Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Μάγος είσαι;


«Books are a uniquely portable magic» έγραφε κάπου ο Στήβεν Κινγκ και πλέον είναι η μόνη φράση που ανέχομαι από την πένα του – και αγαπώ για την εύστοχη διατύπωσή της. Κάποια βιβλία ας πούμε ότι έχουν πλεόνασμα… μαγείας (και όχι απαραίτητα με την μεταφορική έννοια). Ένα τέτοιο βιβλίο είναι «Ο Θαυμάσιος Μάγος του Οζ» του Φρανκ Μπάουμ. Βιβλίο παραδοσιακά παιδικό που σε σύγκριση με τους «ανταγωνιστές» του όπως είναι «Τα ταξίδια του Γκούλιβερ», «Η Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων» ή ακόμα και ο «Ροβινσώνας Κρούσος» – άλλη αδιανόητη τρέλα από κει, ο Ροβινσώνας Κρούσος έμεινε στο συλλογικό φαντασιακό ως παιδικός ήρωας!! – φαίνεται ότι δικαιώνει τον χαρακτηρισμό του. Το βιβλίο του Μπάουμ έχει ενηλικιώσει εκατομμύρια αναγνώστες ανά τον κόσμο αλλά δεν κατάφερε να ενηλικιωθεί το ίδιο – και αυτό για τα βιβλία σπανίως θεωρείται προτέρημα.  
 
Δεν είχα μυαλό… δεν είχα καρδιά… ήμουν δειλός… πείτε το όπως θέλετε, να το διαβάσω όταν έπρεπε και έτσι το έκανα τώρα με αφορμή μια ταινία που θα προβαλλόταν στο «60ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης». Είχα όμως την προνοητικότητα να αποθησαυρίσω μια παράγραφο από το βιβλίο του Κρίστοφερ Χίτσενς που γράφτηκε για τον Τόμας Πέιν, και θεωρούσα ότι συνοψίζει πολύ εύστοχα την ιστορία του Μπάουμ.  
 
[…] «Έτσι, για τον Πέιν όλοι οι κληρονομικοί τίτλοι και οι τιμές ήταν απλώς ανθρώπινη επιβολή επί της φυσικής ισότητας και των φυσικών δικαιωμάτων της ανθρωπότητας. «Πάντα θεωρούσα ότι η μοναρχία είναι μια ανόητη, άξια περιφρόνησης υπόθεση» έγραψε. «Τη συγκρίνω με κάτι που το κρατούν πίσω από μια κουρτίνα, γύρω από το οποίο υπάρχει έντονη κινητικότητα και θόρυβος και ένας θαυμάσιος αέρας επίπλαστης επισημότητας, αλλά, όταν από λάθος συμβαίνει να ανοίγει η κουρτίνα και η παρέα βλέπει τι είναι, ξεσπούν σε γέλια». (Ο Φρανκ Μπάουμ θα έκανε μια μέρα τον εαυτό του αθάνατο αναπλάθοντας για παιδιά αυτά τα διορατικά στοιχεία και τιτλοφορώντας το έργο Ο Μάγος του Οζ)». 
 
Και όντως όταν έφτασα στο συγκεκριμένο σημείο κατάλαβα ότι και το ίδιο το κείμενο εξάντλησε τις όποιες αλληγορικές του προοπτικές. Τίποτα μεμπτό ως προς αυτό όμως. «Ο Μάγος του Οζ» παραμένει ένα αξιόλογο κλασικό βιβλίο που διαβάζεται με μεγάλη ευχαρίστηση κάθε φορά. Εξάλλου, και ο ίδιος ο Μπάουμ έγραφε ότι τα παραμύθια του θα ήθελε να διαφέρουν από των άλλων, να δίνουν μόνο ευχαρίστηση στα παιδιά που τα διαβάζουν. Το να είσαι ενήλικας όμως, συνήθως σημαίνει ότι κρύβεις υπογείως μια παιδική ηλικία που σπανιότατα δεν ήταν – ή έμοιαζε με – κόλαση και τυχαίνει αν είσαι και καλλιτέχνης, η επιθυμία να εκφράσεις αυτόν τον τρόμο να βγαίνει και προς τα έξω στον κόσμο. Αυτό πετυχαίνει η ταινία «Return to Oz» (1985).  
 
Το κυρίαρχο ένστικτο των παιδιών είναι ο φόβος και καλό θα είναι να διατηρείται ενεργοποιημένο όταν έρχονται αντιμέτωπα με έργα τέχνης, είναι τρόπον τινά ένα μέσο ταύτισης. Εξάλλου γνωρίζουν ότι η αγάπη της μάνας τους είναι αδιαπραγμάτευτη – τουλάχιστον, θεωρητικά. Μερικά κοριτσάκια με τις κοτσιδούλες τους ήρθαν στην αίθουσα να δουν με τα μάτια τους την γλυκιά Ντόροθυ που είχε πλάσει η φαντασία τους ή η συνήθως άθλια εικονογράφηση των δεκάδων διασκευών. Όταν όμως άρχισαν… να πέφτουν κεφάλια… κυριολεκτικά, στην οθόνη, οι μαμάδες τους τις πήραν και έφυγαν. Χάρηκα όμως που ένα-δυο θαρραλέα κοριτσάκια έμειναν ως το τέλος, απολύτως ευχαριστημένα, συζητώντας ενθουσιωδώς με τους γονείς τους.  
 
 
Η ταινία είναι η πρώτη και τελευταία ταινία του Walter Murch, σημαντικότατου ανθρώπου του Χόλυγουντ και καινοτόμου στο χώρο του ήχου στις ταινίες. Έρχεται από την εποχή εκείνη που το brand name «Walt Disney» είχε τα κότσια να γυρίζει πραγματικά τρομακτικές και σοβαρές ταινίες και όχι κάτι ξεπλύματα που προσομοιάζουν εντελώς αποτυχημένα τον τρόμο. Τώρα, ε ρε κάτι μηνύσεις που θα έπεφταν, ενώ και η ίδια η Disney δε θα έδινε ούτε ένα σεντ για να γυριστεί. Η κριτική υποδέχτηκε την ταινία χλιαρά ή και εχθρικά, χαρακτηρίζοντάς την «Το πρώτο θρίλερ για παιδιά!» ή ότι «Οι φίλοι της Ντόροθυ μοιάζουν το ίδιο αποκρουστικοί και τρομακτικοί όσο και οι εχθροί της»! Τέλος πάντων, η ταινία είναι εξαιρετικά ψυχαγωγική και δίνει την πνοή αθανασίας που στερούνται οι άλλες ταινίες βασισμένες στο Οζ, καθώς και οι προσπάθειες του ίδιου του Μπάουμ, που θολωμένος από την επιτυχία του, ξεζούμισε την αρχική του ιδέα, δημιουργώντας ένα ιδιότυπο φρανσάιζ (βιβλίων και ταινιών) που κανείς δεν μνημονεύει πια.  
 
 
Αγόρασα και διάβασα την πανάκριβη έκδοση από την «Ερατώ» μετά από παρότρυνση φίλης, ενώ εγώ επέμενα να πάρουμε την έκδοση του «Μεταίχμιου» σε πάμφθηνη τιμή. Η φίλη, ως άλλος Τενεκεδένιος Ξυλοκόπος μού φέρθηκε χωρίς καρδιά, και εγώ ως άλλο Σκιάχτρο ενέργησα χωρίς μυαλό!! Η πολύ καλή μετάφραση είναι του ποιητή Σωτήρη Κακίση και η εικονογράφηση, η πρωτότυπη και πιο ενδιαφέρουσα (που κρατάει ακόμα αισθητικά), του Ουίλλιαμ Ουάλλας Ντένσλοου. Το χαρτί της έκδοσης είναι βαρύ και πολυτελές κάνοντας το βιβλίο πολύτιμο – αν μου άρεσε και περισσότερο η ιστορία του Μπάουμ, θα ήμουν ευχαριστημένος. Ωστόσο, όπως πάντα συμβαίνει με τις εκδόσεις «Ερατώ» έχουν πάμπολλα προβλήματα επιμέλειας στα βιβλία τους και αν θέλουν να αξιώνουν τόσα πολλά λεφτά από τους αναγνώστες τους, θα πρέπει κάποια στιγμή να τα λύσουν.  
 
«Πήρα κόκκινα γυαλιά και όλα γύρω σινεμά τα βλέπω», τραγουδούσε ο αντιπαθέστατος καλλιτεχνικά Σταμάτης Κραουνάκης. Αν αντικαταστήσετε τους κόκκινους φακούς με πράσινους, φίλοι μου, τότε θα τα βλέπετε και εσείς όλα γύρω σινεμά (= συνεκδοχή της «μαγείας») και θα ξέρετε ότι περιπλανιέστε στην Χώρα του Οζ. Beware the Wheelers!
 

Σχόλια

Δημοσίευση σχολίου

Κουβεντολόι με μια μούμια!

Σημ: Εδώ λέγονται ιστορίες μόνο για αραχνιασμένα κρανία, οι "ψεκασμένοι" θα απομακρύνονται διακριτικά.

«A good reader, a major reader, an active and creative reader is a rereader»

En passant

  Το «Αν πασάν» είναι ένας σκακιστικός κανόνας, περιθωριακός και άγνωστος αλλά ιδιαιτέρως αποτελεσματικός και σημαντικός. Στις αρχικές τους κινήσεις, τα πιόνια έχουν το δικαίωμα να κινηθούν ένα ή δύο τετράγωνα μπροστά. Αν επιλέξουν να κινηθούν δύο τετράγωνα μπροστά και ένα αντίπαλο πιόνι βρίσκεται σε τέτοια θέση ώστε να μπορούσε να το αιχμαλωτίσει αν το πιόνι που κινήθηκε δυο τετράγωνα αποφάσιζε να κινηθεί μόνο ένα, τότε, έχει το δικαίωμα να το αιχμαλωτίσει και σε αυτή την περίπτωση που κάνει δύο βήματα. Έχουμε δηλαδή, αν πασάν... αιχμαλωσία εν τη διελεύσει. Είναι δυσνόητο στην περιγραφή αλλά αρκετά ξεκάθαρο στην πράξη. Βέβαια, όταν είσαι αρχάριος σκακιστής και το συναντήσεις πρώτη φορά σε ηλεκτρονική παρτίδα, τότε πείθεσαι ότι κάποιο «bug» έχει η ιστοσελίδα, ότι σε χακάρανε ή ότι άρπαξες όλες τις ιώσεις του κυβερνοχώρου. Τα βιβλία του Ναμπόκοφ, μου προσφέρουν την ισχυρή εντύπωση ότι αποτελούν ένα συνεχές λογοτεχνικό en passant, σε αιχμαλωτίζουν εν τη διελεύσει.

Με ανώμαλους δεν μιλάω

  Ανωμαλία είναι να μην μπορεί μια γυναίκα να κυκλοφορεί άφοβα στους δρόμους, ανωμαλία είναι να πιστεύεις ότι τα εμβόλια σκοπό έχουν να προκαλέσουν περισσότερο κακό από ό,τι καλό, ανωμαλία είναι να νομίζεις ότι η λογοτεχνία σε κάνει καλύτερο άνθρωπο, ανωμαλία είναι ακόμα το προφιτερόλ να έχει μόνο ένα σουδάκι μέσα, ανωμαλία είναι και ότι ο «Πατάκης» εξακολουθεί να μην εκδίδει Χέρμαν Μέλβιλ. Και πόσες ακόμα ανωμαλίες! Με τελευταία εκείνη του Ερβέ Λε Τελιέ, ενός συγγραφέα που αγάπησα οριστικά από ένα και μόνο βιβλίο του που είχα διαβάσει κάποτε, το «Όλα τα μανιτάρια τρώγονται», η ουλιπιανή έμπνευση που είχε οραματιστεί το facebook χρόνια πριν από τον δημιουργό του. Κάθε φορά που μπαίνετε στο facebook και αντικρίζετε την ερώτηση «Τι σκέφτεσαι;», ικανή να σας παρασύρει ασυγκράτητα να μας εμπιστευτείτε τις επικές σας μπούρδες, σχεδόν πάντα χωρίς καθόλου φιλτράρισμα και ουσία, να θυμάστε ότι ο Τελιέ κάποτε το έκανε… χίλιες φορές καλύτερα από εσάς, πιο δημιουργικά και κυρίως με περισσότερο χι

Στα χαμένα

Ρε μπελά που βρήκα! Να είναι ένα βιβλίο σχετικά ευχάριστο, να έχει πράγματα που γενικά ταιριάζουν με το γενικότερο γούστο μου και εγώ να το αντιμετωπίζω σαν ταινία του Μπέλα Ταρ – τον ατελείωτο ένα πράμα. Είχε καιρό να μου συμβεί κάτι ανάλογο, σηκώνει και η επιστήμη τα χέρια της ψηλά! Έβαλα σφήνα την ανάγνωση για να προλάβω την ταινία του Λάνθιμου – την οποία κατάφερα να δω χθες, 17 Δεκεμβρίου, στην επίσημη πρεμιέρα της – και ακόμα να το τελειώσω. Λίγες σελίδες ακόμα που διαβάζονται παράλληλα με αυτές τις γραμμές που γράφονται. Τουλάχιστον η ταινία ήταν πολύ καλή και το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του βιβλίου ήταν ακριβώς αυτό∙ ήξερες από την αρχή ότι θα γίνει μια καλή ταινία. Το βιβλίο πάλι, δεν ήξερε τι ήθελε να είναι, και μέσω ανομοιόμορφων αφηγήσεων, για μένα τουλάχιστον κατέληξε να είναι χάσιμο χρόνου. «Η πιο προφανής ανωμαλία της (…) είναι η απόλυτη έλλειψη οποιασδήποτε ανωμαλίας».

Οδηγίες προς ναυτιλλομένους

Τώρα το πλοίο έχει σαλπάρει και πλέον δεν μπορείς να αφήσεις αυτό το καταπληκτικό βιβλίο από τα ηλιοψημένα χέρια σου∙ εγκαταλείψτε αυτό το κλισέ να βουλιάξει και να πνιγεί όπως του αξίζει. Νόμιζα ότι είχα αφήσει το «ναυτικό» μου παρελθόν ( Καββαδίας , Μέλβιλ , κλπ) σχεδόν οριστικά πίσω – χωρίς να σημαίνει ότι δε θα τους ξαναδιάβαζα για το μεγάλο λογοτεχνικό τους εκτόπισμα – και σκεφτόμουν αν θα έπρεπε να αγοράσω το συγκεκριμένο βιβλίο, ειδικά όταν έχω τόσα άλλα αδιάβαστα στο αμπάρι. Όμως μου το έκαναν δώρο, το ξεκίνησα για κλείσιμο μιας κατά τ’ άλλα απάνεμης αναγνωστικής χρονιάς και ένα πελώριο κύμα μέσα στο μυαλό με ξαναχτύπησε με δριμύτητα. Στο μικρό εκδοτικό καράβι που είναι η χώρα μας και όλοι κοιτάνε ποιος θα φαγωθεί στην πορεία ( «Άκουσε κάποιους ναυαγούς να λένε ψιθυριστά πως έπρεπε να τραβήξουν κλήρο και “να θανατώσουν έναν άντρα για να σωθούν οι υπόλοιποι”» ) και εν μέσω μιας αποικιοκρατικής καταγραφής αναγνωστικών λιστών με αρκετή δόση μυθομανίας και εν είδει πρωτοχρονιάτ

D’ ye see him?

Όλα τριγύρω αλλάζουν κι όλα τα ίδια μένουν. Ο Σύριζα πιο οπισθοδρομικός από ποτέ ετοιμάζεται για την νέα εποχή του, οι υποψήφιοι δημοτικοί σύμβουλοι κάνουν jump scares από κάθε γωνιά με το πιο creepy χαμόγελό τους και εσύ νιώθεις ότι θες να πας ξαφνικά και διακαώς για καφέ με έναν random συμμαθητή της Α' λυκείου παρά να ακούσεις το πρόγραμμά τους και οι καιροί νερό θα φέρουν πάλι στην βασανισμένη Θεσσαλία, έτσι λένε αυτοί που ξέρουν. Μόνο το «Βιβλιοκαφέ» του Πατριάρχη Φώτιου έκλεισε λόγω ανεξέλεγκτου πληθωρισμού – 4,20 ο διπλός εσπρέσο, πού πάμε ωρέ; Παρ’ όλα αυτά οι αναρτήσεις του παρέμειναν να θαλασσοδέρνονται στο ίντερνετ και μια δική μου έτυχε και ξεβράστηκε μπροστά μου . Πω πω μπόχα!! Δεν θέλω να την ακουμπήσω καν! Τέλος πάντων, εσείς μπορεί να βρείτε ότι διαθέτει ακόμα κάποιο ψαχνό. Αν όμως πιστεύετε ότι αλλάξατε μέσα σε όλα αυτά τα χρόνια έστω και λίγο, δε θα έπρεπε να της ρίξετε ούτε ματιά!

DiFullness

Δε διαβάζω κόμιξ – η δήλωση αυτή είναι παρόμοια με το «Δεν έχω δει ποτέ Φιλαράκια » το 2023. Έχω διαβάσει μέσα στα χρόνια κάποια επιλεκτικά αλλά δεν μπορώ να πω ότι τα προτιμώ. Είναι ακριβό χόμπι, αρκετές φορές η ιστορία μου φαίνεται αδιάφορη και η εικονογράφηση φτωχή και γενικά θα έλεγα ότι δεν είναι το φλιτζάνι του τσαγιού μου. Όμως εδώ είπα να κάνω μια εξαίρεση γιατί πίνω νερό στο όνομα του Χοντορόφσκι . Δεν ειν’ καλ’ αυτός ο άνθρωπος, πάει και τελείωσε. Αυτή η κριτική έχει σκοπό να θυμίζει κάπως δελτίο τύπου – τι παράξενο, αλήθεια, συνήθως στην Ελλάδα μας έμαθαν τα δελτία τύπου να θυμίζουν κάπως κριτικές! – τίποτα βαθύ και ευφάνταστο εδώ, εξάλλου η συνηθισμένη φαντασία χάνεται όταν έρχεται αντιμέτωπη με μεγαλοφυΐες σαν εκείνες του Χοντορόφσκι και του Moebius. Όλοι οι πολιτισμένοι γαλαξίες γύρω μας έχουν φευγάτα κόμιξ σαν το Ινκάλ, εμείς σε καμιά βδομάδα θα έχουμε το κόμικ για τον Ζορμπά – και μετά απορούμε γιατί δεν κάνουμε εξωγαλαξιακή καριέρα.

Η φάση είναι κρίντζι

  Όπως θα σας έλεγε και ο θείος που κάθεται με την νεολαία κάθε Τσικνοπέμπτη, «Η φάση είναι κρίντζι», δηλώνει μία κατάσταση εξαιρετικά αναληθοφανή που σε παγώνει και σε κάνει να ανατριχιάζεις από την αμηχανία λες και κάποιος όλη την ώρα λέει κρύα αποτυχημένα αστεία χωρίς σταματημό και έλεος. Ο Λέων Τολστόι – back to back ανάρτηση με Τολτσόι, δε σας χάλασε! – επιφυλάσσει αυτή την τιμητική θέση του θείου για τον Σαίξπηρ και τα έργα του, με κύριο στόχο τον «Βασιλιά Ληρ». «Αυτό είναι το τόσο γνωστό έργο. Όσο κακό και να παρουσιάζεται στην αφήγησή μου, την οποία προσπάθησα να κάνω όσο τον δυνατόν πιο ουδέτερη, θα πω χωρίς δισταγμό πως στο πρωτότυπο το έργο είναι ακόμα χειρότερο» . Εν συντομία, δεν κάνει για δραματουργός το παιδί ! Θα σφαχτούμε και σε αυτό το γιορτινό τραπέζι, πάνω απ’ όλα η παράδοση!

Ο θάνατος σου πάει πολύ

Υπήρχε κάποτε εκείνη η σειρά ταινιών θρίλερ (νομίζω ακόμα υπάρχει, μα να μην ξέρουν πότε πρέπει να πεθαίνει μια ωραία ιδέα) με τον πιο εύστοχο, θεωρώ, ελληνικό τίτλο « Βλέπω τον θάνατό σου » όπου σε μία καθορισμένη λίστα ανθρώπων κάποιος έβλεπε το τελεσίδικο όραμα και έσπαγε την αλυσίδα θανάτου και το έργο τότε έπαιρνε τρομακτική κατεύθυνση. Χωρίς το σπλάτερ και με περισσότερη φαντασία και στοχασμό, η Μαρία Γιαγιάννου βλέπει τον θάνατό μας μέσα στα κοινωνικά δίκτυα και συγκεκριμένα μέσα στο facebook – που είναι και το γηραιότερο μέσο, ok boomer! «Το νήπιο άκουσε την φράση “πρόσω ολοταχώς” ως “μπρος ολοταφώς”, ένα ολίσθημα που μαρτυρά την αμφισημία των πραγμάτων και της γλώσσας που τα αναπαριστά. Μπορεί εξίσου να σημαίνει “Μπρος όλο το φως” και “Μπρος όλα τάφος”» .

Εργοστάσιο εφιαλτών

Μπορεί τον τελευταίο μήνα όλοι να καληνυχτίζουν τον Κεμάλ αλλά ο ύπνος αποδεικνύεται ενίοτε πολύ δύσκολη κατάσταση. Ο Μέλβιλ έλεγε ότι θα «άξιζε να έχουμε γεννηθεί μόνο και μόνο για να κοιμόμαστε» (όπως μας θυμίζει ο Αλέξανδρος Ζωγραφάκης σε ένα ποστ στο προφίλ του στο facebook , ο οποίος όμως οδηγεί τον συλλογισμό και σε άλλα ομιχλώδη μονοπάτια που έχουν περπατήσει και άλλοι σπουδαίοι συγγραφείς ) αλλά μόνο ένας ξύπνιος άνθρωπος μπορεί να καταλάβει τι εφιαλτικός κόσμος δύναται να υπάρξει όταν εμείς κλείνουμε τα μάτια και το ίνσταγκραμ κάθε βράδυ. Και αυτός είναι ο νευρολόγος που γράφει ετούτο το υπνωτιστικό βιβλίο. «Βλέπεις κανονικά πράγματα να συμβαίνουν, αλλά δεν είναι πραγματικά. Είναι πλάσματα της φαντασίας σου. Είναι η φαντασία σου που σε πηγαίνει στα πιο τρελά μέρη και σου τα δείχνει μπρος στα μάτια σου. Έχω δει δαιμονικές μορφές μες στο δωμάτιό μου, κι όταν βλέπω αυτά τα πράγματα, νομίζω πώς βρίσκομαι στη Κόλαση» . Κρατήστε τα μάτια σας ανοιχτά∙ διαβάζοντάς με! 

Μισή εντροπία δική μου

  Το να διαβάζεις αδιαμεσολάβητα Πύντσον είναι ένας ανελέητος και μακράς διαρκείας διανοητικός καύσωνας για τον οποίο κανένα επικαιροποιημένο ή μη δοκίμιο δεν μπορεί να σε προειδοποιήσει επαρκώς∙ και το δοκίμιο του Θανάση Μήνα, παρά τις αρετές του, κάνει ακριβώς αυτό. Το συγκεκριμένο δοκίμιο στηρίζεται σε ένα δίπολο: το εξώφυλλο ανεβάζει ψηλά τις προσδοκίες του αναγνώστη και το τίμιο οπισθόφυλλο τις καταποντίζει – σύμφωνα με έναν απόκρυφο νόμο της θερμοδυναμικής που γνωρίζουν Εκείνοι και ίσως και Εγώ, το αποτέλεσμα τείνει τελικά προς την αταξία. Σχετικό χάος, συγυρισμένο ωστόσο!