Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Ξυπνάς μέσα μου το ζώο

 
Πρωτεύοντα ρόλο στην αναγνωστική μας πορεία παίζει η επιθυμία μας να εξελιχθούμε, να μην μείνουμε εντελώς στόκοι. Και γενικά, να εξελιχθούμε και ως άνθρωποι, δεν είμαστε ζώα! Έτσι λοιπόν, αν σας σταματήσει κάποιος στον δρόμο και σας πει, «Πώς είσαι έτσι τρομάρα σου; Πιθηκοφέρνεις!», μην το πάρετε βαριά, ο άνθρωπος μπορεί να έχει διαβάσει δυο-τρία βιβλία παραπάνω από σας, να έχει ανοίξει το μυαλό του! Το βιβλίο είναι απίθανο – ένα (σχεδόν) θεϊκό σχέδιο! Η φράση «Δεν μπορούσα να τ' αφήσω από τα χέρια μου», που σε άλλες περιπτώσεις θα με έκανε να μορφάζω από τον πόνο της κοινοτοπίας, εδώ, νομίζω ότι ισχύει απόλυτα. Το κρατούσα με τη ζέση μιας μαϊμούς που της πετάξαν ένα λαμπερό στολίδι.
 
Σε αντίθεση με την κοινή πεποίθηση, τα ανθρώπινα πλάσματα δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση τις πιο πολύπλοκες μορφές ζωής στον πλανήτη. Η εξέλιξη μέσω της φυσικής επιλογής παρήγαγε οργανισμούς που υπερβαίνουν κατά πολύ τη δική μας πολυπλοκότητα... (άουτς, πόνεσε αυτό! Εντελώς απάνθρωπη τοποθέτηση). Μια στιγμή λίγο, όσοι δεν πιστεύετε στην εξέλιξη, σας παρακαλώ να εγκαταλείψετε αυτή την ανάρτηση καλύτερα τώρα, πριν εξελιχθεί, και να κλείσετε και την πόρτα (του μέλλοντος) πίσω σας. Μπορεί να μην είμαστε όλοι εξελιγμένα μοντέλα (ξεκαβαλάτε!), τουλάχιστον όμως είμαστε μοντέλα εξέλιξης, που υπακούμε σε κανόνες και ακολουθούμε μοτίβα συμπεριφορών πολλά πολλά πολλά χρόνια πριν ο Θεός δημιουργήσει τον κόσμο από το μηδέν... καλό ψώνιο και η πάρτη Του!
 
Θυμάσαι έναν ενοχλητικό θείο σου που τον κορόιδευες και τον έλεγες πίσω από την πλάτη του, χιμπαντζή; Ήρθε η ώρα να πάρει την εκδίκησή του... όοοοχι, θα κάτσεις να τ' ακούσεις τώρα. Γιατί με τους συγγενείς μας (χιμπαντζήδες κλπ) μοιραζόμαστε έως και το 98% του γονιδιώματος και εκείνο που στην ουσία μας ξεχωρίζει είναι τρίχες (περισσότερο κυριολεκτικά ισχύει αυτό, παρά μεταφορικά!). Ο Μαεστριπιέρι δίνει μια πειστικότατη απάντηση στην εξαιρετική ερώτηση που έκανε ένας χαρακτήρας του V., στο βιβλίο του Πύντσον : «Ποιος είμαι εγώ για να γνωρίζω τα κίνητρά μου;» και πετάχτηκε κάποτε κάπου αλλού ένας άλλος σοφός να πει ότι «ο άνθρωπος είναι η απάντηση, οποιαδήποτε κι αν είναι η ερώτηση» – το ίδιο λοιπόν, ισχύει και εδώ. Ενδεχομένως να πιστεύετε ακόμη την πλάνη ότι τα κίνητρα των πράξεών σας είναι απολύτως συνειδητά και εμπρόθετα· ας είναι, μπορείτε να συνεχίσετε να το πιστεύετε, τουλάχιστον μέχρι να διαβάσετε το συγκεκριμένο βιβλίο. Εξάλλου, η φυσική επιλογή μάς έχει γραμμένους (σε κώδικα!) και εμάς και τις πεποιθήσεις μας.
 
Ο πρωτευοντολόγος Ντάριο Μαεστριπιέρι μετά από χρόνια παρατήρησης της συμπεριφοράς των πρωτευόντων θηλαστικών, μετατοπίζει τα συμπεράσματά του πάνω στο ανθρώπινο είδος και δίνει γοητευτικές απαντήσεις σε ερωτήματα όπως: γιατί νιώθουμε αμήχανα όταν κλεινόμαστε με έναν άγνωστο στο ασανσέρ, γιατί εμμένουμε τόσο στην κυριαρχία, γιατί ο νεποτισμός είναι στη φύση μας (μην τα ρίχνετε όλα στον Μητσοτάκη!), γιατί όταν μας κοιτάνε άλλοι άνθρωποι είμαστε ευγενικοί και γενναιόδωροι και όταν δεν μας κοιτάνε πουλάμε την ίδια μας τη μάνα, γιατί χώρισε ο Μπραντ την Τζένιφερ και τα' φτιαξε με την Αντζελίνα (αμέ!), γιατί τα κυρίαρχα αρσενικά των μπαμπουίνων χουφτώνουν ο ένας τ' αρχίδια του άλλου (δεν κρίνω), γιατί δυσχεραίνεται ή ακόμα και αναχαιτίζεται η έξοδός μας στην βιολογική αγορά, γιατί πιστεύουμε ακόμα σαν τους ηλίθιους στην ελεύθερη βούληση; Γιατί; Γιατί; Γιατί; Γιατί έτσι!... μας αρέσει δε μας αρέσει!! 
 
Η κυριαρχία, ωστόσο, είναι συστατικό στοιχείο όλων των κοινωνικών μας σχέσεων και έχει μια διεισδυτική επιρροή σε όλες τις πτυχές της καθημερινής κοινωνικής μας ζωής. Όσο πιο γρήγορα αναγνωρίσουμε το γεγονός αυτό τόσο καλύτερα θα κατανοήσουμε το γιατί οι σχέσεις μας λειτουργούν έτσι όπως λειτουργούν. Οι άνθρωποι και μερικά ακόμη πρωτεύοντα έχουν πάθος για την κυριαρχία, παρόλο που δεν το συνειδητοποιούν πάντοτε. Η κυριαρχία είναι τόσο παγιωμένη στην ανθρώπινη φύση, ώστε το να σκεφτεί κανείς ότι μπορούμε να έχουμε κοινωνικές σχέσεις δίχως αυτήν τον θέτει αμέσως εκτός τόπου και χρόνου. Και κάπου σ' αυτό το υπέροχο και σημαντικό κεφάλαιο, ο συγγραφέας φέρνει ένα παράδειγμα σχέσης κυριαρχίας-υποτέλειας με επακόλουθη αντιστροφή ρόλων, μέσα από την λογοτεχνία: στην «Τύφλωση» του Ελίας Κανέττι, ο πρωταγωνιστής είναι ο κυρίαρχος στην σχέση του με την οικονόμο, μόλις όμως παρεξηγήσει κάποιο αμυδρό ενδιαφέρον από την μεριά της και το εκλάβει ως αγάπη, η αντιστροφή κυριαρχίας είναι αναπόφευκτη με τραγικά για τον ίδιο αποτελέσματα (ίσως και για τον αναγνώστη, γιατί το πρώτο μέρος του βιβλίου μού άρεσε σαφώς περισσότερο). Βέβαια, όπως γνωρίζουμε όλοι, υπάρχει και αντίστοιχο παράδειγμα στα ελληνικά, αν το γνώριζε και ο συγγραφέας, σίγουρα θα το ενσωμάτωνε. Αντωνάκης και κυρία Κοκοβίκου... κλασική περίπτωση βλάβης!
 

 
Η κάπως άκομψη φράση «υπό το πρίσμα της θεωρίας παιγνίων (κυρίως)» του τίτλου, αποτελεί και το κλειδί της κατανόησης του φοβερού αυτού βιβλίου. Μην σας τρομάζει ο όρος «θεωρία παιγνίων», εξηγείται πολύ αναλυτικά και κατανοητά στο βιβλίο. Με δυο (απλοϊκά) λόγια αποτελεί την σχέση κόστους-οφέλους που αποκομίζει ένας άνθρωπος από τις κινήσεις που επιλέγει να κάνει. Ο Μαεστριπιέρι όμως απέδειξε ότι αυτή η σχέση δεν περιορίζεται μόνο στο οικονομικό κομμάτι αλλά έχει μια μακρόχρονη σχέση με την ίδια την εξέλιξη του είδους. Όπως και στις προηγούμενες περιπτώσεις, η εξελικτική βιολογία και τα οικονομικά θα μας βοηθήσουν να εξηγήσουμε για ποιον λόγο συμπεριφερόμαστε με τον τρόπο που συμπεριφερόμαστε. Ωστόσο, οι κοινωνικές επιρροές στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων είναι κάτι το οποίο οι οικονομολόγοι ενσωμάτωσαν στα μοντέλα τους λίαν προσφάτως. Οι οικονομολόγοι ήθελαν να πιστεύουν ότι οι άνθρωποι κάνουν πάντοτε ορθολογικές επιλογές που μεγιστοποιούν τα κέρδη τους· ακόμη ότι οι αποφάσεις τους λαμβάνονται ερήμην του κοινωνικού πλαισίου, δίχως να τους απασχολούν οι συνέπειες της συμπεριφοράς τους. Οι ερευνητές που μελετούν την κοινωνική συμπεριφορά ζώων και ανθρώπων από την εξελικτική σκοπιά, όμως, ανακάλυψαν ότι η μεγιστοποίηση της αρμοστικότητας – όπως η μεγιστοποίηση των κερδών – εξαρτάται συχνά από το αν λαμβάνουμε υπ' όψιν τους άλλους. Όπως θα δούμε, η ενσωμάτωση οικονομικών μοντέλων στην εξελικτική θεωρία και τα ευρήματα της έρευνας για τη ζωική και την ανθρώπινη συμπεριφορά οδηγούν σε πιο εκλεπτυσμένα και πιο προβλεπτικά μοντέλα σχετικά με τη λήψη αποφάσεων στους ανθρώπους, βοηθώντας εν τέλει να γεφυρωθεί το χάσμα που ακόμη χωρίζει τις οικονομικές από τις βιολογικές εξηγήσεις της συμπεριφοράς. Είναι αρκετά ξεκάθαρα τα πράγματα, με την εξέλιξη δεν παίζουμε, μάγκες!
 
Αυτή κι αν είναι εξωφυλλάρα! Ένα εξώφυλλο εμπνευσμένο που ταυτίζεται απόλυτα με το περιεχόμενο και την αισθητική του βιβλίου. Ας τα βλέπει ο «Ίκαρος» αυτά μπας και εξελίξει κάποτε και τα δικά του. Η επιμέλεια του κειμένου ωστόσο, είχε τα θεματάκια της. Πάμπολλες γραμματικές και συντακτικές αβλεψίες μού έσπασαν τα νεύρα. Λεκτική ζούγκλα, άγριες καταστάσεις. Τουλάχιστον ο μεταφραστής Δημήτρης Τομαράς αποδείχθηκε άξιος «ιχνηλάτης» και ήξερε τι και πώς το μετέφραζε. Ανέλαβε και την επιστημονική επιμέλεια του κειμένου, την οποία και μας μετέδωσε με πιστότητα και ενάργεια. Η έκδοση του «Κατόπτρου» είναι πολύ καλή, με σκληρό εξώφυλλο, με εκτενή βιβλιογραφία, ευρετήριο όρων κλπ. Και με έναν εντυπωσιακό και σπαρακτικό επίλογο.
 
Το βιβλίο είναι ιδανικό ανάγνωσμα για όλους τους αναγνώστες – αποφεύγει τις παγίδες της εκλαΐκευσης και ταυτόχρονα μεταδίδει τις σκέψεις και τα συμπεράσματα των ερευνών με χιούμορ και απλότητα, στοιχεία που συνήθως λείπουν από τα επιστημονικά βιβλία που μέσα σ' όλα τ' άλλα θέλουν να μεταφέρουν και τα γονίδια της σοβαροφανούς επιστημοσύνης· αν ήμουν φυσική επιλογή θα επέλεγα να αφήσω να εκλείψει η σοβαροφάνεια από τις επόμενες γενιές συγγραφέων (αλλά το έχετε καταλάβει ήδη, η εξέλιξη προχωρά με αργά βήματα, θα φάμε στη μάπα πολλά ακόμα τέτοια βιβλία). Καλοί μου άνθρωποι, αγοράστε τούτο το βιβλίο. Η σχέση κόστους-οφέλους είναι, αδιαμφισβήτητα, υπέρ σας – το κόστος είναι εντελώς μηδαμινό μπροστά στα οφέλη που θα αποκομίσετε διαβάζοντάς το. Αν δεν επιδιώξετε το όφελός σας, τότε τι να πω, δεν είστε αποτελέσματα εξέλιξης εσείς, σας αξίζει να αφανιστείτε!
 
Περιέργως, η ιδέα ότι η συμπεριφορά εξελίσσεται δεν είναι δημοφιλής ούτε μεταξύ των εξελικτικών βιολόγων που μελετούν τα γονίδια, τα κύτταρα ή τις μικροσκοπικές φρουτόμυγες. Οι επιστήμονες αυτοί διατηρούν εκατοντάδες φρουτόμυγες μέσα σε γυάλινα δοχεία στα εργαστήριά τους, προκαλούν μικρές τεχνητές αλλαγές στο περιβάλλον τους – όπως το να ανάβουν και να σβήνουν τα φώτα κατά μεταβλητά χρονικά διαστήματα –, και στη συνέχεια εξετάζουν το πώς επηρεάστηκαν τα γονίδιά τους από τις αλλαγές, καθώς παρακολουθούν την αναπαραγωγή των εντόμων επί πολλές γενιές. Αυτοί οι εξελικτικοί βιολόγοι μελετούν την εξέλιξη των εντόμων στα εργαστήριά τους, όχι στον πραγματικό κόσμο. Επίσης, δεν μελετούν άλλα ζώα πέραν της φρουτόμυγας. Το επιστημονικό περιοδικό Evolution, φερ' ειπείν, δημοσιεύει πολλά άρθρα που περιγράφουν εξελικτικές μελέτες που έχουν γίνει με πειραματικό μοντέλο τη φρουτόμυγα. Κάποτε υπέβαλα ένα κείμενο στο περιοδικό αυτό, περιγράφοντας μια εξελικτική ανάλυση της συμπεριφοράς των πρωτευόντων. Το κείμενο απορρίφθηκε αμέσως, με τη δικαιολογία ότι «τα πρωτεύοντα δεν είναι πρότυποι οργανισμοί για τη μελέτη της εξέλιξης». «Δεν νομίζω πως ο Δαρβίνος θα συμφωνούσε μαζί σας», υποχρεώθηκα να απαντήσω στον αρχισυντάκτη. 
 

 
Υ.Γ. 2666 Αν δεν είχα τόσο εξελιγμένο εγκέφαλο και δεν τα καταλάβαινα όλα με την μία, θα καθόμουν να το ξαναδιαβάσω στο καπάκι, τόσο πολύ μου άρεσε!

Σχόλια

  1. Καλημέρα,

    Άκρως ενδιαφέροντα - παρουσίαση και βιβλίο.
    Πολλές φορές, στην προσπάθειά μας, οι άνθρωποι, να κατανοήσουμε την ίδια μας τη φύση αισθάνομαι ότι θολώνουμε την όρασή μας και κατ' επέκταση την κρίση μας από τα πάμπολλα φίλτρα -κοινωνικών στερεοτύπων, εν πολλοίς - που οι ίδιοι έχουμε βάλει, μέσα απ' αυτό που ονομάζουμε ανθρώπινο πολιτισμό. Φαντάζομαι ότι βιβλία σαν κι αυτό (ή και σαν του Yuval Noah Harari) αυτό κάνουν: αφαιρούν τα φίλτρα, μας ανανεώνουν την όραση, δοκιμάζουν και μπαίνουν πιο βαθιά στην κατανόηση του κόσμου, των ανθρώπων, της φύσης των όντων.
    Ο ενθουσιασμός της παρουσίασης, αλλά και ο ίδιος ο προβληματισμός που βλέπω να αναπτύσσεται με ωθούν να δοκιμάσω την εμπειρία της ανάγνωσής του.. Άλλωστε, δε θα ήθελα να βρεθεί κανένας εξελιγμένος στο δρόμο μου και να με υποτιμήσει!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καλημέρα Διονύση. Τα βιβλία του Χαράρι θα είναι τα επόμενα, αφού πρώτα κάνω ένα πέρασμα από την λογοτεχνία. Το συγκεκριμένο του Μαεστριπιέρι όμως ήταν αποκάλυψη, απολαυστικότατο και ανατρεπτικό (τουλάχιστον για κάποιες κοινές αντιλήψεις). Αξίζει όλοι να αναζητήσουν μέσα σ' αυτό το βιβλίο εκείνη την... άλλη ματιά, που λες και εσύ. Ελπίζω να το απολαύσεις αν επιλέξεις να το διαβάσεις. Σε χαιρετώ.

      Διαγραφή
    2. Έτσι όπως τα λέμε, για τους Μαεστριπιέρι και Χαράρι, φαίνεται να ξεδιπλώνουν παραπλήσιους προβληματισμούς. Οπότε: Διαβάζουμε και οι δύο αυτά που μας λείπουνε και επανερχόμαστε για τις επιβεβαιώσεις. Κι εγώ ελπίζω να απολαύσεις τον Χαράρι (του οποίου εδώ και λίγο καιρό κυκλοφορεί και το Homo Deus, εξίσου, πιστεύω, καλό), ακόμα κι αν βρεις σημεία διαφωνιών ή και ενστάσεων. Καλό απόγεμα.

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Κουβεντολόι με μια μούμια!

Σημ: Εδώ λέγονται ιστορίες μόνο για αραχνιασμένα κρανία, οι "ψεκασμένοι" θα απομακρύνονται διακριτικά.

«A good reader, a major reader, an active and creative reader is a rereader»

Ποίηση χωρίς τέλος

  Αυτή η χρονιά θα ξεκινήσει ακριβώς όπως τελείωσε: με ποίηση. Συλλεκτική ανάρτηση, σπάνια θα ξαναδιαβάσετε τέτοια. Σπάω την παράδοση (και το ρόδι)! Ακόμα σπανιότερα εντυπωσιάζομαι από ποιητές και ποιήματα. Δεν με συγκινεί η συμπύκνωση του λόγου όταν του λείπει ένα είδος «φλυαρίας» – ψάχνω ποιήματα που είναι αμετροεπή με έναν δικό τους τρόπο και ταυτόχρονα στοχευμένα και ουσιώδη. Ποιήματα που δεν πολυπαίρνουν στα σοβαρά τον εαυτό τους καθώς τσαλαβουτούν χαρούμενα στον χυλό της ειρωνείας. Ποιήματα που, απ' ό,τι σωστά αντιλαμβάνεστε, δεν γράφει η πλειοψηφία των ποιητών. Με δυο λόγια, κυνηγώ το ανέφικτο. Αλλά, αυτό δεν κυνηγάμε όλοι στην έναρξη κάθε χρονιάς; Το φλουρί μου για φέτος – λίρα εκατό – ήταν η Βισουάβα ή Βισλάβα ή όπως αλλιώς, Σιμπόρσκα. Η παλιά ποίηση, η ορθόδοξη, είναι Εδώ!

Με ανώμαλους δεν μιλάω

  Ανωμαλία είναι να μην μπορεί μια γυναίκα να κυκλοφορεί άφοβα στους δρόμους, ανωμαλία είναι να πιστεύεις ότι τα εμβόλια σκοπό έχουν να προκαλέσουν περισσότερο κακό από ό,τι καλό, ανωμαλία είναι να νομίζεις ότι η λογοτεχνία σε κάνει καλύτερο άνθρωπο, ανωμαλία είναι ακόμα το προφιτερόλ να έχει μόνο ένα σουδάκι μέσα, ανωμαλία είναι και ότι ο «Πατάκης» εξακολουθεί να μην εκδίδει Χέρμαν Μέλβιλ. Και πόσες ακόμα ανωμαλίες! Με τελευταία εκείνη του Ερβέ Λε Τελιέ, ενός συγγραφέα που αγάπησα οριστικά από ένα και μόνο βιβλίο του που είχα διαβάσει κάποτε, το «Όλα τα μανιτάρια τρώγονται», η ουλιπιανή έμπνευση που είχε οραματιστεί το facebook χρόνια πριν από τον δημιουργό του. Κάθε φορά που μπαίνετε στο facebook και αντικρίζετε την ερώτηση «Τι σκέφτεσαι;», ικανή να σας παρασύρει ασυγκράτητα να μας εμπιστευτείτε τις επικές σας μπούρδες, σχεδόν πάντα χωρίς καθόλου φιλτράρισμα και ουσία, να θυμάστε ότι ο Τελιέ κάποτε το έκανε… χίλιες φορές καλύτερα από εσάς, πιο δημιουργικά και κυρίως με περισσότερο χι

Dogs never bite me. Just humans.

    Ψόφια πράγματα το φετινό Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης – τουλάχιστον οι επιλογές μου – αλλά μόλις είδα ότι θα προβληθεί «Η εξουσία του σκύλου», που βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Τόμας Σάβατζ, ήξερα ότι θα ρεφάρω γιατί κακό σκυλί ψόφο δεν έχει. Και έτσι έγινε, η ταινία δεν με απογοήτευσε και μου θύμισε πόσο είχα αγαπήσει εκείνο το βιβλίο. Μια παραγωγή του Νέτφλιξ που θα είναι διαθέσιμη στην πλατφόρμα από την 1 Δεκεμβρίου ώστε να προλάβει να κάνει τον κύκλο της στις αίθουσες, με τον Κάμπερμπατς στον ρόλο του Φιλ, τον σωσία του Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν στον ρόλο του Τζορτζ και την ωραία Κίρστεν Ντανστ ως Ρόουζ. Η ταινία, όπως και το βιβλίο, σε πολλούς θα φανούν αργά, αδιάφορα και αλλόκοτα, λόγω του περιεχομένου αλλά η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για αριστοτεχνικές δημιουργίες με βάθος. Αντιγράφω εδώ το κείμενο που είχα γράψει στο «Διαβάζοντας» για να θυμάμαι ότι εκείνη η ανάγνωση μετράει ακόμα μέσα μου· σπάνιο, ομολογουμένως.

Dance with the Devil

  A long time ago in a galaxy (στην επαρχία) far, far away… όταν περνούσα την emo φάση μου και έκλαιγα χωρίς λόγο καθώς να καθάριζα κρεμμύδια είχα ανακαλύψει τυχαία ένα βιβλιαράκι που το αγόρασα με τα πρώτα λεφτά που είχα αποταμιεύσει σε ένα βιβλιάριο τραπέζης που είχε δεν είχε μέσα 30 δραχμαί. Εκείνο το βιβλίο ήτο κάποιου ψιλοάγνωστου Χόφμαν μεταφρασμένο υπό του σπουδαίου Καρυωτάκη – αργότερα, όταν οι ισορροπίες άλλαξαν εντός μου, κατάλαβα ότι ο Χόφμαν λειτούργησε κάπως σαν το… καρυωθραυστικό του ποιητή∙ ξέρω, ξέρω, πάγωσε η θάλασσα μέσα σας, μακάρι να βρείτε ένα βιβλίο να πέσει πάνω της σαν τσεκούρι – «το λογοπαίγνιο είναι ένα καυτό σίδερο για μπούκλες στο χέρι της τρέλας και με δαύτο λυγίζει τις σκέψεις» . Ο λόγος είναι ότι ο Χόφμαν αποδείχθηκε μια εξαίσια διαβολική μορφή της παγκόσμιας λογοτεχνίας και τα παιδιά του κυκλοφορούν ελεύθερα γύρω μας – ευτυχώς για αυτά, και για εμάς, είχε πάντοτε δουλειά, και μάλιστα σημαντική, να γράφει αριστουργήματα.

Του πολέμου / Στο άλογό μου

Τι γιορτάζουμε σήμερα; Το όχι, το ναι, το ίσως; Γιατί, ενώ όλοι ξέρουμε ότι το εθνικό φρόνημα σε ψηλώνει ως άνθρωπο, εξεγειρόμαστε τόσο πολύ όταν κάτι τέτοιο γίνεται και με τεχνητά μέσα, ας πούμε, με δεκάποντες γόβες; Γιατί μετά την παρέλαση όλοι πάμε και πίνουμε φρέντο εσπρέσσο, έναν τόσο χαρακτηριστικά ιταλικό καφέ; Τι θα συμβεί αν σε μία αντιπολιτευτική συνωμοσία όλοι συντονίσουν το... ένα στο δεξί; Το ένα στ' αριστερό αποκτά όντως βαρύνουσα σημασία όταν κυβερνά η Αριστερά, ή απλώς έχουμε συνηθίσει να το θεωρούμε ηθικό πλεονέκτημα της παρέλασης;

Η Αλίκη στις πόλεις

  Καλύτερα Αλίκη στις πόλεις των θαυμάτων παρά Ωραία Κοιμωμένη στο χωριό. Αυτή είναι η τελεσίδικη γνώμη μου. Αλλά τώρα που καλοκαίριασε δύσκολα να σας πείσω, το ξέρω. Τα ξαναλέμε when September ends. «Οι πόλεις δεν προσφέρουν μόνο υλικά οφέλη αλλά και ενθουσιασμό και την ευκαιρία να επαναπροσδιορίσει κάποιος τον εαυτό του. Για πολλούς πολίτες του Μάντσεστερ και του Σικάγου, η πόλη σήμαινε μια μορφή ελευθερίας. Αυτό ήταν κάτι που οι επικριτές της βικτοριανής πόλης δεν μπόρεσαν ποτέ να συλλάβουν: με τόσο σκότος και βρομιά δεν μπόρεσαν ποτέ να διακρίνουν τους τρόπους με τους οποίους η κοινότητα επαναπροσδιοριζόταν μέσα στη σύγχρονη βιομηχανική μητρόπολη». Όσοι πάλι επι-μένετε στις πόλεις πρέπει να προμηθευτείτε αμέσως το καταπληκτικό βιβλίο του Ben Wilson – γιατί αν εξαντληθεί θα το ψάχνετε στα επαρχιακά βιβλιοπωλεία!

Τελειωμένοι

    Είμαστε γεννημένοι ο ένας για τον άλλον. Τέλος. Αυτά στην αρχή, βέβαια. Γιατί μετά, ανάθεμα την ώρα που βρέθηκες μπροστά μου. Αυτή η σχέση των σχέσεων όμως, μπορεί κάλλιστα να επεκταθεί και στα βιβλία. Μόνο που σε μένα λειτούργησε αντίστροφα· ανάθεμα την ώρα που βρέθηκε μπροστά μου, είπα για αυτό το βιβλίο, μου το δάνεισαν επειδή δεν άρεσε (ωραίο προμόσιον), ήθελα από την άλλη να δω και την ταινία του Κάουφμαν , ας πάει στα κομμάτια, θα το ξεκινήσω, με την σκέψη ήδη από την αρχή να βάλω ένα τέλος όταν δω ότι δεν τραβάει το πράγμα. Αλλά, γαμώτο, τραβούσε. Για ελάχιστους αναγνώστες αυτό θα είναι το βιβλίο της ζωής τους, σύμφωνοι. Κι όμως. «Είναι εντυπωσιακό. Όταν βλέπεις κάποιον με τους γονείς του, αποδεικνύεται απτά ότι όλοι είμαστε αποτέλεσμα σύνθεσης» . Όπως ακριβώς και τα αξιανάγνωστα βιβλία, τα συγγραφικά παιδιά των δημιουργών τους – ξεράστε με την ησυχία σας και ελάτε πίσω. Μείνετέ μου πιστοί! Σας αγαπώ !

Θα φάτε τα μούτρα σας

  Πού βαδίζει η λογοτεχνία; Όπου και όπως βάδιζε πάντα, ελεύθερη και ασυμβίβαστη, ασυνόδευτη και ασυνόρευτη , πριν έρθει ο (κακός μας) καιρός με την πρόφαση του υποστηρίγματος/«υποστήριξης» κάποιοι να της προσφέρουν τα δεκανίκια της πολιτικής ορθότητας που θα την καθιστούσαν έκτοτε αδιανόητα στάσιμη. «Αυτό που βλέπουμε το σκεφτόμαστε, κι έτσι τελικά δεν το βλέπουμε, λέει ο Όλερ, ενώ άλλοι βλέπουν αυτό που βλέπουν χωρίς πρόβλημα, επειδή δεν το σκέφτονται αυτό που βλέπουν. Αυτό που αποκαλούμε αντίληψη είναι για μας κατά βάση στασιμότητα, ακινησία, τίποτα. Τίποτα. Οτιδήποτε έχει συμβεί το έχουμε σκεφτεί, δεν το έχουμε δει, λέει ο Όλερ» . Είδα και απόειδα λοιπόν με το… φαινόμενο Φερνάντα Μελτσόρ και είπα ό,τι βρέξει ας κατεβάσει! Βαδίζοντας στην εποχή των τυφώνων.

Η μέθοδος του Κούντερα

  Σε κάποιες περισσότερο κιτς εποχές ένα παρόμοιο χαστούκι σαν εκείνο του Γουίλ Σμιθ είχε ταράξει τα νερά της κοινωνικής μας ζωής. Η Νατάσα Αθήνη είχε χαστουκίσει την Δήμητρα Λιάνη στην παρουσίαση του βιβλίου της «10 χρόνια και 54 μέρες» – βέβαια, τώρα που τα συζητάμε, μπορεί να έχουν περάσει κοντά 30 χρόνια. Μια επισήμανση που μου ήρθε μόλις: όλες οι βιβλιοπαρουσιάσεις είναι για σφαλιάρες∙ συγγραφείς μην πέφτετε σε αυτή την παγίδα, μακριά. Τέλος πάντων, όταν η Δήμητρα δεν έγραφε βιβλία, διάβαζε, λένε, Κούντερα. Τότε ήταν πολύ της μόδας. Κούντερα από εδώ, Κούντερα από εκεί, είχαν τρελαθεί όλοι. Ποιος είναι ρε αυτός ο Κούντερας; Ήταν τελικά ένα πιο λογοτεχνικό Nitro όπως νόμιζαν αρκετοί; Γιατί τόσα χρόνια τον αντιμετωπίζουμε με αβάσταχτη ελαφρότητα; «Γιατί άραγε θέλει να κάνει έρωτα μαζί μου; αναρωτιόταν πολύ συχνά, αλλά δεν έβρισκε απάντηση. Ένα μόνο ήξερε, πως οι σιωπηρές συνευρέσεις τους ήταν αναπόφευκτες, έτσι όπως είναι αναπόφευκτο να σταθεί προσοχή ένας πολίτης ακούγοντας τον εθν

Τώρα μας σώνει μόνο ένα θαύμα

    Μπορεί ένα βιβλιοπωλείο να αποτελέσει καταφύγιο; Όχι καταφύγιο πολέμου, μην παρασύρεστε από τις εξελίξεις στην Ουκρανία, δεν παίζει τέτοιο πράγμα∙ ούτε βέβαια να σταματήσει τον ίδιο τον πόλεμο, αυτό και αν θα ήταν θαύμα! Μπορεί ωστόσο να αποτελέσει πού και πού ένα ζεστό καταφύγιο μιας μεμονωμένης ζωής, που παρέα με δισεκατομμύρια άλλες συγκροτούν τον κόσμο γύρω μας, τα ακρότατα όρια του οποίου συχνότατα και εντελώς απροσδόκητα μπορεί να είναι οι πιο αναίτιες και ακραίες σφαγές. Oh yes! Το να διεξάγεις ακήρυχτο πόλεμο αλληλεγγύης μέσω social media, να φας μια μπριζόλα επειδή τυχαίνει να είναι Τσικνοπέμπτη στα μέρη σου ή να διαβάσεις ένα ανάλαφρο βιβλίο δεν μοιάζουν αρκετά. Αλλά και τι θα μπορούσε να μοιάζει αρκετό στη ζωή ενός ανθρώπου; «Φοβάμαι ότι αυτό είναι σαν εκείνα τα feelgood μυθιστορήματα που διαβάζει η Τζάσμιν, όπου το τέλος είναι πάντα χαρούμενο γιατί πώς αλλιώς θα μπορούσαν οι αναγνώστες να αντισταθμίσουν τις κακές ειδήσεις και όλα αυτά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν