Dead inside

Είναι καλοκαίρι, σαν παραίσθηση όλα ξεπροβάλουν μπρος στα μάτια σου, ίδιες κουβέντες, ίδια πρόσωπα, ίδια προσβλημέντα, ίδια βαρετά άρθρα με την ιδιόλεκτο της Lifo για την ίδια και την ίδια λογοτεχνία, ίδια deepfake news με superstar quality διαπιστευτήρια, ίδια, ίδια, μας πρήξατε. Είναι ζωή αυτή; «Η εικόνα αυτή αποκαλύπτει μια από τις σταθερές της ποιητικής του Σαβίνιο: την ειρωνεία ως μεταφυσικό εργαλείο. Ο μύθος δεν εξυμνείται, αλλά αποδομείται και επανασυντίθεται. Τα έργα τέχνης και οι αρχαίες αφηγήσεις αντιμετωπίζονται ως ένα κέλυφος, ένα πλαίσιο που προσαρμόζεται σε γκροτέσκες καταστάσεις. Η αποσύνθεση του κυρίου Μίνστερ συμπίπτει με την επιστροφή στην καθημερινότητα. Η ζωή συνεχίζεται, όμως εκείνος τώρα πια έχει αποκαλύψει την πλάνη του μύθου. Μονάχα ο μεταφυσικός άνθρωπος είναι σε θέση να αντιληφθεί ότι τα πάντα γύρω μας αποτελούν μια μεγάλη ψευδαίσθηση, μια μασκαράτα. Ο μύθος, η πραγματικότητα, η ατομικότητα του κάθε ανθρώπου, ο γάμος, οι διαπροσωπικές σχέσεις, τα πάντα είναι ένα θέατρο, μια απάτη την οποία ο μεταφυσικός άνθρωπος αναγνωρίζει και εν γνώσει του αποφασίζει να ζήσει μέσα σε αυτήν». Ζήσε τον μύθο σου στην Ελλάδα!  

 

Γεννημένος στην Αθήνα, ενσωμάτωσε πολύ γρήγορα και ουσιαστικά τους ελληνικούς μύθους, αρκετά ώστε να μην τον δαχτυλοδείχνουν αργότερα και να τον λοιδορούν χαρακτηρίζοντας τον Έλληνα με περικεφαλαία, και με την βοήθεια του πηγαίου ταλέντου του κατέληξε να γίνει ένα ενδιαφέρον σύγχρονο δείγμα εκείνου που κάποιοι από μας αποκαλούσαμε homo universalis και έμοιαζε να έχει εκλείψει από καιρό. «Αυτές οι ιδέες, μικρές πλην ερεθιστικές, είναι που ανατρέπουν τις καταστάσεις. Στις απαρχές κάθε μεγάλης επιχείρησης υπάρχει μια ιδέα αμφιλεγόμενη και σχεδόν πάντα κακοήθης. Οι “καθαρές” ιδέες δεν διαθέτουν κίνηση, δύναμη, βούληση». Ο Αλμπέρτο Σαβίνιο, ή καλύτερα, ο κύριος Μίντστερ είναι μια παιδική ψυχή που πασχίζει να μείνει νέα μέσα σε ένα σώμα που γερνάει (Munster είναι ο γερμανικός όρος για τον «καθεδρικό ναό»)∙ ο Σαβίνιο δεν το μεταδίδει αυτό με όρους καταθλιπτικής αποσάθρωσης αλλά με την αίσθηση της ανάτασης, ένα πνεύμα που αντιλαμβάνεται το βάρος του κόσμου, αναγνωρίζει και αποδέχεται την ψευδαίσθηση που κουβαλά, και ίπταται πάνω του, σαν μια ανάσα ανακούφισης ή και σαν μια πορδή ακόμα, γιατί όχι; Η ειρωνεία του Σαβίνιο δεν τον εγκαταλείπει ποτέ και είναι αυτή που αραιώνει ευχάριστα την πυκνότητα των στοχασμών του βιβλίου. Το να είσαι νεκρός μπορεί τελικά να είναι και μια ευτυχής κατάσταση. «Από την άλλη πλευρά, όμως, ο κύριος Μίνστερ δεν νιώθει ακόμη τίποτα το κοινό με τους νεκρούς, τους νέους του αδελφούς. Θα το νιώσει άραγε ποτέ; Τίποτα δεν μαρτυρά πως πέρα από τη ζωή τον περιμένει κάτι, τίποτα δεν του αναγγέλλει ότι πέρα από τη ζωή τον περιμένει κάποιος. Δεν έχει την εντύπωση ότι βρίσκεται σε ένα πέρασμα, σε μια μεταβατική περίοδο, όπως ξέρει ότι λέγεται. Νιώθει μόνο ότι έχει φτάσει στα όρια της ζωής και ότι πρόκειται να αποκοπεί οριστικά από αυτήν. Νιώθει την έσχατη ελαφρότητα του είναι του, μια ολοκληρωτική απουσία∙ και αν δεν υπήρχε αυτή η φρικτή δυσοσμία που σκαρφαλώνει όλο και πιο πυκνή από τα σπλάχνα του, θα ήταν – γιατί να μην το παραδεχτεί; – ευτυχισμένος». Αλλά ας μην είναι και αυτός αχόρταγος! Ο θάνατός του λοιπόν είναι περισσότερο μεταφυσικός παρά πραγματικός. Συγγενεύει με την «Μεταμόρφωση» του Κάφκα, όπως σημειώνει στο επίμετρο η μεταφράστρια Δήμητρα Δότση, μόνο που εδώ «η μεταμόρφωση του Σαβίνιο ακολουθεί την αντίστροφη πορεία: το σώμα αποσυντίθεται όχι για να υποβιβάσει τον άνθρωπο σε κατώτερη μορφή, αλλά για να απελευθερώσει τη βαθύτερη ουσία του, την ψυχή του (…) μετατρέποντας την αποσύνθεση σε έναν μύθο υπέρβασης».

 

Alberto Savinio, Self-portrait as an Owl (1936)

 

Ο κύριος Μίντστερ πέφτει για έναν ύπνο, ξανά και ξανά, από εκείνους που οι γύρω που παρακολουθούν αμέσως θα τον ψέξουν ότι η ζωή κινείται έξω από αυτόν, ξύπνα!, αλλά αυτός παραμένει αρκούντως ξύπνιος για να γνωρίζει ότι η ζωή κινείται μόνο εντός του και ότι είναι οι άλλοι άνθρωποι εκείνοι που κοιμούνται τελικά βαθύτερα από τον ίδιο – ωχ, άρχισα την ιδιόλεκτό μου και βάρυνε το κλίμα απότομα! Τέλος πάντων, «Ο κύριος Μίνστερ» είναι ένα έξυπνο (σχεδόν) δοκίμιο πλούσιο σε ειρωνεία, μεταμορφωμένο σε πυκνή γκροτέσκα νουβέλα που θα ευχαριστήσει μεγάλη γκάμα αναγνωστών – και αν όχι, δε θα πεθάνουμε κιόλας. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Loggia», σε μετάφραση της Δήμητρας Δότση και με σχέδια του ίδιου του συγγραφέα. Γεμάτο τέχνη και ουσία, ποίηση και ειρωνεία, σύνθεση και αποσύνθεση. «Η τέχνη είναι το θέαμα των επιθυμιών μας, η αναπαράσταση αυτού που εμείς θα θέλαμε να έχουμε αλλά η ζωή δε μας δίνει. Όσο πιο μακρινές και ανέφικτες είναι οι επιθυμίες που αναπαριστά, τόσο πιο πολύτιμη είναι η τέχνη».