Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Ένας Χαλεπάς σε καιρούς χαλεπούς




Ο Γιαννούλης Χαλεπάς διέθετε όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που αποδίδονται στους τραγικούς ήρωες της αρχαιότητας. Το πιο γνωστό και διαδεδομένο του έργο είναι η Κοιμωμένη, το επιτύμβιο άγαλμα στο τάφο της Σοφίας Αφεντάκη στο Ά Νεκροταφείο Αθηνών, κυρίως γιατί αυτό το έργο σηματοδότησε την έναρξη του εγκλεισμού του στο Ψυχιατρείο της Κέρκυρας και στιγμάτισε τον ίδιο ως έναν τρελό και ανισόρροπο άνθρωπο.


Ο Χαλεπάς γεννήθηκε το 1851 στον Πύργο της Τήνου, ένα μικρό χωριό που επιβιώνει από την κατεργασία του μαρμάρου και την πώλησή του σε γειτονικές ή περισσότερο μακρινές αγορές. Ο μικρός Χαλεπάς εντυπωσιάζεται από το μάρμαρο και επιδίδεται στην σμίλευσή του, φτιάχνοντας μικρά αριστουργήματα τα οποία έλκουν συχνά τις σκωπτικές παρατηρήσεις και τις επιπλήξεις των οικείων του. Η τέχνη του πατέρα του και των περισσοτέρων συγχωριανών του σημαίνει αδιάκοπο και σκληρό κάματο – «γι' αυτούς η “άλλη τέχνη” δεν υπήρχε παρά μόνο ως πολυτέλεια, ιδιοτροπία ή και τρέλα· το ίδιο έκανε».




Ο γλύπτης αρνείται την καριέρα του εμποράκου και καταφέρνει να γραφτεί στο Σχολείο των Τεχνών στην Αθήνα όπου μετακομίζει με την οικογένειά του και αργότερα με την βοήθεια μιας υποτροφίας από το Ιερό Ίδρυμα Ευαγγελιστρίας της Τήνου, εγγράφεται στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου. Εκεί διαπρέπει γρήγορα, απαλλαγμένος από την ασφυκτική μέγγενη της μικρής κοινωνίας του και της δύσκαμπτης κριτικής του εγχώριου καλλιτεχνικού κόσμου. Ένας καινούριος κόσμος χτίζεται γύρω του, ο οποίος όμως, δύο χρόνια αργότερα, γκρεμίζεται με πάταγο, όταν η διακοπή της υποτροφίας του τον αναγκάζει να γυρίσει στην Αθήνα. Όπως επισημαίνει με έμφαση η συγγραφέας του δοκιμίου, Λήδα Καζαντζάκη, «υποθέτουμε πως ο άλλος καλλιτέχνης, που πήρε τη θέση του Χαλεπά, διέθετε τα προσόντα που απαιτούνται σ' αυτές τις περιπτώσεις... Αυτά δεν αντισταθμίζονται ούτε με βραβεία ούτε με επαίνους ξένων καθηγητών, όσο φημισμένοι κι αν είναι. Έτσι λειτουργούσαν τα πράγματα τότε, έτσι λειτουργούν ακόμα και τώρα. Σ' αυτό δεν έχουν αλλάξει πολλά».



Οι προσπάθειες να ανεξαρτητοποιηθεί και να αναγνωριστεί καλλιτεχνικά αποτυγχάνουν. Μόνο μερικές παραγγελίες ιδιωτών δίνουν διέξοδο στην έκφραση. Δουλεύει 20 ώρες την ημέρα στο υπόγειο του σπιτιού των γονιών του. Η φυγή μέσω της τέχνης. Η μητέρα θεωρεί υπερβολικό να δουλεύει τόσο πολύ, εξωφρενικό, ένα είδος τρέλας. Ο γλύπτης καταβυθίζεται στην κατάθλιψη, αποπειράται να αυτοκτονήσει, δουλεύει εξαντλητικά· γόνιμο έδαφος για να καλλιεργηθεί από τους οικείους του και τους γνωστούς, η εικόνα του παρανοϊκού, του ψυχικά ασθενούς. Επιστρέφει στην Τήνο και τίθεται υπό την γονεϊκή κηδεμονία. Το 1888 ο πατέρας του αποφασίζει τον εγκλεισμό του στο ψυχιατρείο Κέρκυρας.



«Ορκιζόμεθα ότι ο Γιαννούλης Χαλεπάς έπαθεν τας φρένας, το πρώτον, κατά το 1879έτος. Τα πρώτα της φρενοπαθείας συμπτώματα ήταν γέλως άνευ λόγου, φόβοι, ενίοτε περί της ζωής του, ενίοτε επετίθετο κατά του πατρός του και των οικείων του. Ακολούθως απεπειράθη πολλάκις ν' αυτοχειριασθεί. Εγένετο χρήσις της οικείας θεραπείας άνευ αποτελέσματος. Προϊόντος μάλιστα του χρόνου, έβαινε και βαίνει επί τα χείρω. Ώστε ήδη καθίσταται επικίνδυνος, διότι όχι μόνον κατά των γονέων και οικείων επιτίθεται, αλλά και κατά του τυχόντος: ώστε ο πατήρ του είναι αναγκασμένος να τον έχει αδιαλείπτως υπό φρουράν. Λάβοντες υπ' όψιν, τα ανωτέρω βεβαιούμεν ότι είναι απολύτος ανάγκη η εισαγωγή τούτου εν τίνι φρενοκομείω προς αποφυγήν απευκταίου».



Με τον θάνατο του πατέρα του το 1902, ύστερα από 14 χρόνια εγκλεισμού, εγκαταλείπει το ψυχιατρείο Κέρκυρας για το πιο οικείο ψυχιατρείο του πατρικού σπιτιού του με δεσμοφύλακα την μητέρα του! Άλλα 14 χρόνια εγκλεισμού, έως ότου να πεθάνει και η μητέρα του, και ο δημιουργός απελευθερωμένος πια από τα δεσμά του αρχίζει να δημιουργεί με μια νεανική έξαψη δουλεύοντας 20 ώρες την ημέρα όπως παλιά, όντας πλέον όμως, 65 χρονών!
 



Τα γλυπτά αυτής της περιόδου χάνουν την επιρροή του κλασικισμού που διακρίνουμε στην Κοιμωμένη του 1879 και γίνονται περισσότερο άγρια, εκφράσεις μιας έντονης προσωπικής αγωνίας, μοντέρνα, σχεδόν κυβιστικά, ακολουθώντας το ευρωπαϊκό ρεύμα της εποχής. Χαρακτηριστικό δείγμα είναι ο καθιστός Οιδίποδας που ομοιάζει εκπληκτικά με τον Σκεπτόμενο άνθρωπο του Ροντέν.



«Ο Χαλεπάς υπήρξε πάνω απ' όλα “ένα παιδί της εποχής του”, που κατάφερε να φτάσει από την ψευδαίσθητη γλώσσα του κλασικισμού στην προσωπική, δραματική γλώσσα τού εξπρεσιονισμού, να γίνει ο σμιλευτής της δικής του αγωνίας και της αγωνίας της ανθρώπινης ύπαρξης».



Υ.Γ 2666 Το' ριξε στις Βολτίτσες για καιρό αλλά τώρα επέστρεψε γιατί οι καιροί είναι χαλεποί και πρέπει να αφοσιωθούμε στην περισσυλογή σαν τον Οιδίποδα. Η librarian είχε "καρατομήσει" τον τίτλο της ανάρτησης γιατί είχε συμπέσει με μια θεατρική παράσταση αφιερωμένη στον Χαλεπά που είχε παρακολουθήσει εκείνη την εποχή και έκανε μια ανιπαραβολή της ανάρτησης με την παράσταση. Ως γνωστόν, καταδικάζουμε την λογοκρισία από όπου κι αν προέρχεται (εδώ, συχνά καταδικάζουμε την ευθυκρισία, στην λογοκρισία θα κολλήσουμε;) και τώρα ήρθε η ώρα να βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους. Γιατί, καλή μου librarian, χωρίς νερό μπορώ, χωρίς την σκέψη όχι, και ο τίτλος της ανάρτησης ήταν η πιο έξυπνη σκέψη που έκανα εκείνη την μέρα, ύστερα έπεσα σε κώμα και κοιμήθηκα δυο μέρες. Τώρα αυτή η έξυπνη σκέψη έχει ξεθωριάσει στο μυαλό μου, αλλά ακόμα μου θυμίζει πού ήμουν και πού έχω φθάσει. Τότε, δεν μπορούσα να το πιστέψω ότι κάθε μέρα γίνομαι και εξυπνότερος! Δεν το πιστεύετε; Θα σας το αποδείξω αμέσως: ο Χαλεπάς είναι ένα πολιτικό σχόλιο από μόνος του: "Κοιμωμένη" ή "Μήδεια που σκοτώνει τα παιδιά της"; Ψηφίστε τέχνη. Πςςς... πόσο πιο έξυπνος πια!

Σχόλια


  1. Να ευγνωμονείτε το Αόρατο, που σας έπλασε ωραίο, έξυπνο και μετριόφρονα.
    (Και περιηγητή ιστολογίων.)

    Ελάτε όμως που από το ΥΓ. 2666, παρά τις παραπομπές σας, δεν κατάλαβα Χριστό, Μωάμεθ, Βούδα ή ό,τι άλλο.
    Και να σκεφτείτε ότι το ΥΓ. του Αναγνωστάκη μου είπε τόσα πολλά μέσα σε τόσο λίγες λέξεις.


    Το δικό μου ΥΓ είναι ένα ποίημα:


    «Εν ώρα θερινή» (απόσπασμα)

    Έχω αντικρύ μου τις δήθεν δροσιές αυτού του κήπου.
    Πότε πια θα περάσει ο μπερδεμένος κόμπος των ζεστών ημερών.
    Πότε πια θα περάσουμε τον κατάξερο κάβο των ζεστών ημερών.
    Πιέζομαι να καταλάβω αυτό που λένε Θαύμα του Ήλιου.
    Αυτό που λένε φως της Ελλάδας ή Απολλώνιαν Αίγλη,
    ο μισός εαυτός μου μονάχα το νιώθει, ο άλλος μισός
    το απωθεί. Άλλωστε με το να παρατραβά
    ο κόμπος των ζεστών ημερών, έγινε μια σκονισμένη
    μουντάδα όλος ο ουρανός· και τα βουνά
    με τις γαλήνιες γραμμές, Πεντέλες, Υμηττοί,
    είναι σαν είδη για ξεσκόνισμα, τόσο βουτημένα
    στις ανταύγειες της δύσπνοιας. Έφυγε και ο Απόλλωνας,
    εφύγαν κι οι Δρυάδες, πάνε μακριά από την αναμμένη πέτρα.

    Τ.Κ. Παπατσώνης

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Τα έκανα μαντάρα με την δημιουργική ασάφεια;; Ο Αναγνωστάκης ήταν ποιητής γι' αυτό και τα καταλάβατε όλα. Εγώ δεν είμαι ποιητής, είμαι στιχάκι της στιγμής πάνω σε τοίχο φυλακής και σε παγκάκι! Εννοώ τον τίτλο "Ενάς Χαλεπάς σε καιρούς χαλεπούς" που όταν το είχα σκεφτεί μου φάνηκε τόσο ωραία και ταιριαστή με την ζωή του Χαλεπά, φράση. Τόσο ικανοποιήθηκα από τον εαυτό μου που αν είχα εξοχικό στην Αίγινα θα πήγαινα για ένα Σ/Κ να χαλαρώσω!! Η librarian το άλλαξε (και καλά έκανε εδώ που τα λέμε) γιατί είχε παρακολουθήσει μια θεατρική παράσταση και ήθελε να κάνει ένα συνδυασμό των δυο. Έδωσα την έγκρισή μου βέβαια, αν και εγώ ήμουν σίγουρος ότι θα χορέψει στο ρυθμό του ζουρνά μου! Τι να γίνει, καλύτερα μια κακή συμφωνία παρά καθόλου συμφωνία!

    Ωραίο το ποίημα, ευχαριστώ. Κρατώ μόνο την κυριολεκτική του σημασία... βράζει ο τόπος (εδώ, προσθέστε και λίγη μεταφορά!!)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Εντάξει Μαραμπού αν είσαι της συμφωνίας που ενάμιση χρόνο μετά ακόμα την σκέφτεσαι ας μας λείπουν τέτοιες συμφωνίες. Κι εδώ που τα λέμε μια χαρά είναι ο τίτλος, ούτε που θυμάμαι γιατί τον άλλαξα. Κι ορίστε να επανορθώσω και αμέσως για το κακό που δημιούργησα χωρίς να ξέρω.
    Εμμμμ και που να καταλάβει η δύσμοιρη που δεν έβαλες παραπομπή στην εν λόγω ανάρτηση;;;;

    http://voltitses.blogspot.gr/search/label/%CE%B8%CE%AD%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%BF

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Τα ζώα μου αργά εγώ, τώρα αρχίζω να παίρνω εμπρός.
    Όντως, ευρηματικός ο τίτλος: με το λογοπαίγνιό του και με όλα του. Κι εγώ τα φχαριστιέμαι κάτι τέτοια. (Ψώνιοοο!).

    Γιατί να το κρύψωμε, άλλωστε; Ο καλός λόγος να λέγεται. Χωρίς ενδοιασμούς. Και χωρίς υστεροβουλία. (Ποιο βιβλίο θα μου χαρίσετε; Χαχαχα)

    ΥΓ. ΕκτελούντΕ ΚυριολεξίΕ και ΜεταφορΈ ποιημάτων δ ω ρ ε ά ν.
    (Είναι να μη με θαυμάσω γι ' αυτό που σκέφτηκα μόλις τώρα;)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πείτε ένα βιβλίο και μπορεί να γίνει δικό σας!

      Η σειρά μου να δηλώσω βραδύκαυστος. Γιατί με "Ε" πομπώδες και κεφαλαίο;; Κάτι μου διαφεύγει...
      Ωστόσο, ωραίο συναίσθημα ο αυτοθαυμασμός... κυρίως όταν το νιώθεις μόνο εσύ!!!

      Διαγραφή
    2. Γράψατε:
      "στην κυριολεκτική του σημασία... βράζει ο τόπος (εδώ, προσθέστε και λίγη μεταφορά!!)"

      Δεν έκανα τίποτα περισσότερο λοιπόν από το να ενεργήσω οσονούπω.
      Θυμήθηκα κάποιες ταμπέλες που έγραφαν ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΕ ΜΕΤΑΦΟΡΕ.
      Πρόσθεσα στο ίδιο πνεύμα ορθογραφίας και το ΚΥΡΙΟΛΕΞΙΕ ποιημάτων.
      Και με το δ ω ρ ε ά ν έδεσε το κερασάκι . Και μετά, πολύ απλά αυτοθαυμάστηκα!!

      Το σχόλιο της librarian που μεσολάβησε μάλλον σας αποσυντόνισε και δεν αντιληφθήκατε το υψηλό χιούμορ μου (τετάρτου ορόφου!!)


      Διαγραφή
    3. Η αλήθεια είναι ότι δεν πήγε το μυαλό μου στις παλιΈ ταμπέλΕ! Τώρα αποσαφηνίστηκε το ζήτημα.

      Βιβλίο δεν είπατε! Μιλούσα κυριολεκτικά πριν και όχι μεταφορικά. Μπλεχτήκαμε, θαρρώ!

      Διαγραφή
    4. Θέλετε να πείτε πως χαρίζετε βιβλία;
      Γιατί το έγραψα για να δείξω πόσο ανακόλουθα είναι τα ...χωρίς υστεροβουλία λόγια.
      Αν όμως επιμένετε και θέλετε να μου προσφέρετε ένα (και δύο και τρία και τέσσερα βιβλία), να μη σας προσβάλλω.
      Ακούω την προσφορά σας, να δω αν με ενδιαφέρει.

      ΥΓ 1984. Και πού ξέρετε, ίσως με πιάσει κρίση καλοσύνης και ανταποδώσω.

      Διαγραφή
    5. Όχι, δεν παίζεται έτσι το παιχνίδι! Εσείς θα πείτε ένα (και δυο και τρία και τέσσερα βιβλία) και εγώ θα κρίνω αν μπορώ να ανταποκριθώ. Πιο μεγάλη οφείλει να είναι η λαχτάρα εκείνου που θέλει να διαβάσει ένα βιβλίο και όχι εκείνου που θέλει να το χαρίσει! Προτείνετε μερικά βιβλία, ίσα ίσα να πάρουμε ιδέα, και ακόμα και αν δεν το έχουμε, ίσως να το αγοράσουμε, να το διαβάσουμε και μετά να το χαρίσουμε!

      Διαγραφή
    6. Ωραία.
      Σας έχω ξαναπεί ότι αναζητώ το εξαντλημένο βιβλίο του Φώκνερ Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ, χρόνια τώρα. Θα το εκτιμούσα αφάνταστα αν υπάρχει δυνατότητα να μου το δανείσετε, καθότι ο Φώκνερ δεν χαρίζεται.

      Α, έχετε κάτι σε Εσενόζ, που επίσης θέλω να διαβάσω; (Ας πούμε: Φεύγω, Αστραπές, Προπαντός όχι Σοπέν.)

      ΥΓ. Απαράβατος όρος: Μην αγοράσετε κανένα βιβλίο για μένα, όσο κι αν με συγκινείτε και μόνο που το σκεφτήκατε. Έχω τουλάχιστον 50 αδιάβαστα βιβλία και καμιά 20αριά, που θέλω οπωσδήποτε να ξαναδιαβάσω.

      Διαγραφή
    7. Κι όμως μέχρι και ο Φώκνερ χαρίζεται! Πιο ορθά, ανταλλάσσεται, ειδικά όταν καταφέρνω να αποκτήσω την νέα μετάφραση του Οδυσσέα του Τζόυς! Το Αβεσσαλώμ είναι ίσως το καλύτερό του βιβλίο, κρίμα που σπανίζει τόσο πολύ. Αν το ξαναβρώ θα σας το στείλω!

      Εσενόζ δεν έχω διαβάσει, αν και θα το ήθελα. Πιστεύω ότι αυτός θα ήταν ένας συγγραφέας τα βιβλία του οποίου θα χάριζα εύκολα. Θέλετε να μου στείλετε ενα μέιλ για να μιλήσουμε κεκλεισμένων των θυρών και να μην εγείρουμε αισθήματα φθόνου στο βιβλιοφιλικό κοινό; Έχω μια πρόταση να κάνω (μπορεί να έχω και πλαν Β αλλά δεν παίρνω και όρκο!).

      Υ.Γ. Δεν θα αγόραζα βιβλίο για να σας το χαρίσω επί τούτου. Απλώς αν μέσα στις προτάσεις σας ήταν βιβλία που ήθελα να αγοράσω από παλιά, ίσως να τα αγόραζα τώρα και ύστερα θα έκρινα αν θα μπορούσα να τα αποχωριστώ.

      Διαγραφή
  5. Γιατί ήθελες να με ταπεινώσεις, γι' αυτό τον άλλαξες! :) Την είχα ξεχάσει την συμφωνία, αναδύθηκε λόγω των γεγονότων. Κυρίως, οι περισσότεροι, λατρεύουμε την ασυμφωνία!

    Έβαλα και εγώ την σωστή παραπομπή.... και μου χάλασε όλη η ανάρτηση. Γέμισε με κάτι κενά τεράστια. Ηλίθιο μπλόγκερ, πρέπει να ξαναβάλω την ανάρτηση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Δεν θυμάμαι ούτε τη συμφωνία ούτε γιατί άλλαξα τον τίτλο αλλά τα παίρνω όλα πίσω μετά από αυτήν την ανάρτηση σου :Ρ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Librarian, ουδέποτε υπήρξε συμφωνία! Τα περί συμφωνίας στο σχόλιο της Rosa τα έγραψα εγώ από το μυαλό μου χρησιμοποιώντας την ρητορική των τελευταίων πολιτικών εξελίξεων. Εξάλλου, σου έχω δώσει το ελεύθερο να τροποποιείς ή να αρνείσαι τις αναρτήσεις μου. Από την στιγμή όμως που κάποιος με καταράστηκε και άνοιξα δικό μου μπλογκ και εφ' όσον επιλέγω να αναδημοσιεύω παλιές αναρτήσεις, πρέπει να γράφω και κάτι επιπλέον για να τραβήξω το φιλοθεάμον κοινό! Τα υστερόγραφα 2666 συχνότατα είναι προιόντα φαντασίας! Καλό απόγευμα :)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Αγαπητέ Μαραμπού τα με τηLibrarian δεν τα γνωρίζω,
    εγώ θα σε ευχαριστήσω που μιλάς για το Χαλεπά τον πολυαγαπημένο μου.

    Μεγάλωσα με αγγέλους του στη γειτονιά μου (Δαφνομήλη) στο σπίτι που κάποτε έζησε, και κρυφοκοιτούσα όποτε άνοιγε η πόρτα. Αργότερα προσκύνησα στην Τήνο όχι εκε' που πάνε οι πολλοί μα στο ταπεινό σπιτάκι του.
    Πέθανε αχθοφόρος, για να επιβιώσει, γέρος έσερνε ξύλινο καρότσι στο λιμάνι της Τήνου. Ντροπή για όλους μας. Ντροπή στην κοινωνία «που δεν κατάλαβε» (όπως έλεγε ο Παλαμάς για άλλο μα θα το 'λεγε νομίζω και για αυτό).

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καλημέρα Δάφνη!

      Ο Χαλεπάς είναι ιδιαίτερη περίπτωση καλλιτέχνη. Ευχαριστήθηκα πολύ που διάβασα αυτήν την μικρή του βιογραφία. Θα αναζητήσω και κάτι εκτενέστερο γιατί αυτό το βιβλιαράκι ήταν μόλις μια μπουκιά!

      Δεν τρέχει τίποτα με την librarian, μην δίνεις σημασία στο (ασυνάρτητο) υστερόγραφό μου!! Καλή συνέχεια :)

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Κουβεντολόι με μια μούμια!

Σημ: Εδώ λέγονται ιστορίες μόνο για αραχνιασμένα κρανία, οι "ψεκασμένοι" θα απομακρύνονται διακριτικά.

«A good reader, a major reader, an active and creative reader is a rereader»

Ποίηση χωρίς τέλος

  Αυτή η χρονιά θα ξεκινήσει ακριβώς όπως τελείωσε: με ποίηση. Συλλεκτική ανάρτηση, σπάνια θα ξαναδιαβάσετε τέτοια. Σπάω την παράδοση (και το ρόδι)! Ακόμα σπανιότερα εντυπωσιάζομαι από ποιητές και ποιήματα. Δεν με συγκινεί η συμπύκνωση του λόγου όταν του λείπει ένα είδος «φλυαρίας» – ψάχνω ποιήματα που είναι αμετροεπή με έναν δικό τους τρόπο και ταυτόχρονα στοχευμένα και ουσιώδη. Ποιήματα που δεν πολυπαίρνουν στα σοβαρά τον εαυτό τους καθώς τσαλαβουτούν χαρούμενα στον χυλό της ειρωνείας. Ποιήματα που, απ' ό,τι σωστά αντιλαμβάνεστε, δεν γράφει η πλειοψηφία των ποιητών. Με δυο λόγια, κυνηγώ το ανέφικτο. Αλλά, αυτό δεν κυνηγάμε όλοι στην έναρξη κάθε χρονιάς; Το φλουρί μου για φέτος – λίρα εκατό – ήταν η Βισουάβα ή Βισλάβα ή όπως αλλιώς, Σιμπόρσκα. Η παλιά ποίηση, η ορθόδοξη, είναι Εδώ!

Με ανώμαλους δεν μιλάω

  Ανωμαλία είναι να μην μπορεί μια γυναίκα να κυκλοφορεί άφοβα στους δρόμους, ανωμαλία είναι να πιστεύεις ότι τα εμβόλια σκοπό έχουν να προκαλέσουν περισσότερο κακό από ό,τι καλό, ανωμαλία είναι να νομίζεις ότι η λογοτεχνία σε κάνει καλύτερο άνθρωπο, ανωμαλία είναι ακόμα το προφιτερόλ να έχει μόνο ένα σουδάκι μέσα, ανωμαλία είναι και ότι ο «Πατάκης» εξακολουθεί να μην εκδίδει Χέρμαν Μέλβιλ. Και πόσες ακόμα ανωμαλίες! Με τελευταία εκείνη του Ερβέ Λε Τελιέ, ενός συγγραφέα που αγάπησα οριστικά από ένα και μόνο βιβλίο του που είχα διαβάσει κάποτε, το «Όλα τα μανιτάρια τρώγονται», η ουλιπιανή έμπνευση που είχε οραματιστεί το facebook χρόνια πριν από τον δημιουργό του. Κάθε φορά που μπαίνετε στο facebook και αντικρίζετε την ερώτηση «Τι σκέφτεσαι;», ικανή να σας παρασύρει ασυγκράτητα να μας εμπιστευτείτε τις επικές σας μπούρδες, σχεδόν πάντα χωρίς καθόλου φιλτράρισμα και ουσία, να θυμάστε ότι ο Τελιέ κάποτε το έκανε… χίλιες φορές καλύτερα από εσάς, πιο δημιουργικά και κυρίως με περισσότερο χι

Dogs never bite me. Just humans.

    Ψόφια πράγματα το φετινό Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης – τουλάχιστον οι επιλογές μου – αλλά μόλις είδα ότι θα προβληθεί «Η εξουσία του σκύλου», που βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Τόμας Σάβατζ, ήξερα ότι θα ρεφάρω γιατί κακό σκυλί ψόφο δεν έχει. Και έτσι έγινε, η ταινία δεν με απογοήτευσε και μου θύμισε πόσο είχα αγαπήσει εκείνο το βιβλίο. Μια παραγωγή του Νέτφλιξ που θα είναι διαθέσιμη στην πλατφόρμα από την 1 Δεκεμβρίου ώστε να προλάβει να κάνει τον κύκλο της στις αίθουσες, με τον Κάμπερμπατς στον ρόλο του Φιλ, τον σωσία του Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν στον ρόλο του Τζορτζ και την ωραία Κίρστεν Ντανστ ως Ρόουζ. Η ταινία, όπως και το βιβλίο, σε πολλούς θα φανούν αργά, αδιάφορα και αλλόκοτα, λόγω του περιεχομένου αλλά η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για αριστοτεχνικές δημιουργίες με βάθος. Αντιγράφω εδώ το κείμενο που είχα γράψει στο «Διαβάζοντας» για να θυμάμαι ότι εκείνη η ανάγνωση μετράει ακόμα μέσα μου· σπάνιο, ομολογουμένως.

Dance with the Devil

  A long time ago in a galaxy (στην επαρχία) far, far away… όταν περνούσα την emo φάση μου και έκλαιγα χωρίς λόγο καθώς να καθάριζα κρεμμύδια είχα ανακαλύψει τυχαία ένα βιβλιαράκι που το αγόρασα με τα πρώτα λεφτά που είχα αποταμιεύσει σε ένα βιβλιάριο τραπέζης που είχε δεν είχε μέσα 30 δραχμαί. Εκείνο το βιβλίο ήτο κάποιου ψιλοάγνωστου Χόφμαν μεταφρασμένο υπό του σπουδαίου Καρυωτάκη – αργότερα, όταν οι ισορροπίες άλλαξαν εντός μου, κατάλαβα ότι ο Χόφμαν λειτούργησε κάπως σαν το… καρυωθραυστικό του ποιητή∙ ξέρω, ξέρω, πάγωσε η θάλασσα μέσα σας, μακάρι να βρείτε ένα βιβλίο να πέσει πάνω της σαν τσεκούρι – «το λογοπαίγνιο είναι ένα καυτό σίδερο για μπούκλες στο χέρι της τρέλας και με δαύτο λυγίζει τις σκέψεις» . Ο λόγος είναι ότι ο Χόφμαν αποδείχθηκε μια εξαίσια διαβολική μορφή της παγκόσμιας λογοτεχνίας και τα παιδιά του κυκλοφορούν ελεύθερα γύρω μας – ευτυχώς για αυτά, και για εμάς, είχε πάντοτε δουλειά, και μάλιστα σημαντική, να γράφει αριστουργήματα.

Του πολέμου / Στο άλογό μου

Τι γιορτάζουμε σήμερα; Το όχι, το ναι, το ίσως; Γιατί, ενώ όλοι ξέρουμε ότι το εθνικό φρόνημα σε ψηλώνει ως άνθρωπο, εξεγειρόμαστε τόσο πολύ όταν κάτι τέτοιο γίνεται και με τεχνητά μέσα, ας πούμε, με δεκάποντες γόβες; Γιατί μετά την παρέλαση όλοι πάμε και πίνουμε φρέντο εσπρέσσο, έναν τόσο χαρακτηριστικά ιταλικό καφέ; Τι θα συμβεί αν σε μία αντιπολιτευτική συνωμοσία όλοι συντονίσουν το... ένα στο δεξί; Το ένα στ' αριστερό αποκτά όντως βαρύνουσα σημασία όταν κυβερνά η Αριστερά, ή απλώς έχουμε συνηθίσει να το θεωρούμε ηθικό πλεονέκτημα της παρέλασης;

Η Αλίκη στις πόλεις

  Καλύτερα Αλίκη στις πόλεις των θαυμάτων παρά Ωραία Κοιμωμένη στο χωριό. Αυτή είναι η τελεσίδικη γνώμη μου. Αλλά τώρα που καλοκαίριασε δύσκολα να σας πείσω, το ξέρω. Τα ξαναλέμε when September ends. «Οι πόλεις δεν προσφέρουν μόνο υλικά οφέλη αλλά και ενθουσιασμό και την ευκαιρία να επαναπροσδιορίσει κάποιος τον εαυτό του. Για πολλούς πολίτες του Μάντσεστερ και του Σικάγου, η πόλη σήμαινε μια μορφή ελευθερίας. Αυτό ήταν κάτι που οι επικριτές της βικτοριανής πόλης δεν μπόρεσαν ποτέ να συλλάβουν: με τόσο σκότος και βρομιά δεν μπόρεσαν ποτέ να διακρίνουν τους τρόπους με τους οποίους η κοινότητα επαναπροσδιοριζόταν μέσα στη σύγχρονη βιομηχανική μητρόπολη». Όσοι πάλι επι-μένετε στις πόλεις πρέπει να προμηθευτείτε αμέσως το καταπληκτικό βιβλίο του Ben Wilson – γιατί αν εξαντληθεί θα το ψάχνετε στα επαρχιακά βιβλιοπωλεία!

Τελειωμένοι

    Είμαστε γεννημένοι ο ένας για τον άλλον. Τέλος. Αυτά στην αρχή, βέβαια. Γιατί μετά, ανάθεμα την ώρα που βρέθηκες μπροστά μου. Αυτή η σχέση των σχέσεων όμως, μπορεί κάλλιστα να επεκταθεί και στα βιβλία. Μόνο που σε μένα λειτούργησε αντίστροφα· ανάθεμα την ώρα που βρέθηκε μπροστά μου, είπα για αυτό το βιβλίο, μου το δάνεισαν επειδή δεν άρεσε (ωραίο προμόσιον), ήθελα από την άλλη να δω και την ταινία του Κάουφμαν , ας πάει στα κομμάτια, θα το ξεκινήσω, με την σκέψη ήδη από την αρχή να βάλω ένα τέλος όταν δω ότι δεν τραβάει το πράγμα. Αλλά, γαμώτο, τραβούσε. Για ελάχιστους αναγνώστες αυτό θα είναι το βιβλίο της ζωής τους, σύμφωνοι. Κι όμως. «Είναι εντυπωσιακό. Όταν βλέπεις κάποιον με τους γονείς του, αποδεικνύεται απτά ότι όλοι είμαστε αποτέλεσμα σύνθεσης» . Όπως ακριβώς και τα αξιανάγνωστα βιβλία, τα συγγραφικά παιδιά των δημιουργών τους – ξεράστε με την ησυχία σας και ελάτε πίσω. Μείνετέ μου πιστοί! Σας αγαπώ !

Θα φάτε τα μούτρα σας

  Πού βαδίζει η λογοτεχνία; Όπου και όπως βάδιζε πάντα, ελεύθερη και ασυμβίβαστη, ασυνόδευτη και ασυνόρευτη , πριν έρθει ο (κακός μας) καιρός με την πρόφαση του υποστηρίγματος/«υποστήριξης» κάποιοι να της προσφέρουν τα δεκανίκια της πολιτικής ορθότητας που θα την καθιστούσαν έκτοτε αδιανόητα στάσιμη. «Αυτό που βλέπουμε το σκεφτόμαστε, κι έτσι τελικά δεν το βλέπουμε, λέει ο Όλερ, ενώ άλλοι βλέπουν αυτό που βλέπουν χωρίς πρόβλημα, επειδή δεν το σκέφτονται αυτό που βλέπουν. Αυτό που αποκαλούμε αντίληψη είναι για μας κατά βάση στασιμότητα, ακινησία, τίποτα. Τίποτα. Οτιδήποτε έχει συμβεί το έχουμε σκεφτεί, δεν το έχουμε δει, λέει ο Όλερ» . Είδα και απόειδα λοιπόν με το… φαινόμενο Φερνάντα Μελτσόρ και είπα ό,τι βρέξει ας κατεβάσει! Βαδίζοντας στην εποχή των τυφώνων.

Η μέθοδος του Κούντερα

  Σε κάποιες περισσότερο κιτς εποχές ένα παρόμοιο χαστούκι σαν εκείνο του Γουίλ Σμιθ είχε ταράξει τα νερά της κοινωνικής μας ζωής. Η Νατάσα Αθήνη είχε χαστουκίσει την Δήμητρα Λιάνη στην παρουσίαση του βιβλίου της «10 χρόνια και 54 μέρες» – βέβαια, τώρα που τα συζητάμε, μπορεί να έχουν περάσει κοντά 30 χρόνια. Μια επισήμανση που μου ήρθε μόλις: όλες οι βιβλιοπαρουσιάσεις είναι για σφαλιάρες∙ συγγραφείς μην πέφτετε σε αυτή την παγίδα, μακριά. Τέλος πάντων, όταν η Δήμητρα δεν έγραφε βιβλία, διάβαζε, λένε, Κούντερα. Τότε ήταν πολύ της μόδας. Κούντερα από εδώ, Κούντερα από εκεί, είχαν τρελαθεί όλοι. Ποιος είναι ρε αυτός ο Κούντερας; Ήταν τελικά ένα πιο λογοτεχνικό Nitro όπως νόμιζαν αρκετοί; Γιατί τόσα χρόνια τον αντιμετωπίζουμε με αβάσταχτη ελαφρότητα; «Γιατί άραγε θέλει να κάνει έρωτα μαζί μου; αναρωτιόταν πολύ συχνά, αλλά δεν έβρισκε απάντηση. Ένα μόνο ήξερε, πως οι σιωπηρές συνευρέσεις τους ήταν αναπόφευκτες, έτσι όπως είναι αναπόφευκτο να σταθεί προσοχή ένας πολίτης ακούγοντας τον εθν

Τώρα μας σώνει μόνο ένα θαύμα

    Μπορεί ένα βιβλιοπωλείο να αποτελέσει καταφύγιο; Όχι καταφύγιο πολέμου, μην παρασύρεστε από τις εξελίξεις στην Ουκρανία, δεν παίζει τέτοιο πράγμα∙ ούτε βέβαια να σταματήσει τον ίδιο τον πόλεμο, αυτό και αν θα ήταν θαύμα! Μπορεί ωστόσο να αποτελέσει πού και πού ένα ζεστό καταφύγιο μιας μεμονωμένης ζωής, που παρέα με δισεκατομμύρια άλλες συγκροτούν τον κόσμο γύρω μας, τα ακρότατα όρια του οποίου συχνότατα και εντελώς απροσδόκητα μπορεί να είναι οι πιο αναίτιες και ακραίες σφαγές. Oh yes! Το να διεξάγεις ακήρυχτο πόλεμο αλληλεγγύης μέσω social media, να φας μια μπριζόλα επειδή τυχαίνει να είναι Τσικνοπέμπτη στα μέρη σου ή να διαβάσεις ένα ανάλαφρο βιβλίο δεν μοιάζουν αρκετά. Αλλά και τι θα μπορούσε να μοιάζει αρκετό στη ζωή ενός ανθρώπου; «Φοβάμαι ότι αυτό είναι σαν εκείνα τα feelgood μυθιστορήματα που διαβάζει η Τζάσμιν, όπου το τέλος είναι πάντα χαρούμενο γιατί πώς αλλιώς θα μπορούσαν οι αναγνώστες να αντισταθμίσουν τις κακές ειδήσεις και όλα αυτά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν