Περιπέτειες στη χώρα των κανιβάλων

Όσοι δεν έχουν διαβάσει τον Μόμπι Ντικ και τα Ταξίδια του Γκιούλιβερ ως ενήλικες, δεν αξίζει να λογίζονται σοβαροί αναγνώστες. Αλλά εντάξει, ας μην υπερβάλλω, και μόνο η μη ανάγνωση του Μόμπι Ντικ αρκεί για να τους καταδικάσει στην ανυποληψία! Γιατί η λογοτεχνία του Μέλβιλ είναι ασύλληπτη και όποιος δεν έχει προσπαθήσει να την διαβάσει, θα έπρεπε τουλάχιστον να συλλαμβάνεται, τι άλλο να πω!

Εκτός των άλλων, ο Μέλβιλ έχει γράψει και το υπέροχο Περιπέτειες στη χώρα των κανιβάλων – μην ανησυχείτε, δεν λέει για μας, για τους κανιβαλισμούς κριτικών και αναγνωστών! – οι δικοί του κανίβαλοι είναι εξευγενισμένοι και σοβαροί, καμία σχέση δηλαδή με εμάς. Βέβαια, ο πρωτότυπος τίτλος είναι Typee αλλά τι γούστο θα κάναμε αν δεν τον “κανιβαλίζαμε” και αυτόν λίγο! Εκείνο το πρώιμο βιβλίο τον καθιέρωσε ως συγγραφέα περιπετειωδών ιστορίων και οι φανατικοί πλέον αναγνώστες του ζητούσαν επίμονα και άλλες τέτοιες αληθινές ναυτικές ιστορίες. Όμως του Μέλβιλ δεν του αρκούσε μόνο αυτή η περιπετειώδης εξιστόρηση, έψαχνε κάτι βαθύτερο, κάτι διαφορετικό, κάτι που αφ' ενός θα του στερούσε κάποιους από τους πρώιμους εκείνους θαυμαστές αφ'ετέρου θα του πίστωνε στο λογαριασμό της συγγραφικής του φήμης, εκατομμύρια αναγνώστες που αναγνωρίζουν πλέον στο ύφος του έναν από τους μεγαλύτερους συγγραφείς παγκοσμίως.

Ο Μόμπι Ντικ δεν είναι μόνο μια περιπετειώδης ιστορία, κανείς δεν το πιστεύει πλέον αυτό. Ο Μόμπι Ντικ είναι μια θεοσοφία, μια μεταφυσική εγκυκλοπαίδεια, μια φιλοσοφική νηοπομπή. Ο Μέλβιλ αρχίζει να γεμίζει τα βιβλία του με εκείνα τα στοιχεία του αλλότριου και του απόκοσμου που σε γραπώνουν με την μία και σε πετούν στα σκοτεινά αμπάρια της αφήγησης του, όχι μόνο για να γίνεις συνταξιδιώτης σε ένα τρομακτικό ταξίδι αλλά για να γίνεις ταυτόχρονα και το θύμα σε ένα ταξίδι του τρόμου! Στα Μαγεμένα Νησιά (πρωτότυπος τίτλος: The Encantadas), μια σπονδυλωτή νουβέλα που γράφτηκε το 1854, τρία χρόνια μετά τον Μόμπι Ντικ, ο Μέλβιλ συνενώνει τις δύο συγγραφικές του εκδοχές: την περιγραφή της ζωής και του τόπου ενός νησιωτικού συμπλέγματος με την μεταφυσική διάσταση που λαμβάνει το μέρος και τα παράξενα όντα που ζουν πάνω του. Αυτά τα μαγεμένα νησιά είναι τα Γκαλαπάγκος ή Ενκαντάδας, νησιά δημιουργημένα από ηφαιστειογενή στάχτη, με την “μαγική” ιδιότητα να καταριούνται τα πλοία που τα πλησιάζουν λόγω των τερτιπιών των ρευμάτων που τα περιβάλλουν, δίνοντας συχνά μεγάλες αποκλίσεις του γεωγραφικού τους στίγματος και παράλληλα την εντύπωση ότι υπάρχουν δύο διαφορετικα νησιωτικά συμπλέγματα σε κοντινή απόσταση μεταξύ τους. Σε αυτά τα νησιά το μόνο που επιβιώνει είναι οι τεράστιες υπεραιωνόβιες χελώνες που στα μάτια του αφηγητή (και στα δικά μας) έχουν κάτι το ανθρώπινο.

 

Γιατί, πέρα από τα καθαρά σωματικά χαρακτηριστικά τους, υπάρχει κάτι το παράξενα αυτοκαταδικαστικό στην εμφάνιση αυτών των πλασμάτων. Καμιά άλλη μορφή ζώου δεν εκφράζει τόσο ικετευτικά την αιώνια θλίψη και την καταναγκαστική απόγνωση, ενώ η σκέψη  της εξαιρετικής μακροβιότητάς τους ενισχύει την εντύπωση.

Ο Χέρμαν Μέλβιλ είναι ο μόνος συγγραφέας που με παίρνει με τόση ευκολία από το σημείο που κάθομαι και με στέλνει στου διαόλου τη μάνα, μόνο με μια χούφτα λέξεις. Στήνει ένα υποβλητικό σκηνικό και με παρατάει εκεί πέρα, ναυαγό. Ο ανώνυμος αφηγητής των Μαγεμένων Νησιών έχει πλέον το όνομά μου και όταν το διαβάσετε θα έχει και το δικό σας. Το βιβλίο χωρίζεται σε δέκα κεφάλαια τα οποία ο συγγραφέας ονομάζει σκίτσα (sketches). Υπάρχει η φήμη ότι τα Μαγεμένα Νησιά είναι συντομευμένη εκδοχή ενός άλλου βιβλίου που έγραψε έναν χρόνο νωρίτερα και τώρα πλέον θεωρείται χαμένο, το The Isle of Cross. Σε εκείνο το βιβλίο πρωταγωνιστής ήταν ένας γυναικείος χαρακτήρας (πράγμα σπάνιο για την ανδροκρατούμενη λογοτεχνία του Μέλβιλ) και είναι κρίμα που δεν υπάρχει πια. Ενδεχομένως να αποτελούσε την ολοκληρωμένη εκδοχή της χήρας Χουνίλα (Σκίτσο οκτώ) που ξεμείνε στο μαγεμένο Νησί Νόρφοκ όταν το πλοίο που τους άφησε για ένα διάστημα για να μαζέψουν χελωνοέλαιο αθετεί την υπόσχεση επιστροφής και όταν πεθαίνουν ο άντρας της και ο αδερφός της σε μια εξόρμηση για ψάρεμα, μένει μόνη να περιμένει καρτερικά πότε και αν θα ξαναπεράσει κάποιο πλοίο να την περιμαζέψει.

Όταν η Χουνίλα...-
Είναι φρικτό θέαμα να βλέπεις ένα μεταξένιο θηρίο να παίζει για ώρα πολύ με μια χρυσόχρωμη σαύρα προτού τη φάει. Πιο τρομερό ακόμα να βλέπεις πώς η Μοίρα, σαν αιλουροειδές κι αυτή, μερικές φορές παίζει με την ανθρώπινη ψυχή, και με μια ακατανόμαστη μαγεία την κάνει να απωθεί την συνετή απόγνωση με μια ελπίδα που είναι τρελή. Άθελά μου μιμούμαι κι εγώ αυτή τη γατίσια πράξη παίζοντας με την καρδιά του αναγνώστη, γιατί αν δεν νιώθει μάταια διαβάζει.

Τα Σκίτσα εφτά και εννιά, με τον σκληρό τύραννο του Νησιού του Τσάρλς με την βασιλική συνοδεία των βλοσυρών σκύλων και την επακόλουθη ανταρσία των ταπεινωμένων υπηκόων του καθώς και τον αποκρουστικό και μοναχικό Όρμπελους που καλλιεργεί διάφορα λαχανικά για να έλκει περαστικά πλοία με σκοπό να αποσπά κρυφά από το πλήρωμά τους διάφορους άντρες για να τους κάνει σκλάβους του, αποτελούν (μαζί με εκείνη της Χουνίλα) τρεις συναρπαστικές ιστορίες που ξεδιπλώνονται με μαγικό τρόπο πάνω στα μαγεμένα νησιά. Τα υπόλοιπα Σκίτσα αποτελούν περιγραφή της μαγικής δύναμης των νησιών, κάποια παράξενα αξιοθέατά του, τα μυστήρια όντα του, κάποιες μακρινές ιστορίες που σχετίζονται με αυτά, κτλ – στοιχεία που ο Μέλβιλ χειρίζεται άψογα. Η σπονδυλωτή αυτή νουβέλα σε καμία περίπτωση δεν δίνει την αίσθηση του ανικανοποίητου, όμως γνωρίζοντας τις θαυμαστές δυνατότητες του συγγραφέα της, δεν μπορείς παρά να αναρωτηθείς, πόσο μακριά θα μπορούσε να είχε φθάσει αν είχε όλα τα πανιά της ανοιχτά!

 

Πηγή: http://blog.galapagosecolodge.net/p/galapagos-islands-visitor-sites-and.html

Σχεδόν κάθε Σκίτσο φέρει ως προμετωπίδα μερικούς στίχους του ποιήματος Νεραιδοβασίλισσα του Έντμουντ Σπένσερ. Ένα ποίημα που χαίρομαι που ανακάλυψα και απόλαυσα μεταφρασμένα μερικά ψήγματά του αλλά ταυτόχρονα θλίβομαι που παραμένει αμετάφραστο και άγνωστο στην Ελλάδα. Η μετάφραση του βιβλίου του Μέλβιλ όπως και των προμετωπίδων των κεφαλαίων ανήκει στον έμπειρο μεταφραστή και γνώστη του απόκοσμου, Γιώργο Μπαρουξή. Οι εκδόσεις Ποικίλη Στοά είναι νέα είσοδος στα εκδοτικά πράγματα με καλαίσθητη ματιά και με ρότα προς τους σπουδαίους κλασικούς. Εύχομαι να μην χάσει την πυξίδα της στο μέλλον. Όπως την πυξίδα του δεν έχασε ούτε ο Χέρμαν Μέλβιλ, ο οποίος ίσως αποπροσανατολίστηκε προσωρινά μετά την χλιαρή υποδοχή του Μόμπι Ντικ αλλά συνέχισε απτόητος γιατί γνώριζε όπως κάθε καλός ναυτικός ότι για να την διαβάσεις σωστά πρέπει να καταλάβεις πρώτα ότι πρόκειται για πυξίδα. Τώρα πια, κανείς δεν αμφισβητεί ότι ο Μόμπι Ντικ υπήρξε η πυξίδα του σύγχρονου μυθιστορήματος και η λογοτεχνία του Μέλβιλ το πλοίο που δεν σταμάτησε ποτέ να ταξιδεύει.