Κόψε και μοίρασε

 

Είχα σκοπό να μην ξαναγράψω σύντομα για τον Κούντερα αλλά πώς να αντισταθείς όταν ανακατεύει τόσο υπέροχα τα στοχαστικά του χαρτιά; Μην μπλέκεις με τον dealer, λένε, αλλά εκείνος κρατάει πάντα τα φύλλα του ανοιχτά και έτσι δεν υπάρχει περίπτωση να βγεις χαμένος. Όταν έμαθα ότι θα εκδοθεί ένα ακόμα δοκίμιό του, έπαιξα τα ρέστα μου και περίμενα με χαρά να ρεφάρω∙ να η ευκαιρία, ο πόλεμος στην Ουκρανία δυστυχώς μαίνεται ακόμα και μόνο ένας συγγραφέας σαν τον Κούντερα μπορεί να θέσει ξεκάθαρα τα πράγματα, μακάρι να γράψει κάτι σχετικό παρά την προχωρημένη ηλικία του – απογοήτευση όμως, και μάλιστα διπλή. Γιατί τα ξεκαθάρισε όλα πριν από σχεδόν 40 χρόνια και η γεύση που σου αφήνει διαβάζοντάς το σήμερα είναι πικρότατη. «Να γιατί σ’ αυτή την περιοχή των μικρών εθνών που «δεν πέθαναν ακόμα» φάνηκε καθαρότερα και νωρίτερα από αλλού η ευάλωτη φύση της Ευρώπης, όλης της Ευρώπης. Πράγματι, στον δικό μας σύγχρονο κόσμο, όπου η εξουσία έχει την τάση να συγκεντρώνεται όλο και περισσότερο στα χέρια μερικών μεγάλων χωρών, όλα τα ευρωπαϊκά έθνη διατρέχουν τον κίνδυνο να γίνουν σύντομα μικρά έθνη και να υποστούν την ίδια μοίρα. Μ’ αυτή την έννοια, η μοίρα της Κεντρικής Ευρώπης εμφανίζεται σαν προείκασμα της ευρωπαϊκής μοίρας εν γένει, και η κουλτούρα της αποκτά ευθύς εξαρχής τεράστια επικαιρότητα».
 

Τα δύο δοκίμια του τόμου έχουν κοινή στόχευση παρόλο που «Ο ακρωτηριασμός της Δύσης ή Η τραγωδία της Κεντρικής Ευρώπης» φαίνεται να υπερισχύει λόγω και της θλιβερής επικαιρότητας. Θραύσματα (ιδεών) και των δύο θα βρείτε και σε εκτενέστερα δοκίμια του Κούντερα, κυρίως στις «Προδομένες διαθήκες». Το πρώτο δοκίμιο, «Η λογοτεχνία και τα μικρά έθνη» (Oμιλία στο Συνέδριο των Τσεχοσλοβάκων Συγγραφέων το 1967, έναν χρόνο πριν την εισβολή της Ρωσίας και την κατάπνιξη της Άνοιξης της Πράγας) δείχνει πώς η κουλτούρα μιας χώρας μπορεί να χτίσει και να ισχυροποιήσει την ανεξαρτησία της – όπως περίπου λειτουργεί και η ισχυρή αυτοπεποίθηση σε έναν άνθρωπο – και το δεύτερο (γραμμένο 16 χρόνια αργότερα) πόσο τραγικά και ταχύτατα μπορεί να καταλήξει αν χάσει ή ακόμα χειρότερα παραχωρήσει αυτή την δύσκολα κατακτημένη κουλτούρα της.
 

[…] «Κάθε παρεμβολή στην ελευθερία της σκέψης και την ελευθερία της έκφρασης – όποια κι αν είναι η μέθοδος και η ονομασία αυτής της λογοκρισίας – αποτελεί σκάνδαλο τον 20ο αιώνα, ένα τεράστιο βάρος για τη λογοτεχνία μας που προχωρεί αλματωδώς. (…) Είναι σαφές πως η ελευθερία έχει τα όριά της, που προσδιορίζονται από το στάδιο της γνώσης, την έκταση των προκαταλήψεων, το επίπεδο της εκπαίδευσης, κτλ. Ωστόσο, καμία προοδευτική νέα εποχή δεν προσδιορίστηκε από τα όριά της!»
 

Όλες αυτές οι σκέψεις μπορούν να εφαρμοστούν σε κάθε έθνος και κοινωνία αλλά λίγο πιο πολύ στα μικρά έθνη, στα οποία σύμφωνα με τον ορισμό του Κούντερα, διακυβεύεται η ύπαρξή τους ανά πάσα στιγμή, και το ξέρουν. Η ωραία έκδοση της «Εστίας» περιέχει δύο εισαγωγικές παρουσιάσεις για τις ομιλίες του Κούντερα, του Ζακ Ρούπνικ και Πιερ Νορά αντίστοιχα. Η μετάφραση είναι του Γιάννη Χάρη και από τότε που τις ανέλαβε, ευτυχώς δεν υπήρξε ποτέ τραγωδία. Τα καλά βιβλία είναι όταν διακυβεύεται ανά πάσα στιγμή η σκέψη σας, και το ξέρετε. Αυτά να προτιμάτε. Τα κακά είναι όταν διακυβεύονται ανά πάσα στιγμή τα χρήματά σας, και το ξέρουμε! 

 

https://www.fomoso.org/en/mosoculture/feuilleton/the-new-tragedy-of-central-europe/

«Η Κεντρική Ευρώπη ήθελε να αποτελεί τη συμπυκνωμένη εικόνα της Ευρώπης και του πολυποίκιλου πλούτου της, μια υπερευρωπαϊκή μικρή Ευρώπη, ένα πρότυπο σε μικρογραφία της Ευρώπης των εθνών που θα ανταποκρινόταν στον κανόνα: η μεγαλύτερη δυνατή ποικιλομορφία στον μικρότερο δυνατό χώρο. Πώς ήταν δυνατόν να μη βλέπει με αποτροπιασμό τη Ρωσία που, απέναντί της, βασιζόταν στον αντίθετο κανόνα: η μικρότερη δυνατή ποικιλομορφία στον μεγαλύτερο δυνατό χώρο;»