του) και τα αποσπάσματα που θα ακολουθήσουν, αλλά δεν μπορώ να μιλήσω αλλιώς για ένα βιβλίο που μιλάει από μόνο του. Αυτό το βιβλίο θα δημιουργήσει “τερατογενέσεις” εντός σας, αυτά τα “τέρατα” της συμπόνιας, της μνήμης, της ανθρωπιάς που σπανίζουν πια και όταν τα αντικρίζουμε τρομάζουμε και αποστρέφουμε το βλέμμα. Έπρεπε να βρεθεί το θάρρος να γραφτεί αυτό το βιβλίο, και επίσης, πρέπει να βρεθεί και το θάρρος να διαβαστεί. Τα ανθρωπιστικά ισότοπα πρέπει οπωσδήποτε να καλύψουν την επιφάνεια του εγκεφάλου σας! Έκδοση, πρόλογος και μετάφραση ακτινοβολούν όλα τους (μια ερώτηση μόνο: εγκαταλειμμένος/η/ο ή εγκαταλελειμμένος/η/ο;; Αυτή η αναποφαστικότητα, πολύ γρήγορα εκνευρίζει τον αναγνώστη, τον αποπροσανατολίζει, και τελικά τον αφήνει εγκαταλειμμένο. Και εγκαταλελειμμένο.)

Ξέρετε τι είναι η σαρκοφάγος; Ένας τεράστιος τάφος για το νεκρό σώμα του αρχιχειριστή Βαλερί Χόντεμτσουκ – αυτού που χάθηκε κάτω από τα συντρίμμια αμέσως μετά την έκρηξη. Μια πυραμίδα του εικοστού αιώνα.
(Βλαντιμίρ Σβεντ, διοικητής)


Όταν επέστρεφα σπίτι μου, πηγα σ' ένα χορό και γνώρισα μια κοπέλα που μου άρεσε:
- Θες να βγούμε; τη ρώτησα
- Δεν υπάρχει λόγος, μου απάντησε. Έρχεσαι από το Τσέρνομπιλ και φοβάμαι πολύ να κάνω παιδιά μαζί σου!
(Όλεγκ Παβλόφ, πιλότος ελικοπτέρων)

Πρόσφατα με επισκέφτηκε ο αδερφός μου που μένει στην Ασιατική Ρωσία. Μου είπε πως είμαστε σαν τα μαύρα κουτιά που έχουν τα αεροπλάνα στο πιλοτήριό τους... Αυτά που καταγράφουν τι συμβαίνει σε κάθε πτήση... Εμείς νομίζουμε ότι ζούμε, ότι μιλάμε, περπατάμε, τρώμε... Νομίζουμε ότι κάνουμε έρωτα... Στην πραγματικότητα όμως, καταγράφουμε πληροφορίες για την ανθρωπότητα.
(Αντρέι Μπουρτύς, δημοσιογράφος) 

 
Τη χρονιά του ατυχήματος η σοδειά ήταν πολύ καλή! Πώς να πείσεις τους ανθρώπους ότι δεν μπορούν να τρώνε αγγουράκια και τομάτες από τον κήπο τους; Τι σημαίνει “δεν μπορούν”; Ειχαν κανονικότατη γεύση και δεν προκαλούσαν πόνους στο στομάχι. Και κανείς δεν “έλαμπε” στο σκοτάδι, όταν τα έτρωγε.
(Νίνα Κονσταντίνοβα, δασκάλα λογοτεχνίας)

Ο αντιδραστήρας έμοιαζε να εκπέμπει ένα παράξενο φως από το εσωτερικό του. Δεν ήταν πυρκαγιά – έμοιαζε να φωσφορίζει. Ήταν πολύ ωραία. Ποτέ δεν είχα δει κάτι παρόμοιο – ούτε καν στο σινεμά. Όταν σκοτείνιασε, όλη η πόλη βγήκε στα μπαλκόνια.
(Ναντέζντα Πέτροβνα Βιγκόβσκαγια, απομακρυνθείσα από την πόλη Πριπιάτ)

Γι' αυτό πιστεύω πως είναι μάταιο να γράφεις για το Τσέρνομπιλ. Το μόνο που χρειάζεται είναι να κρατάς σημειώσεις. Δεν υπάρχει ούτε ένα μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας που να στηρίζεται στα γεγονότα του Τσέρνομπιλ. Η πραγματικότητα έχει ξεπεράσει τη φαντασία!
(Ανατόλι Σιμάνσκι, δημοσιογράφος)

Περιμέναμε το πρώτο μας παιδί. Ο άντρας μου ήθελε αγόρι, εγώ πάλι προτιμούσα κοριτσάκι. Οι γιατροί προσπάθησαν να με πείσουν να κάνω έκτρωση. “Ο σύζυγός σας ήταν στο Τσέρνομπιλ”. Είναι οδηγός και τον στρατολόγησαν στη ζώνη από τις πρώτες μέρες. Μετέφερε άμμο. Δεν πίστεψα κανέναν τους.
Το μωρό γεννήθηκε νεκρό. Του έλειπαν δυο δάχτυλα. Κοριτσάκι. Έκλαψα πολύ. Να είχε, τουλάχιστον, όλα της τα δάχτυλα! Και ήταν και κοριτσάκι...
(Αντονίνα Μαξίμονβα Λαρίβοντσικ, εκκενωθείσα)


Όταν γεννήθηκε δεν ήταν ένα κανονικό νεογέννητο, αλλά ένας ζωντανός σάκος, κλειστός απ' όλες τις πλευρές, χωρίς ούτε ένα ράγισμα. Μόνον τα μάτια της ήταν ανοιχτά. Στον ιατρικό φάκελο έγραψαν: “Σύνθετη παθολογία εκ γενετής: απλασία της έδρας, απλασία του κόλπου, απλασία του αριστερού νεφρού”. Κάπως έτσι λέγεται αυτό που έχει με επιστημονικούς όρους – με απλές λέξεις, λέγεται: “Δεν έχει ποπό, δεν έχει πιπί κι έχει ένα μόνο νεφρό”.
(Λαρίσα Ζ., μητέρα)
 
Ανασηκώναμε το επιφανειακό στρώμα του εδάφους και το τυλίγαμε όπως τα χαλιά... Μαζί με τα χόρτα, τα λουλούδια, τις ρίζες, τις αράχνες, τους σκαραβαίους και τα σκουλήκια. Μια δουλειά για τρελούς. Δεν μπορείς να γδέρνεις έτσι τη γη, να ξεριζώνεις καθετί ζωντανό. Αν δε μεθοκοπούσαμε κάθε βράδυ, δε νομίζω ν' αντέχαμε αυτή την παράνοια.
(Ιβάν Νικολάγιεβιτς Ζμίχοφ, χημικός)

Δε ξέρω αν μπορείτε να αντιληφθείτε την δύναμη της εξουσίας! Στην περίπτωση του Τσέρνομπιλ δεν επρόκειτο για μια απλή απάτη αλλά για έναν πόλεμο ενάντια στους αθώους!
(Βασίλι Μπορίσοβιτς Νεστερένκο, πρώην διευθυντής του Ινστιτούτου Πυρηνικής Ενέργειας της Ακαδημίας Επιστημών της Λευκορωσίας)

Ακόμη κι αυτοί που συμμετείχαν στην κατάσβεση της φωτιάς στον αντιδραστήρα συνειδητοποίησαν αργότερα ότι εκείνο τον καιρό ζούσαν μέσα σ' έναν απίστευτο κυκεώνα από φήμες. Φαίνεται πως ήταν επικίνδυνο να πιάνουν τον γραφίτη με γυμνά χέρια... Φαίνεται... Ίσως...
(Ζίγια Ντανίλοβνα Μπρουκ, ελεγκτής προστασίας του περιβάλλοντος)

Για να περάσει η ώρα, λέγαμε δεκάδες ανέκδοτα. Να σας πω ένα; Στέλνουν ένα αμερικάνικο ρομπότ στην οροφή του αντιδραστήρα. Μέσα σε πέντε λεπτά διαλύεται. Στέλνουν μετά ένα γιαπωνέζικο. Μέσα σε πέντε λεπτά διαλύεται κι αυτό. Τέλος, στέλνουν κι ένα ρώσικο. Αυτό δουλεύει ασταμάτητα για δυο ώρες. Ξέρετε γιατί; Γιατί του είχαν πει πως σε δυο ώρες μπορεί να κάνει τσιγάρο... Χα! Χα! Χα!
(Αλεξάντρ Κουντριάγκιν, εκκαθαριστής)


Ο γιος μου ήταν ο μόνος μαθητής από το Τσέρνομπιλ στην τάξη του. Όλοι τον φοβόντουσαν και τον αποκαλούσαν “πυγολαμπίδα”. Φοβήθηκα πως η παιδική του ηλικία θα τερματιζόταν πολύ γρήγορα...
(Ναντέζντα Πέτροβνα Βιγκόβσκαγια, απομακρυνθείσα από την πόλη Πριπιάτ)
  
Έχετε ξεχάσει μάλλον ότι πριν από το Τσέρνομπιλ ο κόσμος ονόμαζε την πυρηνική ενέργεια “ο ειρηνικός εργάτης”. Νιώθαμε πολύ περήφανοι που ζούσαμε στην εποχή του ατόμου. Δε θυμάμαι κανέναν να είχε φοβηθεί την πυρηνική ενέργεια.
(Βλαντιμίρ Μαντβέγιεβιτς Ιβάνοφ, πρώην Γενικός Γραμματέας της τοπικής επιτροπής του Κόμματος στο Σλάβγκοροντ)

Θα σας αφηγηθώ ένα περιστατικό. Δεν ξέρω αν είναι αλήθεια ή ψέμα. Ένας στρατιώτης παίρνει τηλέφωνο το κορίτσι του. Αυτή τον ρωτάει τι κάνει στο Τσέρνομπιλ. Αυτός αποφασίζει να της κάνει τον έξυπνο. “Μόλις βγήκα απ' τον αντιδραστήρα” της λέει “και πλένω τα χέρια μου”. Το τηλέφωνο νεκρώνει. Η συζύτηση είχε διακοπεί από την Κα Γκε Μπε.
(Ιβάν Νικολάγιεβιτς Ζμίχοφ, χημικός)

Τώρα που μιλάω, σκέφτομαι όλα αυτά τα “εμείς”. Σκέφτομαι πως είναι κι αυτό ένα είδος βαρβαρότητας. Πάντα λέμε “εμείς” και όχι “εγώ”. “Θα τους δείξουμε τι πάει να πει σοβιετικός ηρωισμός, θα τους δείξουμε ποιος είναι ο χαρακτήρας του Σοβιετικού”. Υπάρχει όμως και το “εγώ”. ΕΓΩ δε θέλω να πεθάνω, ΕΓΩ φοβάμαι...
(Ναταλία Αρσένιεβνα Ρόσλοβα, πρόεδρος της Επιτροπής Γυναικών του Μόλγκιεφ, «Παιδιά του Τσέρνομπιλ»)



Το Τσέρνομπιλ είναι μια μεταφορά, ένα σύμβολο.
(Ναντέζντα Αφανασίεβνα Μπουράκοβα, κάτοικος Χοϊνίκι)


Υ.Γ. 2666  Το φετινό Νόμπελ Λογοτεχνίας θα το πάρει ο Τόμας Πύντσον, ο καλύτερος συγγραφικός επιβήτορας που έχουμε ακόμα σ' αυτόν τον σκατόκοσμο!

Σχόλια

«A good reader, a major reader, an active and creative reader is a rereader»

Ποίηση χωρίς τέλος

  Αυτή η χρονιά θα ξεκινήσει ακριβώς όπως τελείωσε: με ποίηση. Συλλεκτική ανάρτηση, σπάνια θα ξαναδιαβάσετε τέτοια. Σπάω την παράδοση (και το ρόδι)! Ακόμα σπανιότερα εντυπωσιάζομαι από ποιητές και ποιήματα. Δεν με συγκινεί η συμπύκνωση του λόγου όταν του λείπει ένα είδος «φλυαρίας» – ψάχνω ποιήματα που είναι αμετροεπή με έναν δικό τους τρόπο και ταυτόχρονα στοχευμένα και ουσιώδη. Ποιήματα που δεν πολυπαίρνουν στα σοβαρά τον εαυτό τους καθώς τσαλαβουτούν χαρούμενα στον χυλό της ειρωνείας. Ποιήματα που, απ' ό,τι σωστά αντιλαμβάνεστε, δεν γράφει η πλειοψηφία των ποιητών. Με δυο λόγια, κυνηγώ το ανέφικτο. Αλλά, αυτό δεν κυνηγάμε όλοι στην έναρξη κάθε χρονιάς; Το φλουρί μου για φέτος – λίρα εκατό – ήταν η Βισουάβα ή Βισλάβα ή όπως αλλιώς, Σιμπόρσκα. Η παλιά ποίηση, η ορθόδοξη, είναι Εδώ!

Με ανώμαλους δεν μιλάω

  Ανωμαλία είναι να μην μπορεί μια γυναίκα να κυκλοφορεί άφοβα στους δρόμους, ανωμαλία είναι να πιστεύεις ότι τα εμβόλια σκοπό έχουν να προκαλέσουν περισσότερο κακό από ό,τι καλό, ανωμαλία είναι να νομίζεις ότι η λογοτεχνία σε κάνει καλύτερο άνθρωπο, ανωμαλία είναι ακόμα το προφιτερόλ να έχει μόνο ένα σουδάκι μέσα, ανωμαλία είναι και ότι ο «Πατάκης» εξακολουθεί να μην εκδίδει Χέρμαν Μέλβιλ. Και πόσες ακόμα ανωμαλίες! Με τελευταία εκείνη του Ερβέ Λε Τελιέ, ενός συγγραφέα που αγάπησα οριστικά από ένα και μόνο βιβλίο του που είχα διαβάσει κάποτε, το «Όλα τα μανιτάρια τρώγονται», η ουλιπιανή έμπνευση που είχε οραματιστεί το facebook χρόνια πριν από τον δημιουργό του. Κάθε φορά που μπαίνετε στο facebook και αντικρίζετε την ερώτηση «Τι σκέφτεσαι;», ικανή να σας παρασύρει ασυγκράτητα να μας εμπιστευτείτε τις επικές σας μπούρδες, σχεδόν πάντα χωρίς καθόλου φιλτράρισμα και ουσία, να θυμάστε ότι ο Τελιέ κάποτε το έκανε… χίλιες φορές καλύτερα από εσάς, πιο δημιουργικά και κυρίως με περισσότερο χι

Dogs never bite me. Just humans.

    Ψόφια πράγματα το φετινό Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης – τουλάχιστον οι επιλογές μου – αλλά μόλις είδα ότι θα προβληθεί «Η εξουσία του σκύλου», που βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Τόμας Σάβατζ, ήξερα ότι θα ρεφάρω γιατί κακό σκυλί ψόφο δεν έχει. Και έτσι έγινε, η ταινία δεν με απογοήτευσε και μου θύμισε πόσο είχα αγαπήσει εκείνο το βιβλίο. Μια παραγωγή του Νέτφλιξ που θα είναι διαθέσιμη στην πλατφόρμα από την 1 Δεκεμβρίου ώστε να προλάβει να κάνει τον κύκλο της στις αίθουσες, με τον Κάμπερμπατς στον ρόλο του Φιλ, τον σωσία του Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν στον ρόλο του Τζορτζ και την ωραία Κίρστεν Ντανστ ως Ρόουζ. Η ταινία, όπως και το βιβλίο, σε πολλούς θα φανούν αργά, αδιάφορα και αλλόκοτα, λόγω του περιεχομένου αλλά η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για αριστοτεχνικές δημιουργίες με βάθος. Αντιγράφω εδώ το κείμενο που είχα γράψει στο «Διαβάζοντας» για να θυμάμαι ότι εκείνη η ανάγνωση μετράει ακόμα μέσα μου· σπάνιο, ομολογουμένως.

Εγώ σε λέω αγάπη

  Οι πιο συνηθισμένοι απατεώνες στην Ελλάδα συνήθως ενδύονται τους υδραυλικούς που ζητάνε 55 ευρώ για μια τρόμπα στο καζανάκι και δεν μπορείς και να τους πεις «Χέσε με ρε μάστορα» γιατί μετά πώς θα τραβήξεις καζανάκι; Στη λογοτεχνία από την άλλη, το να χαρακτηρίσεις για οποιονδήποτε λόγο τον Χέρμαν Μέλβιλ απάτη , το κάνεις μόνο αν εξυπηρετεί την πλοκή! «Γιατί οι πιο τερατώδεις απ’ όλους τους υποκριτές είναι αυτοί ακριβώς οι κερδοσκόποι: υποκριτές δι’ αντιστροφής της πραγματικότητας· υποκριτές στην παρουσίαση των πραγμάτων ως σκοτεινών αντί φωτεινών· ψυχές που ευημερούν χρησιμοποιώντας όχι τη δυστυχία, αλλά το μύθευμα της δυστυχίας· δάσκαλοι της αισχρής τέχνης τού να κατασκευάζεις δυστυχία· κίβδηλοι Ιερεμίες· νόθοι Ηράκλειτοι που, μόλις η πένθιμη μέρα περάσει, επιστρέφουν, σαν απατηλοί Λάζαροι ανάμεσα στους επαίτες, για να ευφρανθούν με τα κέρδη που απέκτησαν από τα προσποιητά έλκη της κεφαλής τους – φαύλοι κερδοσκόποι!» . Θα με αναγκάσετε να κατέβω πορεία στον Λευκό Πύργο όλοι εσείς πο

Γάτα είσαι

  Οι γάτες είναι υπέροχα πλάσματα και αν δεν είσαι επηρεασμένος από τον «Κυνόδοντα» του Λάνθιμου δύσκολα να μην σε γοητεύουν ή έστω να μην τραβούν την προσοχή σου. Μία από τις αγαπημένες μου συνήθειες είναι να παρατηρώ πώς συμπεριφέρονται οι γάτες. Τι γίνεται όμως αν και εκείνες παρακολουθούν με το ίδιο ενδιαφέρον την ανθρώπινη συμπεριφορά; Κάπως έτσι θα σκέφτηκε και ο Ιάπωνας Σόσεκι Νατσούμε και έγραψε ένα αξιαγάπητο βιβλίο· επιπροσθέτως έγραψε ένα από τα λίγα βιβλία που θα ήθελα να είχα γράψει εγώ. Χεστήκαμε τι θα ήθελες να γράψεις εσύ ρε Μαραμπού, και δίκιο έχετε, δεν αντιλέγω, απλώς σκέφτηκα να το αφήσω εδώ να υπάρχει. Γιατί πάντοτε με ενθουσίαζαν εκείνα τα λιγοστά βιβλία ανεπιτήδευτης σοφίας και γατίσιας συμπεριφοράς που συμπύκνωναν όλη την φιλοσοφία τους και την συγγραφική τεχνική τους σε φράσεις όπως η ακόλουθη: «Ορισμένες φορές επινοώ κάποιες ανοησίες και οι άνθρωποι τις παίρνουν στα σοβαρά, αυτό προκαλεί έναν αισθητικό ενθουσιασμό ακραίας κωμικότητας την οποία θεωρώ ενδιαφέρ

Dance with the Devil

  A long time ago in a galaxy (στην επαρχία) far, far away… όταν περνούσα την emo φάση μου και έκλαιγα χωρίς λόγο καθώς να καθάριζα κρεμμύδια είχα ανακαλύψει τυχαία ένα βιβλιαράκι που το αγόρασα με τα πρώτα λεφτά που είχα αποταμιεύσει σε ένα βιβλιάριο τραπέζης που είχε δεν είχε μέσα 30 δραχμαί. Εκείνο το βιβλίο ήτο κάποιου ψιλοάγνωστου Χόφμαν μεταφρασμένο υπό του σπουδαίου Καρυωτάκη – αργότερα, όταν οι ισορροπίες άλλαξαν εντός μου, κατάλαβα ότι ο Χόφμαν λειτούργησε κάπως σαν το… καρυωθραυστικό του ποιητή∙ ξέρω, ξέρω, πάγωσε η θάλασσα μέσα σας, μακάρι να βρείτε ένα βιβλίο να πέσει πάνω της σαν τσεκούρι – «το λογοπαίγνιο είναι ένα καυτό σίδερο για μπούκλες στο χέρι της τρέλας και με δαύτο λυγίζει τις σκέψεις» . Ο λόγος είναι ότι ο Χόφμαν αποδείχθηκε μια εξαίσια διαβολική μορφή της παγκόσμιας λογοτεχνίας και τα παιδιά του κυκλοφορούν ελεύθερα γύρω μας – ευτυχώς για αυτά, και για εμάς, είχε πάντοτε δουλειά, και μάλιστα σημαντική, να γράφει αριστουργήματα.

Του πολέμου / Στο άλογό μου

Τι γιορτάζουμε σήμερα; Το όχι, το ναι, το ίσως; Γιατί, ενώ όλοι ξέρουμε ότι το εθνικό φρόνημα σε ψηλώνει ως άνθρωπο, εξεγειρόμαστε τόσο πολύ όταν κάτι τέτοιο γίνεται και με τεχνητά μέσα, ας πούμε, με δεκάποντες γόβες; Γιατί μετά την παρέλαση όλοι πάμε και πίνουμε φρέντο εσπρέσσο, έναν τόσο χαρακτηριστικά ιταλικό καφέ; Τι θα συμβεί αν σε μία αντιπολιτευτική συνωμοσία όλοι συντονίσουν το... ένα στο δεξί; Το ένα στ' αριστερό αποκτά όντως βαρύνουσα σημασία όταν κυβερνά η Αριστερά, ή απλώς έχουμε συνηθίσει να το θεωρούμε ηθικό πλεονέκτημα της παρέλασης;

Τελειωμένοι

    Είμαστε γεννημένοι ο ένας για τον άλλον. Τέλος. Αυτά στην αρχή, βέβαια. Γιατί μετά, ανάθεμα την ώρα που βρέθηκες μπροστά μου. Αυτή η σχέση των σχέσεων όμως, μπορεί κάλλιστα να επεκταθεί και στα βιβλία. Μόνο που σε μένα λειτούργησε αντίστροφα· ανάθεμα την ώρα που βρέθηκε μπροστά μου, είπα για αυτό το βιβλίο, μου το δάνεισαν επειδή δεν άρεσε (ωραίο προμόσιον), ήθελα από την άλλη να δω και την ταινία του Κάουφμαν , ας πάει στα κομμάτια, θα το ξεκινήσω, με την σκέψη ήδη από την αρχή να βάλω ένα τέλος όταν δω ότι δεν τραβάει το πράγμα. Αλλά, γαμώτο, τραβούσε. Για ελάχιστους αναγνώστες αυτό θα είναι το βιβλίο της ζωής τους, σύμφωνοι. Κι όμως. «Είναι εντυπωσιακό. Όταν βλέπεις κάποιον με τους γονείς του, αποδεικνύεται απτά ότι όλοι είμαστε αποτέλεσμα σύνθεσης» . Όπως ακριβώς και τα αξιανάγνωστα βιβλία, τα συγγραφικά παιδιά των δημιουργών τους – ξεράστε με την ησυχία σας και ελάτε πίσω. Μείνετέ μου πιστοί! Σας αγαπώ !

Η μέθοδος του Κούντερα

  Σε κάποιες περισσότερο κιτς εποχές ένα παρόμοιο χαστούκι σαν εκείνο του Γουίλ Σμιθ είχε ταράξει τα νερά της κοινωνικής μας ζωής. Η Νατάσα Αθήνη είχε χαστουκίσει την Δήμητρα Λιάνη στην παρουσίαση του βιβλίου της «10 χρόνια και 54 μέρες» – βέβαια, τώρα που τα συζητάμε, μπορεί να έχουν περάσει κοντά 30 χρόνια. Μια επισήμανση που μου ήρθε μόλις: όλες οι βιβλιοπαρουσιάσεις είναι για σφαλιάρες∙ συγγραφείς μην πέφτετε σε αυτή την παγίδα, μακριά. Τέλος πάντων, όταν η Δήμητρα δεν έγραφε βιβλία, διάβαζε, λένε, Κούντερα. Τότε ήταν πολύ της μόδας. Κούντερα από εδώ, Κούντερα από εκεί, είχαν τρελαθεί όλοι. Ποιος είναι ρε αυτός ο Κούντερας; Ήταν τελικά ένα πιο λογοτεχνικό Nitro όπως νόμιζαν αρκετοί; Γιατί τόσα χρόνια τον αντιμετωπίζουμε με αβάσταχτη ελαφρότητα; «Γιατί άραγε θέλει να κάνει έρωτα μαζί μου; αναρωτιόταν πολύ συχνά, αλλά δεν έβρισκε απάντηση. Ένα μόνο ήξερε, πως οι σιωπηρές συνευρέσεις τους ήταν αναπόφευκτες, έτσι όπως είναι αναπόφευκτο να σταθεί προσοχή ένας πολίτης ακούγοντας τον εθν

Θα φάτε τα μούτρα σας

  Πού βαδίζει η λογοτεχνία; Όπου και όπως βάδιζε πάντα, ελεύθερη και ασυμβίβαστη, ασυνόδευτη και ασυνόρευτη , πριν έρθει ο (κακός μας) καιρός με την πρόφαση του υποστηρίγματος/«υποστήριξης» κάποιοι να της προσφέρουν τα δεκανίκια της πολιτικής ορθότητας που θα την καθιστούσαν έκτοτε αδιανόητα στάσιμη. «Αυτό που βλέπουμε το σκεφτόμαστε, κι έτσι τελικά δεν το βλέπουμε, λέει ο Όλερ, ενώ άλλοι βλέπουν αυτό που βλέπουν χωρίς πρόβλημα, επειδή δεν το σκέφτονται αυτό που βλέπουν. Αυτό που αποκαλούμε αντίληψη είναι για μας κατά βάση στασιμότητα, ακινησία, τίποτα. Τίποτα. Οτιδήποτε έχει συμβεί το έχουμε σκεφτεί, δεν το έχουμε δει, λέει ο Όλερ» . Είδα και απόειδα λοιπόν με το… φαινόμενο Φερνάντα Μελτσόρ και είπα ό,τι βρέξει ας κατεβάσει! Βαδίζοντας στην εποχή των τυφώνων.