Είδες; Η προκατάληψη καλά κρατεί. Αυτό πρέπει να αλλάξει. Σηκωθείτε από καναπέδες, κρεβάτια, ντιβανοκασέλες, φορέστε στραβά το (κίτρινο) γιλεκάκι και βγείτε στους δρόμους με όπλα στους ώμους. Ή μήπως όχι; Ωχ αδερφέ μου, ποιος τρέχει τώρα! Ψιλοβαριέμαι! […] «Η δράση είναι συνώνυμο της προόδου, η εργασία προϋπόθεση της καταξίωσης, η σκέψη αιχμάλωτη του θετικισμού. «Άνευ όρων, άνευ ορίων» η κοινωνία διατυπώνει αιτήματα, ορίζει δικαιώματα, κυρώνει υποχρεώσεις: ένας ολόκληρος νέος κόσμος οραματίζεται, ανακαλύπτει, εξερευνά τις νέες ουτοπίες. Το «σύνδρομο της ουτοπικής σκέψης» είναι διάχυτο, σχεδόν ολοκληρωτικό, καθώς οι αριστοκρατικές δομές και παραδόσεις δίνουν σταδιακά τη θέση τους (συχνά, όχι πρόθυμα) στον αστικό ριζοσπαστισμό (κοινωνικό, πολιτικό, πολιτισμικό) που αναδύεται μέσα από επαναστάσεις και εξεγέργεις («Aux armes, citoyens!» προτρέπει η «Μασσαλιώτιδα»), που άλλες θα πνιγούν στο αίμα, άλλες θα εμπεδώσουν κράτη-έθνη και άλλες θα εκθρέψουν τον ιακωβινισμό ή την τρομοκρατία». Ποια η θέση του αργόσχολου μέσα σ’ όλα αυτά; Άκου μάνα, αυτό το βιβλίο γράφτηκε για σένα, για όλες εκείνες τις φορές που είπες τον γιο σου τεμπελχανά και αχαΐρευτο. Θα στο κάνω δώρο στις γιορτές – μόνο μην μου πεις ότι βαριέσαι να το διαβάσεις.
Τα μικρά δοκίμια των Ρόμπερτ Λιούις Στήβενσον και Καζιμίρ Μαλέβιτς φαίνεται να εκπηγάζουν από «Το δικαίωμα στη τεμπελιά» του Πολ Λαφάργκ αλλά οι κοίτες τους ακολουθούν διαφορετικές διαδρομές. Ας τα πάρω ξεχωριστά και με τη σειρά – δεν είμαι και τόσο τεμπέλης. Ο Στήβενσον με το γνώριμο πλέον παθιασμένο και ευθύβολο ύφος του, γράφει μία απολογία που θα μπορούσε να συνοψιστεί στην ακόλουθη υπέροχη φράση του: «Δεν υπάρχει υποχρέωση πιο υποτιμημένη, από την υποχρέωση της ευτυχίας» (ενδεχομένως και υπερτιμημένης, αν την μελετήσεις σε άλλο συγκείμενο, όπως αυτό που στηλιτεύει ο Στήβενσον στο κείμενό του). Διυλίζοντας από την μια τα καλύτερα μέρη της επικούρειας φιλοσοφίας (όπως ήταν ή όπως εμείς πιστεύουμε πως ήταν) και λοξοκοιτώντας το σύμπαν, από την άλλη (όπως θεωρούσε ο Φόρστερ ότι έκανε ο Καβάφης: «(…) έχει μια λοξή ματιά προς το σύμπαν»), μας υπενθυμίζει τα πλέον αυτονόητα, ότι το να είναι κανείς αργόσχολος είναι το μεγάλο Θεώρημα της Βιωσιμότητας της Ζωής:
[…] «Η υπεραπασχόληση, στο σχολείο ή στο πανεπιστήμιο, στην εκκλησία ή στην αγορά, είναι σύμπτωμα ανεπαρκούς ζωτικότητας· η ικανότητα για φυγοπονία υποδηλώνει την επιθυμία για το καθολικό και μια ισχυρή αίσθηση προσωπικής ταυτότητας. Υπάρχει γύρω μας ένα είδος νεκροζώντανων, ζεμένων στον ζυγό ανθρώπων, που μόλις και μετά βίας συνειδητοποιούν ότι ζουν, εκτός και αν απασχολούνται με κάτι ολωσδιόλου συμβατικό. Φέρε αυτούς τους τύπους στην εξοχή, ή μπαρκάρισέ τους σ’ ένα πλοίο και θα δεις πώς μαραζώνουν μακριά από το γραφείο ή το σπουδαστήριό τους. Δεν έχουν περιέργεια· δεν μπορούν να αφεθούν στις τυχαίες προκλήσεις· δεν αντλούν καμιά ευχαρίστηση από την άσκηση των φυσικών τους ικανονήτων· και αν η Αναγκαιότητα δεν τους κέντριζε με το ραβδί της, θα μπορούσαν να μείνουν εντελώς ασάλευτοι».
Στον αντίποδα (του βιβλίου), ο Μαλέβιτς ο οποίος με το «Μαύρο τετράγωνο» παρουσίασε το άκρον άωτον της τεμπελιάς, μας διακηρύττει ότι η τεμπελιά είναι η πραγματική αλήθεια του ανθρώπου – και τον πιστεύουμε, εννοείται! Καθώς ο Μαλέβιτς υπήρξε στρατεύμενος καλλιτέχνης, τουλάχιστον μέχρι να… αποστρατευθεί, η θεωρία του συνορεύει αρκετά με τα σοσιαλιστικά ιδεώδη και θυμίζει περισσότερο το κείμενο του Λαφάργκ από όσο το κάνει ο Στήβενσον, παρόλα αυτά δεν στερείται πάθους και οξυδέρκειας. Ωστόσο, το κείμενο του Μαλέβιτς μού φάνηκε πολύ διφορούμενο και πολιτικό για τα γούστα μου, σαν να διάβαζα την «Φάρμα των ζώων», και έτσι και γιουβέτσι, φαίνεται ότι το 1921 που γράφτηκε ήταν ακόμα υπό την επήρεια της κομματικής ντόπας. Τέλος πάντων, το ζουμί της υπόθεσης είναι ότι «το χρήμα δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα κομματάκι τεμπελιάς» και ο άνθρωπος είτε βρίσκεται στο σύστημα του καπιταλισμού είτε στο σοσιαλιστικό σύστημα στοχεύει στην πραγματική αλήθεια που είναι η τεμπελιά. Στοιχηματίστε σε ποιο από τα δύο οικονομικά συστήματα πίστευε ο Μαλέβιτς για την επίτευξη του στόχου!
[…] «Ο καπιταλισμός και ο σοσιαλισμός έχουν την ίδια έγνοια: να φτάσουν στη μοναδική αλήθεια της ανθρώπινης κατάστασης: την τεμπελιά. Αυτή είναι η αλήθεια που κρύβεται βαθιά στο υποσυνείδητο, αλλά – ποιος ξέρει γιατί – κανείς δεν την παραδέχεται και πουθενά δεν υπάρχει το παραμικρό εργασιακό σύστημα που να έχει για σλόγκαν: «Η αλήθεια της προσπάθειάς σου είναι ο δρόμος προς την τεμπελιά». Αντ’ αυτού, υπάρχουν παντού σλόγκαν που εγκωμιάζουν την εργασία, από όπου προκύπτει ότι η εργασία είναι αναπόφευκτη, ότι είναι αδύνατον να την καταργήσουμε, ενώ στην πραγματικότητα αυτό ακριβώς είναι που επιδιώκουν τα σοσιαλιστικά συστήματα: να ξαλαφρώσουν τον άνθρωπο από την εργασία. Όσο περισσότεροι άνθρωποι θα εργάζονται τόσο λιγότερες ώρες εργασίας θα υπάρχουν, άρα περισσότερες ώρες αργίας».
Τεμπέληδες όλου του κόσμου ενωθείτε!! Η αλήθεια είναι ότι προτιμώ τον Μαλέβιτς περισσότερο ως ζωγράφο παρά ως στοχαστή. Όσοι μένετε Θεσσαλονίκη να επισκεφτείτε την «Μονή Λαζαριστών» και την ενδιαφέρουσα και μόνιμη «Συλλογή Κωστάκη» που έφερε στην επιφάνεια πολλά έργα του Μαλέβιτς. Εννοείται ότι τα σπουδαιότερα έργα του δεν βρίσκονται εδώ – σιγά μην βρίσκονταν! Σε αυτό το σημείο, ως γνήσιος αργόσχολος, θέλω να κάνω μια παρέκκλιση. Σήμερα βρέθηκα σε ένα σεμινάριο στο «Μακεδονικό μουσείο σύγχρονης τέχνης» και εκεί έμαθα από τους φορείς του μουσείου ότι θα δημιουργηθεί ένας ενιαίος φορέας 5 μουσείων (που θα περιλαμβάνει και μεμονωμένες μετονομασίες ήδη γνώριμων ιδρυμάτων, όπως του μουσείου στη «Μονή Λαζαριστών») και θα φέρει την γενική ονομασία «Momus»! Όταν αναφέρθηκε προβοκατόρικα από κάποιον ότι αυτό… κάτι θυμίζει, οι φορείς παραδέχθηκαν με χαρά ότι αυτός ήταν και ο στόχος τους. Εγώ δεν συμφωνώ με αυτό, δεν μπορώ να καταλάβω γιατί να παραπέμπει στο «MoMA» (ακόμα και αν θεωρήσουμε ότι και το όνομα που σκέφτηκαν είναι αρκετά εύηχο). Είναι πλέον τόσο δύσκολο να σκεφτείς κάτι πρωτότυπο ή έστω να προσποιηθείς ότι το σκέφτηκες; Τόση τεμπελιά πια!
Το μικρό και κομψό βιβλιαράκι είναι από τις εκδόσεις «Ποταμός» σε πάντοτε καλαίσθητη εμφάνιση. Το δοκίμιο του Στήβενσον μετέφρασε η Κατερίνα Σχινά (συν ένας δικός της πρόλογος), ενώ το αντίστοιχο του Μαλέβιτς η Σόνια Βλάντη. Ένα εισαγωγικό σχόλιο, μέρος του οποίου αντιγράφω στην αρχή της ανάρτησης, έκανε και ο Κώστας Καλφόπουλος. Για μένα, το δοκίμιο του Στήβενσον αποδείχθηκε ψυχωφελές ανάγνωσμα και χαίρομαι που κατάφερα και το διάβασα χωρίς να με πιάσει η γνώριμη τεμπελιά μου. Δεν ξέρω κάτα πόσο είστε ευεπίφοροι σε ξένες ιδέες ή επιμένετε να σκέφτεστε (καθαρόαιμα) ελληνικά, γιατί και εμείς, στην τελική, δεν πρέπει να ξεχνάμε και αυτό που λέει ο θυμόσοφος λαός μας, «Δουλειά δεν είχε ο διάολος...» και είναι πασίγνωστο ότι η Ελλάδα… τα παιδιά της!
[…] «Κατά συνέπεια, αν ένας άνθρωπος δεν μπορεί να είναι ευτυχισμένος παρά μόνο μένοντας αργόσχολος, αργόσχολος πρέπει να παραμείνει».
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Κουβεντολόι με μια μούμια!
Σημ: Εδώ λέγονται ιστορίες μόνο για αραχνιασμένα κρανία, οι "ψεκασμένοι" θα απομακρύνονται διακριτικά.