Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Joyce's echo


Εκών άκων, κάποια στιγμή θα το διάβαζα και το συγκεκριμένο βιβλίο. Ο νεαρός Ουμπέρτο Έκο ασχολήθηκε εντατικά με δύο πεδία: τον μεσαίωνα και τον Τζόυς· «Εδώ γεννιέται το ερώτημα αν οι μεσαιωνικοί ρήτορες προπορεύονταν του καιρού τους ή αν τελικά οι ρίζες των διαφόρων σύγχρονων ποιητικών... θα έπρεπε να αναζητηθούν, ακριβώς εξαιτίας της μεσολάβησης του Τζόυς, στο μεσαίωνα» [Ε. Faral, Les arts poetiques du XIIme et du XIIIme siecle, Paris, Champion, 1923, σελ. 60]. Επειδή ζω χρόνια τον εργασιακό μεσαίωνα και τώρα που τελείωσε η βραχύβια εργασία μου θα ξανασύρω την αλυσίδα της ανεργίας στα κάτεργα της μόνιμης πολιτικής ανορθότητας, σκέφτηκα να ξεφύγω κάπως από την πραγματικότητα με λίγο Τζόυς και την ποιητική του. Η ποιητική ομορφαίνει τη ζωή, νεσπά; Ο Τζόυς είναι μια διαρκής διαδικασία μαθητείας – όπως ακριβώς και ο ΟΑΕΔ – και είναι πολύ δύσκολο να τον εξηγήσεις με δυο λόγια στους απέξω, όπως ακριβώς και τον ΟΑΕΔ σε εκείνους που δεν έχουν βγάλει ακόμα κάρτα ανεργίας.

[...] Υπάρχει ένα προφανέστατο γεγονός, που αρκεί ώστε να μας κάνει να είμαστε προσεκτικοί μπροστά σε μια τέτοια διαδικασία: μπορούμε να εκθέσουμε την ποιητική του Βαλερύ, του Έλιοτ, του Στραβίνσκι, του Ρίλκε ή του Πάουντ, χωρίς να αναφερόμαστε στο έργο αυτών των δημιουργών, και ακόμη λιγότερο στη βιογραφία τους: για να κατανοήσουμε, αντιθέτως, την εξέλιξη της ποιητικής του Τζόυς, είναι αναγκαίο να καταφεύγουμε συνεχώς στα στάδια της πνευματικής του εξέλιξης ή, ακόμη καλύτερα, στην εξέλιξη εκείνου του ήρωα που επιστρέφει σταθερά σ' ολόκληρο το έργο της αχανούς αυτοβιογραφικής τοιχογραφίας των διαφορετικών του έργων, είτε αυτός ονομάζεται Στήβεν Δαίδαλος, είτε Μπλουμ, είτε H.C.Earwicker. Αντιλαμβανόμαστε μ' αυτόν τον τρόπο ότι η ποιητική του Τζόυς, ως σημείο αναφοράς στην προσπάθειά μας να κατανοήσουμε το έργο, δεν έχει καμία αξία έξω από το ίδιο το έργο, αλλά αποτελεί απόκρυφο μέρος του έργου, αποκαλύπτεται δε και εξηγείται από το ίδιο το έργο στις διάφορες φάσεις της εξέλιξής του. Ακριβώς όπως και στον ΟΑΕΔ! Και σταματάω εδώ και διαπαντός αυτή την ηλίθια παρομοίωση. 
 
Το δοκίμιο του Έκο χωρίζεται ισομερώς σε τρία μέρη εστιαζόμενο διαρκώς στην μεταβαλλόμενη ποιητική του Τζόυς καθώς ωρίμαζε λογοτεχνικά: 1) πρώτα έργα («Στήβεν ο Ήρωας», «Το πορτραίτο του καλλιτέχνη», «Δουβλινέζοι»), 2) «Οδυσσέας» και 3) «Finnegans Wake». Το πιο δύσκολο μέρος του δοκιμίου για μένα, είναι το πρώτο, ακριβώς όπως συμβαίνει και με το συγγραφικό έργο του Τζόυς. Ο «Οδυσσέας» και το «Finnegans Wake» είναι έργα περισσότερο φορμαλιστικά και «εξεζητημένα», και έτσι ενίοτε μπορούμε να τα προσεγγίσουμε με όρους και τεχνικές ολοένα και πιο οικείες καθώς εξελίσσεται και η θεωρία της λογοτεχνίας. Τα πρώτα έργα όμως, με αποκορύφωμα και συμπύκνωση, «Το πορτραίτο του καλλιτέχνη» είναι το κάτι άλλο. «Το πορτραίτο του καλλιτέχνη» είναι εντελώς μυστηριακό, ό,τι πιο κοντινό σε πίστη μπορώ να ανακαλέσω από την στιγμή που αποδέχτηκα την αθεΐα μου. Ομολογία πίστεως στην ομορφιά της Λογοτεχνίας! Εντυπωσιάζει ο τρόπος που ο νεαρός Τζόυς (ούτε καν 20 χρόνων) αφομοιώνει και μεταπλάθει ιδέες και πολύπλοκα συστήματα σκέψης (Άγιος Θωμάς ο Ακινάτης, Αριστοτέλης, Μπωντλαίρ, Μαλαρμέ, Ίψεν, James Clarence Mangan, Ντ’ Ανούτσιο, Τζορντάνο Μπρούνο κ.α.) προς οικοδόμηση μιας προσωπικής φωνής που θα γίνει η σπουδαιότερη του εικοστού αιώνα. Επίσης, αυτή η ελευθερία που παίρνει χρησιμοποιώντας όσα τον ενδιαφέρουν με τον τρόπο που τον ενδιαφέρουν, ήταν πολύ διδακτικό μάθημα για μένα. Ισχύει εδώ συμπερασματικά εκείνο που δήλωνε για τον Τζόυς ο LEVIN, όπ.π.: δεν επέλεγε ένα σύστημα ιδεών να εκφράσει και δεν αξιολογούσε ολόκληρο το πολιτιστικό οικοδόμημα των δύο τελευταίων έργων από φιλοσοφικής πλευράς αλλά από τεχνικής· η φιλοδοξία του Τζόυς ήταν να συλλάβει ολόκληρο τον πολιτισμό του σύμπαντος σαν ένα χώρο παιχνιδιού – αν και αυτή η διαπίστωση αφορά λιγότερο «Το πορτραίτο» και τα πρώτα έργα του Τζόυς, και περισσότερο τα επόμενα, δεν παύει να κατέχει τρόπον τινά καθολική ισχύ στο συγγραφικό σύμπαν του Ιρλανδού. Η (όποια) σχέση με την γραφή που έχω, εκπορεύεται από εκεί και του χρωστάω ευγνωμοσύνη – βέβαια, δεν υπονοοώ ότι γράφω σαν τον Τζόυς, ούτε κατά διάνοια, ας το ξεκαθαρίσω εδώ, μιας και κυκλοφορούν διάφοροι... εγελοιανοί στο φβ που ψοφάνε για διασυρμό και μπύρες. «Το πορτραίτο του καλλιτέχνη» αποτέλεσε την πρώτη μου ουσιαστική επαφή με την σπουδαία λογοτεχνία. Δεν μπορώ να πω ότι το διαβάζω με ευχαρίστηση γιατί ακόμα και σήμερα το αντιμετωπίζω με σοκ και δέος. 
 


[...] Η επιφανία δίνει στο πράγμα μια αξία που δεν την είχε πριν συναντηθεί με το βλέμμα του καλλιτέχνη. Απ’ αυτή την άποψη, η θεωρία των επιφανιών και της radiance αποτελεί, ξεκάθαρα, το αντίθετο της θωμιστικής θεωρίας της claritas: στον Άγιο Θωμά παραδινόμαστε στο αντικείμενο και στη σαφήνειά του, στον Τζόυς το αντικείμενο ξεριζώνεται από το συνηθισμένο του συγκείμενο, προσαρμόζεται σε νέες συνθήκες και προσλαμβάνει νέα σαφήνεια και νέα αξία χάριν της δημιουργικής παραίσθησης.

Πηδώντας τον «Οδυσσέα» (κάτι που κάνουν πολλοί αναγνώστες του), μιας και έχουμε αναφερθεί αρκετά σε αυτό το μπλογκ, ας πάμε κατευθείαν στο «Finnegans Wake» (κάτι που δεν κάνουν πολλοί αναγνώστες του, για την ακρίβεια κανένας). Κι όμως, γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, το μέρος του δοκιμίου του Έκο που αναφέρεται στο «Finnegans Wake» είναι το πιο κατανοητό(!) και το πιο ενδιαφέρον. Γιατί η συλλογιστική που κρύβεται πίσω από το τελευταίο έργο του Τζόυς δεν μας είναι τόσο ανοίκεια πλέον, παρότι συνεχίζει να μην διαβάζεται λόγω – διαφορετικής – γλώσσας ή ραθυμίας εκ μέρους των αναγνωστών. Ο κόσμος είναι πολύπλοκος και αυτό αρχίζει να γίνεται ολοένα πιο αντιληπτό, ακόμα και με τρόπους που κινούνται και έξω από την λογική. Ο κυκλικός «χαόκοσμος» που οραματίστηκε ο Τζόυς με τις μυριάδες πολυσημίες του και αντιθέσεις μας περιβάλλει και ενίοτε μας κάνει ηλεκτρονικά αιτήματα φιλίας. 
 
[...] Ο Τζόυς διάβασε το De l’ infinito universo e mondi του Μπρούνο και ένα από τα υπονοούμενα και ρητά αξιώματά του είναι ακριβώς εκείνο του πλήθους των κόσμων, ενωμένο με το εμφανέστατο αξίωμα της μεταμορφικής φύσης κάθε λέξης, κάθε έτυμου, διατεθειμένου να γίνει αμέσως «άλλο», να εκραγεί σε καινούργιες σημασιολογικές διαστάσεις. Και αν ο Μπρούνο κατέληξε σε αυτή την όραση του κόσμου δια μέσου της ανακάλυψης του Κοπέρνικου (και σε αυτή είχε δει την κατάρρευση της στατικής και περιορισμένης αντίληψης του κόσμου), ο Τζόυς μέσα από τον Μπρούνο, ήδη από την εφηβεία, ανακαλύπτει τον δρόμο για την αμφισβήτηση του σταθερού και οριοθετημένου κόσμου της Σχολαστικής.

Εκοφαντικό δοκίμιο! Όσοι έχετε διαβάσει τα περισσότερα έργα του Τζόυς και τα έχετε απολαύσει μερικώς, να διαβάσετε και αυτό το δοκίμιο του Ουμπέρτο Έκο. Στους υπόλοιπους, απλώς θα τρυπήσει τα τύμπανα και θα πονέσει τα μάτια τους. Όπως γράφει και ο επιμελητής του βιβλίου στο σύντομο σημείωμά του, πρόκειται για το κείμενο ενός στρυφνού αναλυτή για έναν στρυφνό συγγραφέα. Πολλές από τις ιδέες του Έκο είναι διαφωτιστικές και ενδιαφέρουσες (όπως και αρκετές από τις σημειώσεις στο τέλος του βιβλίου) και έχουν ισχύ και ομορφιά πολλά χρόνια μετά την συγγραφή τους. Ο Έκο ενδιαφέρεται για τις τεχνικές της ποιητικής στα έργα του Τζόυς, και αυτό το πεδίο το κατέχει άψογα. Με την ευκαρία να ξαναπώ, πόσο κρίμα είναι που τα δοκίμια του ίδιου του Τζόυς (έγραψε πολλές μελέτες όταν ήταν νέος που αποτέλεσαν την ιδεολογική βάση των πρώιμων έργων του) καθώς και εκατοντάδες δοκίμια άλλων που γράφτηκαν γι’ αυτόν, παραμένουν εκνευριστικά ανέκδοτα στην χώρα μας. Έχουμε ακόμα μία (πρόσφατη και πρόσφορη δικαιολογημένων ενστάσεων) μετάφραση των ποιημάτων του Μπωντλαίρ, αλλά καμία μελέτη προς στιγμήν για το πώς ο Μπωντλαίρ επηρέασε τον Τζόυς. 
 


Η έκδοση των εκδόσεων «Δελφίνι» είναι κομψή και λειτουργική, το εξώφυλλο του Αλέξη Κυριτσόπουλου εξαιρετικό, και η μετάφραση της Ειρήνης Στάθη και του Θόδωρου Στεφανόπουλου φαίνεται να είναι – κόντρα στα σημεία και τέρατα των καιρών – πολύ καλή. Δύο μικρά σημεία προς αποσαφήνιση θα μπορούσαν να είναι τα εξής: 1) Τα αρχικά όμως H.C.E σημαίνουν, μεταξύ των άλλων, Here Comes Everybody (“εδώ έρχεται ο καθένας” [ή “Ναοκαθένας”])(όπως το έχει αποδώσει η Μαντώ Αραβαντινού) και 2) Η πρώτη σημασία αυτής της φράσης, αυτή που θα αναδυόταν από την αναγωγή σε basic english, και από αυτά στα ελληνικά, θα ήταν πάνω κάτω... ενδεχομένως ο Έκο να γνώριζε την Μαντώ Αραβαντινού (απίθανο αλλά λέμε), γιατί όμως τόση πρεμούρα να δει/δούμε πώς θα αποδοθεί το απόσπασμα στα ελληνικά; Αυτές είναι προσθήκες των μεταφραστών ή του επιμελητή, ήπιες μεν αχρείαστες δε. Μια ακόμα υποσημείωση στις τόσες θα ήταν θεμιτή, από την άλλη και η απουσία αυτών των διευκρινίσεων δεν στερεί τίποτα από το κείμενο που διαβάζουμε. Ωστόσο, ένα παράρτημα στο τέλος του βιβλίου, εν είδει ευρετηρίου χωρίς παραπομπές, είναι η πιο σοβαρή παραφωνία. Παρευλάνουν ονόματα, ξένα και ελληνικά, με μία μικρή περιγραφή για την ζωή και το έργο των προσώπων. Όμως, όσο και αν έστυψα το μυαλό μου δεν κατάφερα να καταλάβω γιατί εμφανίζονται έτσι. Δεν έχουν αλφαβητική σειρά, δεν προηγούνται τα ξένα με τα ελληνικά να ακολουθούν, ή το αντίστροφο, ούτε καν εμφανίζονται στο παράρτημα με την σειρά που πρωτοεμφανίζονται στο βιβλίο. Απλώς κάποιος σκέφτηκε, στα τέτοια μου, θα τα βάλω όπως γουστάρω εγώ! Ο βιβλιοθηκονόμος μέσα μου εκνευρίζεται ελαφρώς αλλά ο τζοϋσικός αναγνώστης εντός μου, εκτός μου και επί ταυτά, βρίσκει την ιδέα αρκετά γοητευτική. 
 
[...] Μεταφέροντας το ζήτημα σε επίπεδο αφηγηματικών σχέσεων, μπορούμε να σημειώσουμε ότι στο παραδοσιακό μυθιστόρημα βρισκόμαστε ακριβώς στη θέση των ανοιχτών αιτιολογικών αλυσίδων, στις οποίες ένα γεγονός Α (για παράδειγμα, η απληστία του Δον Ροντρίγκο) μπορούσε αναμφισβήτητα να ειδωθεί σαν το αίτιο μιας ακολουθίας γεγονότων Β, Γ, Δ (φυγή των νεόνυμφων, απαγωγή της Λουτσία, εκπατρισμός του Ρέντζο), χωρίς να υπάρχει η πιθανότητα να αποδοθεί, για παράδειγμα, η απληστία του Δον Ροντρίγκο στο γεγονός ότι ο Ρέντζο θα έπαιρνε μια μέρα μέρος στη λαϊκή εξέργεση. Σε ένα βιβλίο όπως το Finnegans Wake διαπιστώνεται αντίθετα μια τελείως διαφορετική κατάσταση: σύμφωνα με το πώς γίνεται κατανοητός ένας όρος, αλλάζει ολοκληρωτικά η κατάσταση που εμφανίζεται σε προηγούμενες σελίδες και από το πώς ερμηνεύεται ένας υπαινιγμός, τίθεται σε αμφισβήτηση και παραμορφώνεται η ίδια η ταυτότητα μιας μακρινής παρουσίας. Το βιβλίο δεν τελειώνει επειδή άρχισε με ένα συγκεκριμένο τρόπο, αλλά μπορεί κανείς να πει ότι αρχίζει επειδή τελειώνει με το συγκεκριμένο τρόπο.

Σχόλια

  1. Αποπειρώμαι τώρα το Finnegans Wake, τη μετάφραση Ανευλαβή. Γνώριζε, κάτι παραπάνω από στοιχειωδώς, όλες αυτές τις γλώσσες ο Τζόυς? Πόθεν προκύπτουν οι υπονοημένες σημασίες χιλιάδων λεξιπλασιών και λογοπαιγνίων, που καλύπτουν κρυφοαναφορικά αντίστοιχα ιστορικά και λογοτεχνικά πεπραγμένα? Μιλωμύλος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καλό κουράγιο με την επιλογή σου. Προβλέπονται άγρυπνες καλοκαιρινές νύχτες! Θα μπεις στο μάτι αυτών που θέλουν ένα χαλαρό βιβλίο για το καλοκαιράκι ;)

      Προσπάθησα και γω να διαβάσω την μετάφραση του Ανευλαβή αλλά με χάλασε το γεγονός ότι «στούμπωνε» όλες τις πιθανές ερμηνείες στις σύνθετες αλλά κομψές λέξεις του Τζόυς. Τι άλλο να σου κάνει και ο άνθρωπος όμως...! Σε βοηθάει λίγο να πιάσεις την «γενική ερμηνεία» της λέξης, αλλά σου στερεί το αισθητικό κομμάτι της. Πάντως το βιβλίο αξίζει γιατί έχει όλες τις πρωτότυπες λέξεις από κάτω, και γενικά σου δίνει μια καλή ιδέα του εγχειρήματος του Τζους. Θα προτιμούσα όμως, κάποιος μεταφραστής να προσπαθούσε να μεταφράσει κομμάτια του Φίννεγκαν (έστω 40 σελίδες, ας πούμε), πασχίζοντας να φτιάξει και ο ίδιος φιννεγκανικές λέξεις στα ελληνικά. Για να δούμε το μέλλον τι θα φέρει. Εκτιμώ πολύ όμως την προσπάθεια του Ανευλαβή, εννοείται.

      Δεν ξέρω ποιες από όλες αυτές τις γλώσσες κατείχε ο Τζόυς αλλά ούτε με νοιάζει. Όπως λέω στην ανάρτηση με συναρπάζει το γεγονός ότι ο Τζόυς έπαιρνε φιλοσοφικές θεωρίες, κομμάτια σκέψεων, θραύσματα γλωσσών και τα έκανε δικά του με έναν μοναδικό τρόπο. Ίσως σε έναν σύγχρονο πλέον συγγραφέα, αυτό να του χρεωνόνταν ως μειονέκτημα, αλλά γενικά το θεωρώ πολύ απελευθερωτικό και πάντα το εκτιμώ όταν το βρίσκω. Συγγραφείς, φτιάξτε αχταρμά, ναι, αλλά φτιάξτε ωραίο αχταρμά! :p

      Καλά ξεμπερδέματα στον χαόκοσμό σου!

      Διαγραφή
  2. εύσημα στον Ανευλαβή, συμφωνώ και εννοείται.
    όποια μεταφραστική προσέγγιση κι αν διάλεγε, θα απέκλειε μια άλλη. έχουμε να κάνουμε με το, κατά τεκμήριο, πιο αδιάβαστο και δυσκολοδιάβαστο λογοτεχνικό πόνημα. από τη μια, με τη μετάφραση χάνει κατευθείαν μεγάλο μέρος της αξίας του, από την άλλη τον ευχαριστούμε γι' αυτή τη μετάφραση, γιατί έτσι θα μπορέσουμε να προσεγγίσουμε, έστω και λίγο, ένα μνημειώδες έργο.

    προσπαθώ να θυμηθώ αν κάποιος μου είπε ότι διάβασε τον Οδυσσέα στα αγγλικά ή ήταν Όνειρο Θερινής Νυχτός. Από την πλευρά μου, για να είμαι σίγουρος, χάρισα μια δουβλινέζικη έκδοση του Bloom, αλλά χαλάλι της (της Molly's, της έκδοσης, όπως το δει κανείς..)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Κατανόηση και προσέγγιση του έργου θα μπορούσε να γίνει και μέσω μετάφρασης μελετών και δοκιμίων που αφορούν τα βιβλία του Τζόυς, εν προκειμένω του Finnegans Wake. Το δοκίμιο του Έκο, ας πούμε, είναι πολύ βοηθητικό ακόμα και σε κάποιον που δεν ξέρει τίποτα για την Αγρύπνια. Αλλά οι Έλληνες εκδότες δεν φαίνεται να ενδιαφέρονται.

      Επίσης, θα μου άρεσε φοβερά να αγοράσω για μένα μια πρωτότυπη έκδοση της Αγρύπνιας και να χαζεύω την αισθητική αρμονία των σύνθετων λέξεων. Αν πιεστεί κάποιος, θα μπορούσε να φτιάξει νοερά τέτοιες σύνθετες λέξεις που μάλιστα να έχουν και νοηματικό βάρος, στην γλώσσα του. Και αυτό είναι ωραίο σαν παιχνίδι. Θα το δοκιμάσω κάποια στιγμή (εννοώ να αγοράσω την πρωτότυπη έκδοση, όχι να γράψω δική μου Αγρύπνια!).

      «Δεν ενδιαφέρομαι για εργοστάσιο λογοπαιγνίων» του απαντούσε η Μις Γουήβερ όταν ο Τζόυς της έστελνε δείγματα της ακατανόητης γραφής μου. Εγώ πάλι, ευχαρίστως, θα ήθελα να ήμουν εργοστασιάρχης λογοπαιγνίων ;)

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Κουβεντολόι με μια μούμια!

Σημ: Εδώ λέγονται ιστορίες μόνο για αραχνιασμένα κρανία, οι "ψεκασμένοι" θα απομακρύνονται διακριτικά.

«A good reader, a major reader, an active and creative reader is a rereader»

Ποίηση χωρίς τέλος

  Αυτή η χρονιά θα ξεκινήσει ακριβώς όπως τελείωσε: με ποίηση. Συλλεκτική ανάρτηση, σπάνια θα ξαναδιαβάσετε τέτοια. Σπάω την παράδοση (και το ρόδι)! Ακόμα σπανιότερα εντυπωσιάζομαι από ποιητές και ποιήματα. Δεν με συγκινεί η συμπύκνωση του λόγου όταν του λείπει ένα είδος «φλυαρίας» – ψάχνω ποιήματα που είναι αμετροεπή με έναν δικό τους τρόπο και ταυτόχρονα στοχευμένα και ουσιώδη. Ποιήματα που δεν πολυπαίρνουν στα σοβαρά τον εαυτό τους καθώς τσαλαβουτούν χαρούμενα στον χυλό της ειρωνείας. Ποιήματα που, απ' ό,τι σωστά αντιλαμβάνεστε, δεν γράφει η πλειοψηφία των ποιητών. Με δυο λόγια, κυνηγώ το ανέφικτο. Αλλά, αυτό δεν κυνηγάμε όλοι στην έναρξη κάθε χρονιάς; Το φλουρί μου για φέτος – λίρα εκατό – ήταν η Βισουάβα ή Βισλάβα ή όπως αλλιώς, Σιμπόρσκα. Η παλιά ποίηση, η ορθόδοξη, είναι Εδώ!

Με ανώμαλους δεν μιλάω

  Ανωμαλία είναι να μην μπορεί μια γυναίκα να κυκλοφορεί άφοβα στους δρόμους, ανωμαλία είναι να πιστεύεις ότι τα εμβόλια σκοπό έχουν να προκαλέσουν περισσότερο κακό από ό,τι καλό, ανωμαλία είναι να νομίζεις ότι η λογοτεχνία σε κάνει καλύτερο άνθρωπο, ανωμαλία είναι ακόμα το προφιτερόλ να έχει μόνο ένα σουδάκι μέσα, ανωμαλία είναι και ότι ο «Πατάκης» εξακολουθεί να μην εκδίδει Χέρμαν Μέλβιλ. Και πόσες ακόμα ανωμαλίες! Με τελευταία εκείνη του Ερβέ Λε Τελιέ, ενός συγγραφέα που αγάπησα οριστικά από ένα και μόνο βιβλίο του που είχα διαβάσει κάποτε, το «Όλα τα μανιτάρια τρώγονται», η ουλιπιανή έμπνευση που είχε οραματιστεί το facebook χρόνια πριν από τον δημιουργό του. Κάθε φορά που μπαίνετε στο facebook και αντικρίζετε την ερώτηση «Τι σκέφτεσαι;», ικανή να σας παρασύρει ασυγκράτητα να μας εμπιστευτείτε τις επικές σας μπούρδες, σχεδόν πάντα χωρίς καθόλου φιλτράρισμα και ουσία, να θυμάστε ότι ο Τελιέ κάποτε το έκανε… χίλιες φορές καλύτερα από εσάς, πιο δημιουργικά και κυρίως με περισσότερο χι

Dogs never bite me. Just humans.

    Ψόφια πράγματα το φετινό Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης – τουλάχιστον οι επιλογές μου – αλλά μόλις είδα ότι θα προβληθεί «Η εξουσία του σκύλου», που βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Τόμας Σάβατζ, ήξερα ότι θα ρεφάρω γιατί κακό σκυλί ψόφο δεν έχει. Και έτσι έγινε, η ταινία δεν με απογοήτευσε και μου θύμισε πόσο είχα αγαπήσει εκείνο το βιβλίο. Μια παραγωγή του Νέτφλιξ που θα είναι διαθέσιμη στην πλατφόρμα από την 1 Δεκεμβρίου ώστε να προλάβει να κάνει τον κύκλο της στις αίθουσες, με τον Κάμπερμπατς στον ρόλο του Φιλ, τον σωσία του Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν στον ρόλο του Τζορτζ και την ωραία Κίρστεν Ντανστ ως Ρόουζ. Η ταινία, όπως και το βιβλίο, σε πολλούς θα φανούν αργά, αδιάφορα και αλλόκοτα, λόγω του περιεχομένου αλλά η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για αριστοτεχνικές δημιουργίες με βάθος. Αντιγράφω εδώ το κείμενο που είχα γράψει στο «Διαβάζοντας» για να θυμάμαι ότι εκείνη η ανάγνωση μετράει ακόμα μέσα μου· σπάνιο, ομολογουμένως.

Dance with the Devil

  A long time ago in a galaxy (στην επαρχία) far, far away… όταν περνούσα την emo φάση μου και έκλαιγα χωρίς λόγο καθώς να καθάριζα κρεμμύδια είχα ανακαλύψει τυχαία ένα βιβλιαράκι που το αγόρασα με τα πρώτα λεφτά που είχα αποταμιεύσει σε ένα βιβλιάριο τραπέζης που είχε δεν είχε μέσα 30 δραχμαί. Εκείνο το βιβλίο ήτο κάποιου ψιλοάγνωστου Χόφμαν μεταφρασμένο υπό του σπουδαίου Καρυωτάκη – αργότερα, όταν οι ισορροπίες άλλαξαν εντός μου, κατάλαβα ότι ο Χόφμαν λειτούργησε κάπως σαν το… καρυωθραυστικό του ποιητή∙ ξέρω, ξέρω, πάγωσε η θάλασσα μέσα σας, μακάρι να βρείτε ένα βιβλίο να πέσει πάνω της σαν τσεκούρι – «το λογοπαίγνιο είναι ένα καυτό σίδερο για μπούκλες στο χέρι της τρέλας και με δαύτο λυγίζει τις σκέψεις» . Ο λόγος είναι ότι ο Χόφμαν αποδείχθηκε μια εξαίσια διαβολική μορφή της παγκόσμιας λογοτεχνίας και τα παιδιά του κυκλοφορούν ελεύθερα γύρω μας – ευτυχώς για αυτά, και για εμάς, είχε πάντοτε δουλειά, και μάλιστα σημαντική, να γράφει αριστουργήματα.

Του πολέμου / Στο άλογό μου

Τι γιορτάζουμε σήμερα; Το όχι, το ναι, το ίσως; Γιατί, ενώ όλοι ξέρουμε ότι το εθνικό φρόνημα σε ψηλώνει ως άνθρωπο, εξεγειρόμαστε τόσο πολύ όταν κάτι τέτοιο γίνεται και με τεχνητά μέσα, ας πούμε, με δεκάποντες γόβες; Γιατί μετά την παρέλαση όλοι πάμε και πίνουμε φρέντο εσπρέσσο, έναν τόσο χαρακτηριστικά ιταλικό καφέ; Τι θα συμβεί αν σε μία αντιπολιτευτική συνωμοσία όλοι συντονίσουν το... ένα στο δεξί; Το ένα στ' αριστερό αποκτά όντως βαρύνουσα σημασία όταν κυβερνά η Αριστερά, ή απλώς έχουμε συνηθίσει να το θεωρούμε ηθικό πλεονέκτημα της παρέλασης;

Η Αλίκη στις πόλεις

  Καλύτερα Αλίκη στις πόλεις των θαυμάτων παρά Ωραία Κοιμωμένη στο χωριό. Αυτή είναι η τελεσίδικη γνώμη μου. Αλλά τώρα που καλοκαίριασε δύσκολα να σας πείσω, το ξέρω. Τα ξαναλέμε when September ends. «Οι πόλεις δεν προσφέρουν μόνο υλικά οφέλη αλλά και ενθουσιασμό και την ευκαιρία να επαναπροσδιορίσει κάποιος τον εαυτό του. Για πολλούς πολίτες του Μάντσεστερ και του Σικάγου, η πόλη σήμαινε μια μορφή ελευθερίας. Αυτό ήταν κάτι που οι επικριτές της βικτοριανής πόλης δεν μπόρεσαν ποτέ να συλλάβουν: με τόσο σκότος και βρομιά δεν μπόρεσαν ποτέ να διακρίνουν τους τρόπους με τους οποίους η κοινότητα επαναπροσδιοριζόταν μέσα στη σύγχρονη βιομηχανική μητρόπολη». Όσοι πάλι επι-μένετε στις πόλεις πρέπει να προμηθευτείτε αμέσως το καταπληκτικό βιβλίο του Ben Wilson – γιατί αν εξαντληθεί θα το ψάχνετε στα επαρχιακά βιβλιοπωλεία!

Τελειωμένοι

    Είμαστε γεννημένοι ο ένας για τον άλλον. Τέλος. Αυτά στην αρχή, βέβαια. Γιατί μετά, ανάθεμα την ώρα που βρέθηκες μπροστά μου. Αυτή η σχέση των σχέσεων όμως, μπορεί κάλλιστα να επεκταθεί και στα βιβλία. Μόνο που σε μένα λειτούργησε αντίστροφα· ανάθεμα την ώρα που βρέθηκε μπροστά μου, είπα για αυτό το βιβλίο, μου το δάνεισαν επειδή δεν άρεσε (ωραίο προμόσιον), ήθελα από την άλλη να δω και την ταινία του Κάουφμαν , ας πάει στα κομμάτια, θα το ξεκινήσω, με την σκέψη ήδη από την αρχή να βάλω ένα τέλος όταν δω ότι δεν τραβάει το πράγμα. Αλλά, γαμώτο, τραβούσε. Για ελάχιστους αναγνώστες αυτό θα είναι το βιβλίο της ζωής τους, σύμφωνοι. Κι όμως. «Είναι εντυπωσιακό. Όταν βλέπεις κάποιον με τους γονείς του, αποδεικνύεται απτά ότι όλοι είμαστε αποτέλεσμα σύνθεσης» . Όπως ακριβώς και τα αξιανάγνωστα βιβλία, τα συγγραφικά παιδιά των δημιουργών τους – ξεράστε με την ησυχία σας και ελάτε πίσω. Μείνετέ μου πιστοί! Σας αγαπώ !

Θα φάτε τα μούτρα σας

  Πού βαδίζει η λογοτεχνία; Όπου και όπως βάδιζε πάντα, ελεύθερη και ασυμβίβαστη, ασυνόδευτη και ασυνόρευτη , πριν έρθει ο (κακός μας) καιρός με την πρόφαση του υποστηρίγματος/«υποστήριξης» κάποιοι να της προσφέρουν τα δεκανίκια της πολιτικής ορθότητας που θα την καθιστούσαν έκτοτε αδιανόητα στάσιμη. «Αυτό που βλέπουμε το σκεφτόμαστε, κι έτσι τελικά δεν το βλέπουμε, λέει ο Όλερ, ενώ άλλοι βλέπουν αυτό που βλέπουν χωρίς πρόβλημα, επειδή δεν το σκέφτονται αυτό που βλέπουν. Αυτό που αποκαλούμε αντίληψη είναι για μας κατά βάση στασιμότητα, ακινησία, τίποτα. Τίποτα. Οτιδήποτε έχει συμβεί το έχουμε σκεφτεί, δεν το έχουμε δει, λέει ο Όλερ» . Είδα και απόειδα λοιπόν με το… φαινόμενο Φερνάντα Μελτσόρ και είπα ό,τι βρέξει ας κατεβάσει! Βαδίζοντας στην εποχή των τυφώνων.

Η μέθοδος του Κούντερα

  Σε κάποιες περισσότερο κιτς εποχές ένα παρόμοιο χαστούκι σαν εκείνο του Γουίλ Σμιθ είχε ταράξει τα νερά της κοινωνικής μας ζωής. Η Νατάσα Αθήνη είχε χαστουκίσει την Δήμητρα Λιάνη στην παρουσίαση του βιβλίου της «10 χρόνια και 54 μέρες» – βέβαια, τώρα που τα συζητάμε, μπορεί να έχουν περάσει κοντά 30 χρόνια. Μια επισήμανση που μου ήρθε μόλις: όλες οι βιβλιοπαρουσιάσεις είναι για σφαλιάρες∙ συγγραφείς μην πέφτετε σε αυτή την παγίδα, μακριά. Τέλος πάντων, όταν η Δήμητρα δεν έγραφε βιβλία, διάβαζε, λένε, Κούντερα. Τότε ήταν πολύ της μόδας. Κούντερα από εδώ, Κούντερα από εκεί, είχαν τρελαθεί όλοι. Ποιος είναι ρε αυτός ο Κούντερας; Ήταν τελικά ένα πιο λογοτεχνικό Nitro όπως νόμιζαν αρκετοί; Γιατί τόσα χρόνια τον αντιμετωπίζουμε με αβάσταχτη ελαφρότητα; «Γιατί άραγε θέλει να κάνει έρωτα μαζί μου; αναρωτιόταν πολύ συχνά, αλλά δεν έβρισκε απάντηση. Ένα μόνο ήξερε, πως οι σιωπηρές συνευρέσεις τους ήταν αναπόφευκτες, έτσι όπως είναι αναπόφευκτο να σταθεί προσοχή ένας πολίτης ακούγοντας τον εθν

Τώρα μας σώνει μόνο ένα θαύμα

    Μπορεί ένα βιβλιοπωλείο να αποτελέσει καταφύγιο; Όχι καταφύγιο πολέμου, μην παρασύρεστε από τις εξελίξεις στην Ουκρανία, δεν παίζει τέτοιο πράγμα∙ ούτε βέβαια να σταματήσει τον ίδιο τον πόλεμο, αυτό και αν θα ήταν θαύμα! Μπορεί ωστόσο να αποτελέσει πού και πού ένα ζεστό καταφύγιο μιας μεμονωμένης ζωής, που παρέα με δισεκατομμύρια άλλες συγκροτούν τον κόσμο γύρω μας, τα ακρότατα όρια του οποίου συχνότατα και εντελώς απροσδόκητα μπορεί να είναι οι πιο αναίτιες και ακραίες σφαγές. Oh yes! Το να διεξάγεις ακήρυχτο πόλεμο αλληλεγγύης μέσω social media, να φας μια μπριζόλα επειδή τυχαίνει να είναι Τσικνοπέμπτη στα μέρη σου ή να διαβάσεις ένα ανάλαφρο βιβλίο δεν μοιάζουν αρκετά. Αλλά και τι θα μπορούσε να μοιάζει αρκετό στη ζωή ενός ανθρώπου; «Φοβάμαι ότι αυτό είναι σαν εκείνα τα feelgood μυθιστορήματα που διαβάζει η Τζάσμιν, όπου το τέλος είναι πάντα χαρούμενο γιατί πώς αλλιώς θα μπορούσαν οι αναγνώστες να αντισταθμίσουν τις κακές ειδήσεις και όλα αυτά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν