Τι πιο σύνηθες

 

 

Στο πρόσφατο 63ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης είδα μια ταινία που κινιόταν αρκετά έξω από τα συνηθισμένα∙ λεγόταν «Οι συνηθισμένοι». Ποιο ήταν το ασυνήθιστο στοιχείο της; Δεν πάει το μυαλό σας με τίποτα, γιατί έχει σχεδόν εκλείψει από τα καλλιτεχνικά πράγματα, εκείνα τουλάχιστον που απαιτούν αφήγηση. Λέγεται πλοκή και συνήθως χρησιμοποιούνταν παλιότερα για να κάνει τα έργα ψυχαγωγικά. Πλέον τα έργα βραβεύονται για την άψυχη ομοιομορφία τους και η πλοκή κατάντησε το ζαβό ψυχοπαίδι τους. Όταν ήμουν μικρός και επαναστάτης έλεγα θάνατος στην πλοκή, βίβα λα ρεβελουθιόν, αλλά πλέον έγινα συντηρητικός και πολύ το γουστάρω, σε λίγο θα ψηφίσω και Άδωνι. Ασχοληθείτε και λίγο με την πλοκή ρε σεις, που θέλετε μόνο να σας πλέκουν το εγκώμιο αλλά εσείς από πλέξιμο τίποτα, μόνο μπλέξιμο. Σας μιλάω, ζητώ την προσοχή σας, δείτε με που (κάπως άτονο, δυστυχώς!) σας γράφω. Δεν απαντάτε ρε ατάλαντες ψωνάρες; Καλά, δεν επιμένω. Ε, θα πείτε, τι πιο σύνηθες να συμβεί.

Μου γεννήθηκαν αυτές οι λίγες σκέψεις επειδή τυχαίνει αυτή την περίοδο να διαβάζω και το βιβλίο του Χοντορόφσκι «Η Αλμπίνα και τα αντρόσκυλα» το οποίο είναι εξαιρετικά αλλόκοτο και μειώνει κατά πολύ τους πιθανούς αναγνώστες του, από την άλλη όμως, έχει και μια τέτοια ασύλληπτη πλοκή που το καθιστά απίστευτα ψυχαγωγικό και άρα αξιανάγνωστο – η ψυχαγωγία, όπως η θεά Αλμπίνα, είναι αυτή που κανονικά θα έπρεπε να τιμούμε σε κάθε καλλιτεχνικό έργο. Ξέρω ξέρω, γούστα είναι αυτά και δεν θα μας πεις εσύ τι θα κάνουμε∙ αμ δε, εφόσον μπαίνετε στο μπλογκ μου θα κάνετε τα γούστα μου. «Οι συνηθισμένοι» είναι μια ταινία αποφοίτησης και αυτό καθόλου δεν μειώνει την αξία της, αντιθέτως την εξυψώνει περισσότερο. Είναι μια πανέξυπνη ταινία που κοροιδεύει (με την έννοια του τρυφερού πειράγματος) τον κινηματογράφο με όρους κινηματογραφικούς, και ταυτόχρονα τους θεατές της με όρους ανθρώπινους.
 

Ένα γλυκό παραμύθι που θυμίζει κάπως Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων (χάρη στην εκπληκτική ερμηνεία της πρωταγωνίστριας και κάποιες χαρακτηριστικές σκηνές), με πινελιές επιστημονικής φαντασίας και έντονες αποχρώσεις κοινωνικής κριτικής. Οι άνθρωποι χωρίζονται σε Πρωταγωνιστές, Κομπάρσους και τις Κομμένες Σκηνές (τους Outtakes, τους απόβλητους που ζουν στο περιθώριο, με μια λέξη τους Αποσυνάγωγους αν θέλουμε να είμαστε της μοδός). Όλοι ζουν στο Ινστιτούτο Κινηματογράφου με τους νεαρούς Πρωταγωνιστές να είναι εκείνοι που προορίζονται να συνεχίσουν την άνετη ζωή των Πρωταγωνιστών γονιών τους. Η πρωταγωνίστρια της ταινίας προσπαθεί να καταλάβει γιατί δεν νιώθει… πρωταγωνίστρια της ζωής, όπως όλοι περιμένουν από αυτή και μαζί με τους άλλους και η ίδια. Οι ρόλοι μας είναι καθορισμένοι; Κρύβουν twists; Μπορούμε να τους επανεφεύρουμε; Πόσο σημαντικές είναι οι κομμένες σκηνές στην επιδίωξη της πρωταγωνιστικής μας στιγμής; Οι συμβολισμοί είναι ξεκάθαροι, νομίζω. Η πλοκή όμως έρχεται την κατάλληλη στιγμή για να δώσει κοινωνικό προβληματισμό στην ταινία και να καθηλώσει τους θεατές στη θέση τους, όπως πρέπει να κάνει ο σωστός κινηματογράφος. Οι ελάχιστοι που σηκώθηκαν και έφυγαν από την αίθουσα απλώς δεν έδωσαν λίγο χρόνο για να συνηθίσουν το κινηματογραφικό παιχνίδι.

 

Για να επιστρέψουμε στην πεζότητα, η σκηνοθέτης ήταν πολύ όμορφη (πήγαινε μίλα της, καλός είσαι), μια ακομπλεξάριστη καλλιτέχνιδα που μπορεί να μιλήσει για το έργο της με απλά λόγια και να το απεικονίσει με σύνθετα – ή έστω να προσπαθήσει συνειδητά και με θάρρος για να το πετύχει, όπως οφείλει κάθε καλλιτεχνικό έργο που θέλει να λέγεται έτσι. Θα την παρακολουθώ από δω και μπρος (λίγο κρίπι ακούστηκε αυτό, μεταφορικά εννοώ)! Μετά από αυτό, έτυχε να δω μια σύγχρονη λανθιμική ταινία περασμένης δεκαετίας και να απογοητευτώ. Δε ξέρω τι ακριβώς παίζει με το ελληνικό weird wave (να πεις ότι δεν μου αρέσει και το weird!) και γενικότερα με τις ελληνικές παραγωγές. Καλές προσπάθειες αλλά τους λείπει η ψυχή που πάντα τρυπώνει σε ένα καλοδουλεμένο σενάριο – ας μην καλοδουλευόμαστε, λέω εγώ. Μήπως είναι λίγο απομαγνητισμένα τα πεδία της εγχώριας καλλιτεχνικής δημιουργίας; Δεν χρειάζεται να μιμηθείς τον Lynch. Χρειάζεται να τον αφομοιώσεις. Και αυτό απαιτεί περισσότερη προσπάθεια από το να παρακολουθείς απλώς τις ταινίες του. Το αυτό ισχύει και για την λογοτεχνία.