Δουβλινιάδα

 

 

Σήμερα Πέμπτη 16 Ιουνίου, η σωστή μέρα, 2022 πλέον, μία ακόμα πιο τυχερή – κατά Τζόυς – χρονολογία, εκατό χρόνια από την έκδοση του «Οδυσσέα» εντός του οποίου φυλάσσεται αθάνατη η παραπάνω ημερομηνία, σκέφτηκα να το γιορτάσουμε με μερικές φωτογραφίες γιατί ως γνωστόν «μια εικόνα χίλιες λέξεις» – όσες συνήθως είναι μία μέση ανάρτησή μου. «Η χιλιοειπωμένη κοινοτοπία που ισχυρίζεται την ισοδυναμία της εικόνας με χιλιάδες λέξεις κάθε άλλο παρά ισχύει όταν αφορά τη φωτογραφία και τον πεπερασμένο της κόσμο. Κατά την ταπεινή γνώμη του γράφοντος, το αντίστροφο ισχύει περισσότερο, ότι δηλαδή μία λέξη ισοδυναμεί με χίλιες εικόνες, όσες πάνω κάτω, ας πούμε, φαντάζομαι όταν εκφέρω αιφνιδίως τη λέξη κίτρο ή τη λέξη κλινοσκέπασμα ή όποια άλλη (που η όποια φωτογραφία της βεβαίως μικρή πιθανότητα έχει να τις αφυπνίσει). Θεωρώ αναγκαία αυτή την παρένθεση ως προειδοποίηση για τη λειτουργία των εικόνων σε έναν τόμο, που αν και στο κέντρο του έχει ένα μοναδικό μυθιστόρημα, ωστόσο πλημμυρίζει από εικόνες. Από μόνες τους, οι κατά τα άλλα εξαιρετικές αυτές εικόνες, δεν «λένε» πολλά πράγματα για το Ulysses. Αποτελούν, βεβαίως, μάρτυρες της τζοϊσικής τοπογραφίας (και έμπνευσης), αλλά παραμένουν βουβοί μάρτυρες».
 

Γιατί δεν διαβάζω πια τον «Οδυσσέα»∙ γιατί ο συγγραφέας του ήταν ένα πολύ έξυπνο πλάσμα και δεν μπορώ να τον βλέπω να ταπεινώνεται στις σιχαμερές αναγνωστικές μου ορέξεις. Έτσι σκέφτονται οι περισσότεροι και μάλλον έχουν δίκιο. Δεν αποκλείεται κάποτε να γίνει και άρθρο σε εφημερίδα. Αν πάλι θέλεις να πάρεις μια καλή γεύση του «Οδυσσέα» χωρίς τα στομαχικά μαρτύρια που απαιτεί καθετί δυσκολοχώνευτο, ετούτο το λεύκωμα-μελέτη του Άρη Μαραγκόπουλου είναι ό,τι πρέπει. Εγώ πάλι τον έχω διαβάσει τον «Οδυσσέα» – Συγγνώμη που το μαθαίνετε από εμένα! – και έτσι κρίνω την μελέτη του με το γλαρό μάτι του χορτασμένου. Και ομολογουμένως είναι σκέτη γλύκα. Μου έφερε στο νου όλες εκείνες τις ωραίες στιγμές που πέρασα όταν το (περι)διάβαζα και ένιωσα ότι ευχαρίστως θα ήθελα να ξαναμπλεχτώ στους δαιδάλους του. Ίσως φταίει και η μέρα. Αύριο θα μου περάσει. 

 

Η οδός Γκράφτον, η οδός Ερμού του Δουβλίνου, δεν έχει αλλάξει αισθητά από τις αρχές του αιώνα (όπως άλλωστε και η οδός Ερμού) ως κατεξοχήν «γυναικεία» οδός, ερεθίζοντας την αφροδίσια πείνα του κ. Μπλουμ, κάνοντάς τον να ονειρεύεται τρυφηλότητα, χλιδή και, άλλη μια φορά, το μυθικό Agendath Netaim. Η προθήκη του Μπράουν Τόμας, πάντοτε χυμώδης και εκτυφλωτική (εδώ σε επίσκεψη του συγγραφέα το μακρινό 1984), μεταβάλλει ακαριαίως κάθε περαστικό σε κ. Μπλουμ...

 

Το «Αγαπημένο βρωμοδουβλίνο» χωρίζεται σε 18 κεφάλαια όσα και ο «Οδυσσέας» και για το καθένα υπάρχει μια περίληψη της πλοκής, χαρακτηριστικά αποσπάσματα και τεχνικές γραφής που αναδεικνύονται εκεί μέσα, φωτογραφίες ένα διαχρονικού πλέον Δουβλίνου σε αντίθεση με εκείνες του σύγχρονου, και τέλος υπάρχουν κάποιες σκέψεις του Άρη Μαραγκόπουλου πέραν της πλοκής, που προσφέρουν μια βαθύτερη ματιά στους αναγνώστες που θέλουν να διεισδύσουν περισσότερο στα τεκταινόμενα του τζοϋσικού σύμπαντος. Το βιβλίο παραμένει επιφανειακό και ταυτόχρονα βαθύ. Είναι μια εισαγωγή/ανάλυση, 2 σε 1, το αφεντικό τρελάθηκε. Ομολογώ ότι δεν έχω αγοράσει ακόμα τον «Οδηγό ανάγνωσης» του Μαραγκόπουλου ακριβώς επειδή έχει τίτλο Οδηγός ανάγνωσης, κάτι που λειτούργησε αποτρεπτικά σε μένα. Οποιοσδήποτε άλλος τίτλος θα έκαμπτε τις αντιστάσεις μου, αλλά όχι να μου λένε και πώς θα διαβάζω – μόνο εγώ θα σας λέω πώς να διαβάζετε! Ο Μαραγκόπουλος είναι σημαντικός τζοϋσικός μελετητής, δεν είναι και πολλοί εξάλλου, και η μελέτη του «Τζάκομο Τζόις» είναι ιδιαιτέρως σημαντική (και εκείνη που τεκμηριώνει, μαζί με με τον «Οδηγό αναγνωσης», όσα περιγράφονται στον τρέχοντα τόμο, όπως υποσημειώνει ο συγγραφέας). 

 

Πίσω από αυτή την πόρτα, κοντά στο δημόσιο μαιευτήριο Mater Misericordiale Hospital, στην οδό Έκαλς, στο βόρειο μέρος του Δουβλίνου, ξεκινά η ιεροτελεστία για το πρόγευμα στο παγερό σπήλαιο της Καλυψώς, εκείνο το πρωινό της 16ης Ιούνη 1904. Έτσι απλά αρχίζει  μια οδύσσεια στις αρχές του εικοστού αιώνα, σε μια περιφερειακή ευρωπαϊκή πόλη. Το σπίτι στην οδό Έκαλς 7 κατεδαφίστηκε τη δεκαετία του '60 για να χτιστεί νέα πτέρυγα, ως ιδιωτικό μαιευτήριο του παρακείμενου Mater Misericordiale Hospital. Ο ποιητής Πάτρικ Κάβανα (Patrick Kavanagh) μαζί με τον μυθιστοριογράφο Φλαν Ο' Μπράιεν (Flann O' Brien) και τον Τζον Ράιαν (John Ryan), ιδιοκτήτη της Bailey pub στην οδό Duke, μετέφεραν ολόκληρη την πόρτα σ' αυτήν παμπ και στην Bloomsday το 1967 δια στόματος Κάβανα δήλωσαν πανυγηρικά ότι «έκλεισε επισήμως» («I hereby declare this door shut»). Η πόρτα έμεινε εκεί τριάντα χρόνια. Σήμερα η πόρτα, πλήρως αναστηλωμένη, μετά τη δωρεά της εταιρείας Mark & Spencer, που στο μεταξύ αγόρασε την Bailey pub (!), βρίσκεται εντοιχισμένη στον τοίχο της αυλής του James Joyce Centre στο Δουβλίνο.

 

Ένας ακόμα λόγος που θα διαβάσω τον «Οδηγό ανάγνωσης» είναι ότι μέσα εκεί θα υπάρχουν υποθέτω εκτεταμένα μεταφράσματα του «Οδυσσέα», μικροσκοπικά δείγματα του οποίου βλέπουμε και σε ετούτη τη μελέτη, και αυτό με ιντριγκάρει γιατί κάθε νέα προσπάθεια αποκρυπτογράφησης και μεταγραφής της τζοϋσικής γραφής είναι μια συναρπαστική εμπειρία, για μεταφραστές και αναγνώστες (με έναν σημαντικό αστερίσμο ενίοτε, και για τους μεν και για του δε). Δεν έχω μαζί μου την μετάφραση του Ανευλαβή για να συγκρίνω κομμάτια αλλά από όσα θυμάμαι νοερά, διακρίνω ενδιαφέρουσες διαφορές και θα ήθελα να τις ανακαλύψω σε μεγαλύτερη έκταση. Είμαι σχεδόν σίγουρος ότι ο Άρης Μαραγκόπουλος έχει ολοκληρώσει την μετάφραση του «Οδυσσέα», για δική του ευχαρίστηση σε πρώτο βαθμό, και εύχομαι κάποτε να αποφασίσει να την εκδώσει ευχαριστώντας και εμάς. Επέλεξα να δείξω μερικές φωτοφραφίες που μου έκαναν εντύπωση μαζί με την λεζάντα του συγγαφέα. Δεν χρειάζεται να πω περισσότερα, τα λέει όλα η σιωπή. Το «Αγαπημένο βρωμοδουβλίνο» υπήρχε σε παλιότερη έκδοση από τον Κέδρο, «πολύ πιο λιτή σε αριθμό μεταφρασμάτων και εικόνων, το κυριότερο, πολύ περιορισμένου ερμηνευτικού εύρους (…) και η όποια κυκλοφορία της στερείται της άδειας του συγγραφέα»∙ είτε πάρετε την νέα έκδοση είτε μείνετε αμέτοχοι στο έξυπνο μαρκετινγκ, το σίγουρο είναι ότι ο «Οδυσσέας» δεν θα εξαντληθεί ποτέ γιατί ζει στο κεφάλι μας κάθε στιγμή της κάθε μέρας – απλώς κάποιοι είναι αργόστροφοι και χρειάζονται κοντά έναν αιώνα για να το καταλάβουν. Πέρα απ’ όλα αυτά, η συγκεκριμένη έκδοση από τον «Τόπο» είναι ένα καταπληκτικό λεύκωμα που μπορεί να γίνει και ένα θαυμάσιο δώρο στον Καθέναν/Κανέναν!
 

Υ.Γ. 1904 Η ώρα που ανεβαίνει αυτή η ανάρτηση είναι περασμένα μεσάνυχτα και αν ήμασταν μέσα στην λογοτεχνία του Τζόυς τώρα θα βρισκόμασταν στην «Κίρκη»∙ ένα ονειρώδες χαώδες μπουρδέλο. Έξω από την λογοτεχνία του και εκατό χρόνια μετά, το λογοτεχνικό μπουρδέλο παραμένει κραταιό, απλώς πιο ατάλαντο και πολλαπλώς εφιαλτικότερο. 

 

Ακούμπησέ το μας λίγο, Πόλντι! Καρτ ποστάλ εποχής.