Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Ποίηση χωρίς τέλος

 
Αυτή η χρονιά θα ξεκινήσει ακριβώς όπως τελείωσε: με ποίηση. Συλλεκτική ανάρτηση, σπάνια θα ξαναδιαβάσετε τέτοια. Σπάω την παράδοση (και το ρόδι)! Ακόμα σπανιότερα εντυπωσιάζομαι από ποιητές και ποιήματα. Δεν με συγκινεί η συμπύκνωση του λόγου όταν του λείπει ένα είδος «φλυαρίας» – ψάχνω ποιήματα που είναι αμετροεπή με έναν δικό τους τρόπο και ταυτόχρονα στοχευμένα και ουσιώδη. Ποιήματα που δεν πολυπαίρνουν στα σοβαρά τον εαυτό τους καθώς τσαλαβουτούν χαρούμενα στον χυλό της ειρωνείας. Ποιήματα που, απ' ό,τι σωστά αντιλαμβάνεστε, δεν γράφει η πλειοψηφία των ποιητών. Με δυο λόγια, κυνηγώ το ανέφικτο. Αλλά, αυτό δεν κυνηγάμε όλοι στην έναρξη κάθε χρονιάς; Το φλουρί μου για φέτος – λίρα εκατό – ήταν η Βισουάβα ή Βισλάβα ή όπως αλλιώς, Σιμπόρσκα. Η παλιά ποίηση, η ορθόδοξη, είναι Εδώ!

Πάρτε «Μια ιδέα»:

Μια ιδέα με πλησίασε
για έναν ρυθμό; για ένα ποίημα;
Λοιπόν, ωραία – της λέω – περίμενε, θα μιλήσουμε.
Λέγε μου κάτι παραπάνω για τον εαυτό σου.
Έτσι ψιθύρισε λίγες λέξεις στ' αυτί μου.
Ω! έτσι έχει η ιστορία – λέω – δελεαστική.
Αυτά τα θέματα βαραίνουν από καιρό μέσα στην καρδιά μου.
Όμως ένα ποίημα γι' αυτά; Δεν νομίζω.
Τότε μου ψιθύρισε λίγες λέξες στ' αυτί μου.
Μπορεί έτσι να φαίνεται – απαντώ –
αλλά έχεις υπερεκτιμήσει
τα χαρίσματα και τις δυνάμεις μου.
Ούτε θα ήξερα από πού ν' αρχίσω.
Τότε μου ψιθύρισε κάποιες λέξεις στ' αυτί μου.
Κάνεις λάθος – της λέω – ένα μικρό χυμώδες ποίημα
είναι πολύ πιο δύσκολο από ένα μεγάλο.
Μη με παραζορίζεις, μην γκρινιάζεις, δεν θα κατορθώσω τίποτα.
Μου ψιθύρισε λίγες λέξεις στ' αυτί μου.
Εντάξει, λοιπόν, θα προσπαθήσω αφού επιμένεις.
Όμως μη μου πεις ότι δεν σε προειδοποίησα.
Γράφω, το ξεσκίζω, το πετάω μακριά.
Πάλι μου ψιθυρίζει λίγες λέξεις στ' αυτί μου.
Έχεις δίκιο – της λέω – υπάρχουν πάντοτε και άλλοι ποιητές.
Κάποιοι από αυτούς μπορούν να το κάνουν καλύτερα.
Θα σου δώσω ονόματα και διευθύνσεις.
Ξανά μου ψιθύρισε λίγες λέξεις στ' αυτί μου.
Σίγουρα τους ζηλεύω.
Ζηλεύουμε ακόμα και τα αδύναμα ποιήματα.
Αλλά αυτό εδώ... θα 'πρεπε να περιέχει...
Μου ψιθύρισε κάποιες λέξεις πάλι στ' αυτί μου.
Ακριβώς για να έχει τις ιδιότητες που κατέγραψες.
Γι' αυτό ας αλλάξουμε θέμα.
Τι θα 'λεγες για μια κούπα καφέ;

Τότε ακριβώς αναστέναξε.

Και άρχισε να εξαφανίζεται.

Κι εξαφανίστηκε.
 


Η Σιμπόρσκα τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1996 – σύμφωνα με έγκυρες πηγές και εκείνη την χρονιά φαβορί ήταν πάλι ο Μπομπ Ντύλαν. Εμφανίσθηκε στην ποίηση τον Μάρτιο του 1945 με το ποίημα «Αναζητώ τη λέξη» και το 1948 είχε έτοιμη για έκδοση την πρώτη της ποιητική συλλογή. Όμως, στο μεταξύ, οι κομμουνιστές είχαν εδραιώσει την εξουσία τους και είχαν αρχίσει να αξιώνουν τη διασπορά της ιδεολογίας τους στη λογοτεχνία. Σ' αυτό το σημείο η Σιμπόρσκα κρίθηκε ότι υστερούσε: έγραφε, δήθεν, μ' έναν τρόπο ακατάληπτο για τις μάζες και παρέμενε νοσηρά στις εμπειρίες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, σε βάρος του νέου κεντρικού μοτίβου της οικοδόμησης του σοσιαλισμού. Εδώ διαφαίνεται και η κεντρική θεματική του σπουδαίου δοκιμίου του Μίλος «Αιχμάλωτη σκέψη» που επανεκδόθηκε προσφάτως (στην «Ποιητική διαδρομή» υπάρχει και ένα κείμενο του Μίλος για την Σιμπόρσκα μετά την απονομή του Νόμπελ, από όπου και τα αποσπάσματα της παραγράφου). Η Σιμπόρσκα όμως δεν έκλεισε την σκέψη της σε κλουβί – (...) ενεργοποιήθηκε και αναθεώρησε ολόκληρο τον τρόπο γραφής της – ανυπόκριτα, απ' ό,τι μπορεί κανείς να καταλάβει – και το 1952 εμφανίσθηκε η πρώτη ποιητική της συλλογή, με τίτλο Αυτό για το οποίο ζούμε. Η πορεία της έκτοτε αποδείχθηκε τρελή και αδέσποτη μέχρι να καταλήξει στην ωριμότητά της, σ' αυτή την σαγηνευτικά σοβαρή ελαφράδα που σου ματώνει την καρδιά. Μια στιγμή να σας δώσω ένα «Παράδειγμα»:

Ένα δυνατό μελτέμι
απογύμνωσε όλα τα δέντρα από φύλλα
στη χθεσινή νύχτα
εκτός από ένα φύλλο
που αφέθηκε
να λικνίζεται σόλο πάνω σ' ένα γυμνωμένο
κλαδί.

Μ' αυτό το παράδειγμα
η βία καταδείχνει
ότι μάλιστα, βεβαίως –
αρέσκεται κατά καιρούς στο μικρό της αστείο.
 
Η συλλογή «Εδώ!» ανθολογεί μερικά από τα 27 ποιήματα της πρωτότυπης έκδοσης, γραμμένα την περίοδο 2005-2009, δηλαδή κατά την ένατη δεκαετία της ζωής της, στα οποία φαίνεται η επέλαση του επικείμενου τέλους χωρίς ωστόσο να χάνεται ούτε στάλα από... την ελαφράδα της πυκνότητάς της. Αντιθέτως, η «Ποιητική διαδρομή» περιέχει επιλογές από όλη την ποιητική πορεία της, αποτελεί δηλαδή, όντως μια ποιητική διαδρομή (μιλάμε για σοβαρή κριτική, όχι αστεία!). Προϊόντος του χρόνου και της ανάγνωσης, καταλαβαίνεις ότι θα διαβάσεις όλο και καλύτερα ποιήματα. Όπως το αριστουργηματικό «Γάτα σ' ένα άδειο διαμέρισμα» της σελίδας 151:
 

Να πεθάνει – δεν μπορείς να το κάνεις αυτό
σε μια γάτα.
Γιατί τι μπορεί να κάνει μια γάτα
σ' ένα άδειο διαμέρισμα;
Να σκαρφαλώσει στους τοίχους;
Να τρίβεται πάνω στα έπιπλα;
Τίποτα δεν δείχνει εδώ διαφορετικό
κι όμως τίποτα δεν είναι το ίδιο.
Τίποτα δεν μετακινήθηκε
κι όμως υπάρχει πιο πολύς χώρος.
Και τις νύχτες δεν ανάβουν τις λάμπες.

Βήματα πάλι στο κλιμακοστάσιο
όμως δεν είναι τα ίδια.
Το χέρι που αφήνει το ψάρι στο πιατάκι
κι αυτό ακόμα έχει αλλάξει.

Κάτι δεν αρχίζει
στη συνηθισμένη ώρα του.
Κάτι δεν συμβαίνει
όπως θα 'πρεπε.
Κάποιος ήταν πάντοτε, πάντοτε εδώ
κι έπειτα εξαφανίστηκε
και μένει πεισματικά άφαντος.

Όλα τα συρτάρια πέρασαν από έλεγχο.
Όλα τα ράφια εξερευνήθηκαν.
Οι ανασκαφές κάτω απ' το χαλί
δεν απέδωσαν τίποτα.
Ακόμα και μια εντολή παραβιάστηκε,
μ' όλα τα χαρτιά σκορπισμένα παντού.
Τι απόμεινε να κάνουμε;
Μόνο ύπνο και αναμονή.

Περίμενε μόνο μέχρι να εμφανισθεί,
άφησέ τον μόνο να σου δείξει το πρόσωπό του.
Δεν θα πάρει κάποτε ένα μάθημα
γι' αυτό που δεν πρέπει να κάνεις
σε μια γάτα;
Κοντοζύγωσέ τον
σα να το κάνεις απρόθυμα
και πάντοτε αργοκίνητα
πάνω σε φανερά πληγωμένες πατούσες
κι όχι πηδηματάκια και νιαουρίσματα,
τουλάχιστο στην αρχή. 
 
Henri Matisse, Interieur, bocal de poissons rouges


Η Σιμπόρσκα υπήρξε μία τρυφερή και σκανταλιάρα ποιητική μορφή που μόνο το πορτρέτο της που υπάρχει στο αυτί του βιβλίου, αρκεί για να σε πείσει για την μεγαλοψυχία της. Όταν της ζητήθηκε σε μια συνέντευξη να περιγράψει την ποιητική της εξέλιξη, αποκρίθηκε μνημονεύοντας λίγες γραμμές του Πολωνού ποιητή του 19ου αιώνα Τσύπριαν Νόρβιντ: «Νωρίς στη ζωή του ο καλλιτέχνης μπορεί να λέει “η γη είναι στρόγγυλη, σφαιρική”, όμως, καθώς φτάνουν τα γηρατειά, θα πρέπει να μάχεται για μεγαλύτερη ακρίβεια και να λέει “η γη είναι επίπεδη στους πόλους”». Σ' αυτή τη φράση η Σιμπόρσκα είδε κάτι σαν έναν αιώνιο νόμο, στον οποίο δήλωσε υποταγή. Λάτρεψα το τρυφερό της ποιήμα «Η Έλλα στον ουρανό» που αναφέρεται στην Ella Fitzgerald – πρέπει να το διάβασα τουλάχιστον 20 φορές, σκορπώντας στο πρόσωπό μου τουλάχιστον 20 χαμόγελα.

Προσευχήθηκε στον Θεό
μ' όλη την καρδιά της
να την κάνει
ένα ευτυχισμένο λευκό κορίτσι.
Κι αν είναι πολύ αργά για τέτοιες αλλαγές,
τότε τουλάχιστον, Θεέ και Κύριε, κοίταξε πόσο ζυγίζω,
αφαίρεσε τουλάχιστον το μισό από μένα.
Αλλά ο καλός Θεός απάντησε Όχι.
Μονάχα έβαλε το χέρι του στην καρδιά της,
τσεκάρισε το λαιμό της, κεραυνοβόλησε το κεφάλι της.
Κι όταν όλα είχαν τελειώσει – πρόσθεσε –
θα μου προσφέρεις χαρά όταν φτάσεις κοντά μου,
 
μαύρη μου παρηγοριά, καλλικέλαδο κούτσουρό μου.

Η μετάφραση και η ανθολόγηση των ποιημάτων έγινε από τον Βασίλη Καραβίτη, ένα επίσης άξιο ποιητή που έφερε στην αναγνωστική επιφάνεια αρκετούς Πολωνούς ποιητές. Τα βιβλία που κρατάω είναι προσεγμένες εκδόσεις μεγάλου σχήματος. Η συλλογή «Εδώ!» με τον όμορφο πίνακα του Ματίς και το ντελικάτο σχήμα της έχει σχεδόν ως μοναδικό στόχο να δοθεί ως δώρο σε ανθρώπους που αγαπάτε – ή και σε εκείνους που δεν αγαπάτε! Η «Ποιητική διαδρομή», εμφανισιακά πιο «ψυχρή», περιέχει εκτενέστατη εισαγωγή με κείμενα του Μίλος, των Magnus J. Krynski/Robert A. Maguire, καθώς και επίμετρο του μεταφραστή. Και οι δυο, των εκδόσεων «Σοκόλη». Τα ποιήματα της Σιμπόρσκα καταστρώνονται μεσ' από ταχυδακτυλουργίες και, όπως μεσ' από χρωματιστές σφαίρες, τα συστατικά της κοινής μας γνώσης μάς ξαφνιάζουν με τα παράδοξα τους και προβάλουν τον ανθρώπινο κόσμο σαν κωμικοτραγικό.
 


Κλείνω με τις «Ευχαριστίες»:

Χρωστάω τόσα πολλά
σ' αυτούς που δεν αγαπώ.

Την ανακούφιση καθώς αποδέχομαι ότι είναι
οι αγαπημένοι κάποιων άλλων.

Τη χαρά ότι δεν είμαι εγώ
ο λύκος για τα πρόβατά τους.

Την γαλήνη που νιώθω,
την ελευθερία μαζί τους
κι αυτά είναι κάτι που η αγάπη
δεν μπορεί ούτε να προσφέρει
ούτε καταφέρνει να μειώσει.

Δεν τους περιμένω
από πόρτα σε παράθυρο.
Καρτερική σαν ένα ηλιακό ρολόι
καταλαβαίνω αυτά που δεν μπορεί
να καταλάβει η αγάπη,
συγχωρώ
αυτά που δεν θα συγχωρούσε ποτέ.

Από το ραντεβού στο γράμμα
περνάνε μόλις λίγες μέρες ή εβδομάδες
όχι μια αιωνιότητα.

Τα ταξίδια μαζί τους είναι πάντοτε επιτυχημένα
όπως και τα κοντσέρτα που ακούσαμε,
οι καθεδρικοί ναοί που επισκεφθήκαμε,
τα τοπία που ξεχωρίσαμε.

Κι όταν μας χωρίζουν
επτά βουνά και ποτάμια
είναι τα βουνά και τα ποτάμια
που τα εντοπίζουμε αμέσως απ' τον χάρτη.

Σ' αυτούς οφείλεται το γεγονός
ότι ζω σε τρεις διαστάσεις,
σ' ένα αντιλυρικό και αντιρητορικό διάστημα,
μ' έναν ορίζοντα πραγματικό γιατί μετακινείται.

Οι ίδιοι δεν ξέρουν
πόσα κρατάνε στα άδεια τους χέρια

«Δεν τους χρωστάω τίποτα»
θ' απαντούσε η αγάπη
στο σχετικό ανοιχτό ερώτημα.

Υ.Γ. 2666 Τα ποιήματα με μπλε χρώμα προέρχονται από την τελευταία συλλογή «Εδώ!». Τα άλλα με το μπορντοροδοκόκκινο, από την ανθολογία «Μια ποιητική διαδρομή».

Υ.Γ. 49 Ο τίτλος της ανάρτησης αναφέρεται στην τελευταία ταινία του σπουδαίου Αλεχάντρο Χοντορόφσκι.

Υ.Γ. 01.01.2018 Η ανάρτηση αφιερώνεται στην μνήμη της Έφης Καλλιφατίδη. Πραγματικά, νιώθω σαν γάτα σ' ένα άδειο διαμέρισμα :(

Σχόλια

  1. Εκπληκτικά τα επιλεγμένα ποιήματα.
    Καλή χρονιά με (τέτοια) σπουδαία ποίηση, ενίοτε.
    Τόσα χρόνια, πες-πες το κοπέλι, σας έχω σιγοψήσει λιγάκι-όσο πατάει η γάτα. (Μεγάλη ιδέα έχω για τον εαυτό μου!)

    Λυπάμαι τόσο για την Έφη Καλλιφατίδη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Εντάξει, δεν είμαι και τόσο ανεπίδεκτος ποιήσεως... κατά καιρούς λειτουργεί και το εξασθενημένο μου ποιητικό αισθητήριο! Εννοείται ότι η συνεισφορά σας είναι ανεκτίμητη. Τα περισσότερα ποιήματα της Σιμπόρσκα είναι απίστευτα, όντως. Και πολύ όμορφες εκδόσεις, μπράβο τους.

      Κι εγώ λυπήθηκα απίστευτα πολύ για την Έφη Καλλιφατίδη. Ήθελα να γράψω τόσα πολλά αλλά κρατήθηκα (ίσως όμως στο τέλος τα γράψω) και περιορίστηκα στην βοήθεια της Σιμπόρσκα. Τα ποιήματα της ανάρτησης θα ήταν και πάλι τα ίδια αλλά σε συνάρτηση με αυτήν την θλιβερή αφορμή, απέκτησαν βαθύτερη ουσία. Ας ήταν να ξεγίνει, αλλά... τίποτα δυο φορές!

      Διαγραφή
  2. Το ποίημα είναι δώρο.

    ΤΙΠΟΤΑ ΔΥΟ ΦΟΡΕΣ

    Τίποτα δεν μπορεί ποτέ να συμβεί δύο φορές
    Αποτέλεσμα, το θλιβερό γεγονός
    ότι φτάνουμε εδώ απροετοίμαστοι
    και φεύγουμε χωρίς τη δυνατότητα ν’ αποχτήσουμε πείρα.

    Ακόμα κι αν δεν υπάρχει κανένας περισσότερο αδαής,
    κι αν είσαι ο χειρότερος μαθητής του πλανήτη,
    δεν μπορείς να επαναλάβεις την τάξη το καλοκαίρι:
    αυτή η σειρά μαθημάτων προσφέρεται μόνο μια φορά.

    Καμιά μέρα δεν αντιγράφει την προηγούμενη,
    δυο νύχτες δεν θα διδάξουν τι είναι ευδαιμονία
    με τον ίδιο τρόπο επακριβώς,
    και ούτε ακριβώς με τα ίδια φιλιά.

    Μια μέρα, ίσως κάποια επιπόλαια γλώσσα
    αναφέρει τ’ όνομά σου τυχαία:
    Έχω την αίσθηση σαν να εκσφεντονίστηκε ένα ρόδο
    μέσα στο δωμάτιο, όλο χρώμα κι ευωδιά.

    Την άλλη μέρα αν και είσαι εδώ μαζί μου,
    δεν μπορώ ν’ αποφύγω να κοιτάζω το ρολόι του τοίχου:
    Ένα ρόδο; ένα ρόδο; Τι μπορούσε να είναι εκείνο;
    Ένα λουλούδι ή ένας βράχος;

    Γιατί πρέπει να θεωρούμε τη μέρα που φεύγει
    με τόσο πολύ άχρηστο φόβο και θλίψη;
    Είναι μέσα στη φύση της να μη στέκεται:
    Το σήμερα φεύγει πάντα στο αύριο.

    Προτιμώ να ψάχνουμε με χαμόγελα και φιλιά
    αρμονία κάτω από τ’ άστρα μας,
    μόλο που είμαστε διαφορετικοί (είμαστε σύμφωνοι)
    ακριβώς όπως είναι δυο σταγόνες νερού.

    Βισλάβα Σιμπόρσκα, Μετάφραση: Άλκης Τσελέντης

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Κουβεντολόι με μια μούμια!

Σημ: Εδώ λέγονται ιστορίες μόνο για αραχνιασμένα κρανία, οι "ψεκασμένοι" θα απομακρύνονται διακριτικά.

«A good reader, a major reader, an active and creative reader is a rereader»

Με ανώμαλους δεν μιλάω

  Ανωμαλία είναι να μην μπορεί μια γυναίκα να κυκλοφορεί άφοβα στους δρόμους, ανωμαλία είναι να πιστεύεις ότι τα εμβόλια σκοπό έχουν να προκαλέσουν περισσότερο κακό από ό,τι καλό, ανωμαλία είναι να νομίζεις ότι η λογοτεχνία σε κάνει καλύτερο άνθρωπο, ανωμαλία είναι ακόμα το προφιτερόλ να έχει μόνο ένα σουδάκι μέσα, ανωμαλία είναι και ότι ο «Πατάκης» εξακολουθεί να μην εκδίδει Χέρμαν Μέλβιλ. Και πόσες ακόμα ανωμαλίες! Με τελευταία εκείνη του Ερβέ Λε Τελιέ, ενός συγγραφέα που αγάπησα οριστικά από ένα και μόνο βιβλίο του που είχα διαβάσει κάποτε, το «Όλα τα μανιτάρια τρώγονται», η ουλιπιανή έμπνευση που είχε οραματιστεί το facebook χρόνια πριν από τον δημιουργό του. Κάθε φορά που μπαίνετε στο facebook και αντικρίζετε την ερώτηση «Τι σκέφτεσαι;», ικανή να σας παρασύρει ασυγκράτητα να μας εμπιστευτείτε τις επικές σας μπούρδες, σχεδόν πάντα χωρίς καθόλου φιλτράρισμα και ουσία, να θυμάστε ότι ο Τελιέ κάποτε το έκανε… χίλιες φορές καλύτερα από εσάς, πιο δημιουργικά και κυρίως με περισσότερο χι

Dogs never bite me. Just humans.

    Ψόφια πράγματα το φετινό Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης – τουλάχιστον οι επιλογές μου – αλλά μόλις είδα ότι θα προβληθεί «Η εξουσία του σκύλου», που βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Τόμας Σάβατζ, ήξερα ότι θα ρεφάρω γιατί κακό σκυλί ψόφο δεν έχει. Και έτσι έγινε, η ταινία δεν με απογοήτευσε και μου θύμισε πόσο είχα αγαπήσει εκείνο το βιβλίο. Μια παραγωγή του Νέτφλιξ που θα είναι διαθέσιμη στην πλατφόρμα από την 1 Δεκεμβρίου ώστε να προλάβει να κάνει τον κύκλο της στις αίθουσες, με τον Κάμπερμπατς στον ρόλο του Φιλ, τον σωσία του Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν στον ρόλο του Τζορτζ και την ωραία Κίρστεν Ντανστ ως Ρόουζ. Η ταινία, όπως και το βιβλίο, σε πολλούς θα φανούν αργά, αδιάφορα και αλλόκοτα, λόγω του περιεχομένου αλλά η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για αριστοτεχνικές δημιουργίες με βάθος. Αντιγράφω εδώ το κείμενο που είχα γράψει στο «Διαβάζοντας» για να θυμάμαι ότι εκείνη η ανάγνωση μετράει ακόμα μέσα μου· σπάνιο, ομολογουμένως.

Dance with the Devil

  A long time ago in a galaxy (στην επαρχία) far, far away… όταν περνούσα την emo φάση μου και έκλαιγα χωρίς λόγο καθώς να καθάριζα κρεμμύδια είχα ανακαλύψει τυχαία ένα βιβλιαράκι που το αγόρασα με τα πρώτα λεφτά που είχα αποταμιεύσει σε ένα βιβλιάριο τραπέζης που είχε δεν είχε μέσα 30 δραχμαί. Εκείνο το βιβλίο ήτο κάποιου ψιλοάγνωστου Χόφμαν μεταφρασμένο υπό του σπουδαίου Καρυωτάκη – αργότερα, όταν οι ισορροπίες άλλαξαν εντός μου, κατάλαβα ότι ο Χόφμαν λειτούργησε κάπως σαν το… καρυωθραυστικό του ποιητή∙ ξέρω, ξέρω, πάγωσε η θάλασσα μέσα σας, μακάρι να βρείτε ένα βιβλίο να πέσει πάνω της σαν τσεκούρι – «το λογοπαίγνιο είναι ένα καυτό σίδερο για μπούκλες στο χέρι της τρέλας και με δαύτο λυγίζει τις σκέψεις» . Ο λόγος είναι ότι ο Χόφμαν αποδείχθηκε μια εξαίσια διαβολική μορφή της παγκόσμιας λογοτεχνίας και τα παιδιά του κυκλοφορούν ελεύθερα γύρω μας – ευτυχώς για αυτά, και για εμάς, είχε πάντοτε δουλειά, και μάλιστα σημαντική, να γράφει αριστουργήματα.

Του πολέμου / Στο άλογό μου

Τι γιορτάζουμε σήμερα; Το όχι, το ναι, το ίσως; Γιατί, ενώ όλοι ξέρουμε ότι το εθνικό φρόνημα σε ψηλώνει ως άνθρωπο, εξεγειρόμαστε τόσο πολύ όταν κάτι τέτοιο γίνεται και με τεχνητά μέσα, ας πούμε, με δεκάποντες γόβες; Γιατί μετά την παρέλαση όλοι πάμε και πίνουμε φρέντο εσπρέσσο, έναν τόσο χαρακτηριστικά ιταλικό καφέ; Τι θα συμβεί αν σε μία αντιπολιτευτική συνωμοσία όλοι συντονίσουν το... ένα στο δεξί; Το ένα στ' αριστερό αποκτά όντως βαρύνουσα σημασία όταν κυβερνά η Αριστερά, ή απλώς έχουμε συνηθίσει να το θεωρούμε ηθικό πλεονέκτημα της παρέλασης;

Η Αλίκη στις πόλεις

  Καλύτερα Αλίκη στις πόλεις των θαυμάτων παρά Ωραία Κοιμωμένη στο χωριό. Αυτή είναι η τελεσίδικη γνώμη μου. Αλλά τώρα που καλοκαίριασε δύσκολα να σας πείσω, το ξέρω. Τα ξαναλέμε when September ends. «Οι πόλεις δεν προσφέρουν μόνο υλικά οφέλη αλλά και ενθουσιασμό και την ευκαιρία να επαναπροσδιορίσει κάποιος τον εαυτό του. Για πολλούς πολίτες του Μάντσεστερ και του Σικάγου, η πόλη σήμαινε μια μορφή ελευθερίας. Αυτό ήταν κάτι που οι επικριτές της βικτοριανής πόλης δεν μπόρεσαν ποτέ να συλλάβουν: με τόσο σκότος και βρομιά δεν μπόρεσαν ποτέ να διακρίνουν τους τρόπους με τους οποίους η κοινότητα επαναπροσδιοριζόταν μέσα στη σύγχρονη βιομηχανική μητρόπολη». Όσοι πάλι επι-μένετε στις πόλεις πρέπει να προμηθευτείτε αμέσως το καταπληκτικό βιβλίο του Ben Wilson – γιατί αν εξαντληθεί θα το ψάχνετε στα επαρχιακά βιβλιοπωλεία!

Τελειωμένοι

    Είμαστε γεννημένοι ο ένας για τον άλλον. Τέλος. Αυτά στην αρχή, βέβαια. Γιατί μετά, ανάθεμα την ώρα που βρέθηκες μπροστά μου. Αυτή η σχέση των σχέσεων όμως, μπορεί κάλλιστα να επεκταθεί και στα βιβλία. Μόνο που σε μένα λειτούργησε αντίστροφα· ανάθεμα την ώρα που βρέθηκε μπροστά μου, είπα για αυτό το βιβλίο, μου το δάνεισαν επειδή δεν άρεσε (ωραίο προμόσιον), ήθελα από την άλλη να δω και την ταινία του Κάουφμαν , ας πάει στα κομμάτια, θα το ξεκινήσω, με την σκέψη ήδη από την αρχή να βάλω ένα τέλος όταν δω ότι δεν τραβάει το πράγμα. Αλλά, γαμώτο, τραβούσε. Για ελάχιστους αναγνώστες αυτό θα είναι το βιβλίο της ζωής τους, σύμφωνοι. Κι όμως. «Είναι εντυπωσιακό. Όταν βλέπεις κάποιον με τους γονείς του, αποδεικνύεται απτά ότι όλοι είμαστε αποτέλεσμα σύνθεσης» . Όπως ακριβώς και τα αξιανάγνωστα βιβλία, τα συγγραφικά παιδιά των δημιουργών τους – ξεράστε με την ησυχία σας και ελάτε πίσω. Μείνετέ μου πιστοί! Σας αγαπώ !

Θα φάτε τα μούτρα σας

  Πού βαδίζει η λογοτεχνία; Όπου και όπως βάδιζε πάντα, ελεύθερη και ασυμβίβαστη, ασυνόδευτη και ασυνόρευτη , πριν έρθει ο (κακός μας) καιρός με την πρόφαση του υποστηρίγματος/«υποστήριξης» κάποιοι να της προσφέρουν τα δεκανίκια της πολιτικής ορθότητας που θα την καθιστούσαν έκτοτε αδιανόητα στάσιμη. «Αυτό που βλέπουμε το σκεφτόμαστε, κι έτσι τελικά δεν το βλέπουμε, λέει ο Όλερ, ενώ άλλοι βλέπουν αυτό που βλέπουν χωρίς πρόβλημα, επειδή δεν το σκέφτονται αυτό που βλέπουν. Αυτό που αποκαλούμε αντίληψη είναι για μας κατά βάση στασιμότητα, ακινησία, τίποτα. Τίποτα. Οτιδήποτε έχει συμβεί το έχουμε σκεφτεί, δεν το έχουμε δει, λέει ο Όλερ» . Είδα και απόειδα λοιπόν με το… φαινόμενο Φερνάντα Μελτσόρ και είπα ό,τι βρέξει ας κατεβάσει! Βαδίζοντας στην εποχή των τυφώνων.

Η μέθοδος του Κούντερα

  Σε κάποιες περισσότερο κιτς εποχές ένα παρόμοιο χαστούκι σαν εκείνο του Γουίλ Σμιθ είχε ταράξει τα νερά της κοινωνικής μας ζωής. Η Νατάσα Αθήνη είχε χαστουκίσει την Δήμητρα Λιάνη στην παρουσίαση του βιβλίου της «10 χρόνια και 54 μέρες» – βέβαια, τώρα που τα συζητάμε, μπορεί να έχουν περάσει κοντά 30 χρόνια. Μια επισήμανση που μου ήρθε μόλις: όλες οι βιβλιοπαρουσιάσεις είναι για σφαλιάρες∙ συγγραφείς μην πέφτετε σε αυτή την παγίδα, μακριά. Τέλος πάντων, όταν η Δήμητρα δεν έγραφε βιβλία, διάβαζε, λένε, Κούντερα. Τότε ήταν πολύ της μόδας. Κούντερα από εδώ, Κούντερα από εκεί, είχαν τρελαθεί όλοι. Ποιος είναι ρε αυτός ο Κούντερας; Ήταν τελικά ένα πιο λογοτεχνικό Nitro όπως νόμιζαν αρκετοί; Γιατί τόσα χρόνια τον αντιμετωπίζουμε με αβάσταχτη ελαφρότητα; «Γιατί άραγε θέλει να κάνει έρωτα μαζί μου; αναρωτιόταν πολύ συχνά, αλλά δεν έβρισκε απάντηση. Ένα μόνο ήξερε, πως οι σιωπηρές συνευρέσεις τους ήταν αναπόφευκτες, έτσι όπως είναι αναπόφευκτο να σταθεί προσοχή ένας πολίτης ακούγοντας τον εθν

Τώρα μας σώνει μόνο ένα θαύμα

    Μπορεί ένα βιβλιοπωλείο να αποτελέσει καταφύγιο; Όχι καταφύγιο πολέμου, μην παρασύρεστε από τις εξελίξεις στην Ουκρανία, δεν παίζει τέτοιο πράγμα∙ ούτε βέβαια να σταματήσει τον ίδιο τον πόλεμο, αυτό και αν θα ήταν θαύμα! Μπορεί ωστόσο να αποτελέσει πού και πού ένα ζεστό καταφύγιο μιας μεμονωμένης ζωής, που παρέα με δισεκατομμύρια άλλες συγκροτούν τον κόσμο γύρω μας, τα ακρότατα όρια του οποίου συχνότατα και εντελώς απροσδόκητα μπορεί να είναι οι πιο αναίτιες και ακραίες σφαγές. Oh yes! Το να διεξάγεις ακήρυχτο πόλεμο αλληλεγγύης μέσω social media, να φας μια μπριζόλα επειδή τυχαίνει να είναι Τσικνοπέμπτη στα μέρη σου ή να διαβάσεις ένα ανάλαφρο βιβλίο δεν μοιάζουν αρκετά. Αλλά και τι θα μπορούσε να μοιάζει αρκετό στη ζωή ενός ανθρώπου; «Φοβάμαι ότι αυτό είναι σαν εκείνα τα feelgood μυθιστορήματα που διαβάζει η Τζάσμιν, όπου το τέλος είναι πάντα χαρούμενο γιατί πώς αλλιώς θα μπορούσαν οι αναγνώστες να αντισταθμίσουν τις κακές ειδήσεις και όλα αυτά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν