Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Βάλε φαντασία


 

 
Σε εκείνο το φεστιβαλικό «ντουέτο» με τη Λεονόρα Κάρινγκτον για το οποίο έγραψα στην προηγούμενη ανάρτηση, η Ούρσουλα Λε Γκεν έκανε τα δικά της φανταστικά κόλπα. Αν και το δημιουργικό κομμάτι του ντοκιμαντέρ δεν με είχε ενθουσιάσει καθόλου, ήταν εκείνα τα κομμάτια αρχείου όπου η Λε Γκεν αποδείχθηκε ευφυέστατη και τρομερά διασκεδαστική, που με ξετρέλαναν. Μόλις είδα ότι εκδόθηκαν πρόσφατα κάποια από τα δοκίμιά της τα αγόρασα χωρίς δισταγμό. Οι βιβλιοπαρουσιάσεις και οι διαλέξεις στη χώρα μας στερούνται πρωτίστως φαντασίας. Ανέμπνευστες, χωρίς οργάνωση, πληκτικές. Στην Αμερική κάνουν συχνά διαλέξεις όπου μέσα στο πλήθος αυτών σίγουρα θα βρεις ενδιαφέρουσες φωνές που θα καθίσεις να τις ακούσεις εκστατικά. Εδώ, σε μας... ποιος να σου πει τι! Τα μεγέθη είναι απείρως μικρότερα και οι συγγραφείς σπανίως είναι ικανοί να κερδίσουν ένα ζωντανό κοινό – εδώ που τα λέμε καλά καλά δεν καταφέρνουν να το κερδίσουν μέσα από τα βιβλία τους. «Νομίζω ότι η φαντασία είναι το πιο χρήσιμο μεμονωμένο εργαλείο που διαθέτει το ανθρώπινο είδος. Ξεπερνάει τον αντιτακτό αντίχειρα. Μπορώ να φανταστώ να ζήσω χωρίς τους αντίχειρές μου, αλλά όχι χωρίς τη φαντασία μου».
 
Η Ούρσουλα Λε Γκεν είναι μια συγγραφέας «είδους» και αν νομίζετε ότι δεν σας ενδιαφέρει το είδος της κάνετε λάθος – γιατί το είδος της σπανίζει! Αυτό μαρτυρούν τα καταπληκτικά δοκίμιά της. Κανείς δεν θα σας επιβάλει να διαβάσετε τα μυθιστορήματά της αλλά να μην διαβάσετε τα δοκίμιά της, ε αυτό παραπάει. Πριν σκεφτείτε οι περισσότεροι ότι ένα βιβλίο με υπότιτλο «Κείμενα για την γραφή, την ανάγνωση και τη φαντασία» ίσως δεν είναι για εσάς, να σας πω ότι η Λε Γκεν αποδεικνύεται ένα πανανθρώπινο πνεύμα με ροπή προς τον άνθρωπο και την ουσία του, καταφέρνοντας σκέψεις που λίγοι μπόρεσαν να αναδείξουν με τόση διαύγεια και ευστροφία. Το μεγαλύτερο μέρος των δοκιμίων κινείται σε αυτή την τροχιά και εκτός των άλλων φανερώνει ότι η Λε Γκεν είναι μια δεινή αφηγήτρια σε ό,τι και αν μας εξιστορεί. Τα αρχικά κεφάλαια που αφορούν τα Προσωπικά Ζητήματα δίνουν το στίγμα του υπέροχου μυαλού της που παρασέρνει σαν κύμα και όλα τα υπόλοιπα, λογοτεχνικά ή μη.
 
[…] «Αν είναι αλήθεια ότι οι ανώτεροι άνθρωποι δεν δέχονται να τους φέρονται σαν να ήταν κατώτεροι, συνεπάγεται ότι εκείνοι που βρίσκονται χαμηλά στην κοινωνική τάξη πραγμάτων είναι όντως κατώτεροι, αφού αν ήταν ανώτεροι θα διαμαρτύρονταν. Αφού αποδέχονται μια κατώτερη θέση, τότε είναι κατώτεροι. Αυτό είναι το βολικά ταυτολογικό επιχείρημα του δουλοκτήτη, του κοινωνικά αντιδραστικού, του ρατσιστή και του μισογύνη».
 
Το κύμα μέσα στο μυαλό είναι μια φράση από επιστολή της Βιρτζίνιας Γουλφ που θαύμαζε πολύ η Λε Γκεν, και σκάει ορμητικό σε κάθε σελίδα της. Είναι δύσκολο να διαβάσεις μονοκοπανιά τα κείμενά της, γιατί είναι μεστά και απαιτούν χρόνο αναστοχασμού, θα ήθελες να μπορούσες να τα αναμασήσεις τεμπέλικα σαν ένα κομμάτι σοκολάτας, αλλά ταυτόχρονα είναι τόσο εθιστικά που ξέρεις ότι θα διαβάζεις μέχρι να φτάσεις στο τέλος τους – άλλωστε ποιος λογικός άνθρωπος κρατάει την σοκολάτα και για την επόμενη μέρα; Η Ούρσουλα Λε Γκεν ήταν πολύ ευαίσθητη πάνω στο έμφυλο ζήτημα – εντός και εκτός της τέχνης – και προσπάθησε πολύ να εξαλείψει κάποια στερεότυπα και προκαταλήψεις, αλλά αυτά είναι επίμονα και φαίνεται ότι ακόμα επιστρέφουν. Εντούτοις, χάρη στο πηγαίο χιούμορ της, σε κάποια σημεία ξεκαρδίζεσαι στα γέλια με τον αυτοσαρκασμό της ενώ σε μερικά άλλα μένεις με ένα πικρό χαμόγελο παγωμένο στα χείλη σου. Σίγουρα πάντως οι τολμηρές σκέψεις της είναι σημαντικές για κάθε εποχή. Θα μπορούσα να ισχυριστώ ότι η Λε Γκεν διέθετε παπάρια αλλά δε θα το κάνω γιατί μάλλον δε θα συμφωνούσε μαζί μου.
 
[…] «Τείνω όμως να πιστεύω ότι η Βιρτζίνια Γουλφ είχε δίκιο όταν σκεφτόταν ότι το αληθινό πράγμα εξελίσσεται πέρα από το φύλο. Ο Νόρμαν Μέιλερ μπορεί να πίστευε στα σοβαρά ότι πρέπει να έχεις παπάρια για να είσαι συγγραφέας. Αν θέλεις να γράφεις έτσι που έγραφε, υποθέτω ότι πρέπει. Για μένα τα παπάρια ενός συγγραφέα δεν έχουν σημασία, για να μην πω ότι είναι ενοχλητικά. Δεν είναι στα παπάρια που συμβαίνει η δράση. Όταν λέω στο κέντρο του σώματος, δεν εννοώ παπάρια, καβλί, μουνί ή μήτρα. Ο σεξουαλικός αναγωγισμός είναι τόσο κακός όσο κάθε άλλος αναγωγισμός. Αν όχι χειρότερος».
 
Σχετικά με τα λογοτεχνικά ζητήματα και εκείνα της γραφής, η στάση της παραμένει ακλόνητη: στηρίζει ανενδοίαστα την φαντασία και την προκρίνει έναντι όλων των άλλων. «Αν η επινόηση προκαλεί τόση καχυποψία, γιατί γίνεται αποδεκτή εκεί όπου δεν ανήκει;» Πώς τους πετσόκοψες έτσι, ρε Ούρσουλα! Σου βγάζω τη… μάσκα μου! Το συγκεκριμένο βιβλίο δεν χρειάζεται εισαγωγές, προλόγους και επίμετρα, και φαίνεται ότι ορθώς οι εκδόσεις «Στάσει Εκπίπτοντες» δεν πρόσθεσαν τέτοια στοιχεία. Η συνολική έκδοση είναι κομψότατη, η μετάφραση της Βικτώριας Αρδίτη και του Νίκου Κούρκουλου αξιόπιστη και το εξώφυλλο όμορφο και υπαινικτικά υποσχόμενο. Εσείς το μόνο που έχετε να κάνετε είναι να βάλετε τα λιγοστά, για την λογοτεχνική του αξία, λεφτά και την περισσή, για το διανοητικό του εκτόπισμα, φαντασία σας ώστε να το απολαύσετε ολοκληρωτικά. Win win situation!

"People who deny the existence of dragons are often eaten by dragons. From within."

«Οι γάτοι και οι σκύλοι είναι πιο έξυπνοι από εμάς. Κοιτάζουν τον καθρέφτη, μια φορά, όταν είναι γατάκια ή κουτάβια. Αναστατώνονται και τρέχουν γύρω του, κυνηγώντας το γατάκι ή το κουτάβι πίσω απ’ το γυαλί… και μετά καταλαβαίνουν. Είναι κόλπο. Απομίμηση. Και δεν ξανακοιτάζουν ποτέ. Η γάτα μου θα συναντήσει τη ματιά μου μέσα στον καθρέφτη, αλλά ποτέ τη δική της».
 
Μην είστε γατάκια· όπως λέει η ίδια και σε κάποιο άλλο σημείο του βιβλίου της, «είναι κάτι το να έχεις βρεθεί, έστω και για μια βδομάδα, σε μια αγέλη λεόντων». Αν και το απόσπασμα μιλούσε για την γραφή και συγκεκριμένα για τα Εργαστήρια Γραφής, εγώ τώρα μιλάω για την ανάγνωση. Τόσο θα σας πάρει για να το διαβάσετε. Μια βδομάδα. Μια συναρπαστική βδομάδα. 
 

 

Σχόλια

«A good reader, a major reader, an active and creative reader is a rereader»

Ποίηση χωρίς τέλος

  Αυτή η χρονιά θα ξεκινήσει ακριβώς όπως τελείωσε: με ποίηση. Συλλεκτική ανάρτηση, σπάνια θα ξαναδιαβάσετε τέτοια. Σπάω την παράδοση (και το ρόδι)! Ακόμα σπανιότερα εντυπωσιάζομαι από ποιητές και ποιήματα. Δεν με συγκινεί η συμπύκνωση του λόγου όταν του λείπει ένα είδος «φλυαρίας» – ψάχνω ποιήματα που είναι αμετροεπή με έναν δικό τους τρόπο και ταυτόχρονα στοχευμένα και ουσιώδη. Ποιήματα που δεν πολυπαίρνουν στα σοβαρά τον εαυτό τους καθώς τσαλαβουτούν χαρούμενα στον χυλό της ειρωνείας. Ποιήματα που, απ' ό,τι σωστά αντιλαμβάνεστε, δεν γράφει η πλειοψηφία των ποιητών. Με δυο λόγια, κυνηγώ το ανέφικτο. Αλλά, αυτό δεν κυνηγάμε όλοι στην έναρξη κάθε χρονιάς; Το φλουρί μου για φέτος – λίρα εκατό – ήταν η Βισουάβα ή Βισλάβα ή όπως αλλιώς, Σιμπόρσκα. Η παλιά ποίηση, η ορθόδοξη, είναι Εδώ!

Με ανώμαλους δεν μιλάω

  Ανωμαλία είναι να μην μπορεί μια γυναίκα να κυκλοφορεί άφοβα στους δρόμους, ανωμαλία είναι να πιστεύεις ότι τα εμβόλια σκοπό έχουν να προκαλέσουν περισσότερο κακό από ό,τι καλό, ανωμαλία είναι να νομίζεις ότι η λογοτεχνία σε κάνει καλύτερο άνθρωπο, ανωμαλία είναι ακόμα το προφιτερόλ να έχει μόνο ένα σουδάκι μέσα, ανωμαλία είναι και ότι ο «Πατάκης» εξακολουθεί να μην εκδίδει Χέρμαν Μέλβιλ. Και πόσες ακόμα ανωμαλίες! Με τελευταία εκείνη του Ερβέ Λε Τελιέ, ενός συγγραφέα που αγάπησα οριστικά από ένα και μόνο βιβλίο του που είχα διαβάσει κάποτε, το «Όλα τα μανιτάρια τρώγονται», η ουλιπιανή έμπνευση που είχε οραματιστεί το facebook χρόνια πριν από τον δημιουργό του. Κάθε φορά που μπαίνετε στο facebook και αντικρίζετε την ερώτηση «Τι σκέφτεσαι;», ικανή να σας παρασύρει ασυγκράτητα να μας εμπιστευτείτε τις επικές σας μπούρδες, σχεδόν πάντα χωρίς καθόλου φιλτράρισμα και ουσία, να θυμάστε ότι ο Τελιέ κάποτε το έκανε… χίλιες φορές καλύτερα από εσάς, πιο δημιουργικά και κυρίως με περισσότερο χι

Dogs never bite me. Just humans.

    Ψόφια πράγματα το φετινό Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης – τουλάχιστον οι επιλογές μου – αλλά μόλις είδα ότι θα προβληθεί «Η εξουσία του σκύλου», που βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Τόμας Σάβατζ, ήξερα ότι θα ρεφάρω γιατί κακό σκυλί ψόφο δεν έχει. Και έτσι έγινε, η ταινία δεν με απογοήτευσε και μου θύμισε πόσο είχα αγαπήσει εκείνο το βιβλίο. Μια παραγωγή του Νέτφλιξ που θα είναι διαθέσιμη στην πλατφόρμα από την 1 Δεκεμβρίου ώστε να προλάβει να κάνει τον κύκλο της στις αίθουσες, με τον Κάμπερμπατς στον ρόλο του Φιλ, τον σωσία του Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν στον ρόλο του Τζορτζ και την ωραία Κίρστεν Ντανστ ως Ρόουζ. Η ταινία, όπως και το βιβλίο, σε πολλούς θα φανούν αργά, αδιάφορα και αλλόκοτα, λόγω του περιεχομένου αλλά η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για αριστοτεχνικές δημιουργίες με βάθος. Αντιγράφω εδώ το κείμενο που είχα γράψει στο «Διαβάζοντας» για να θυμάμαι ότι εκείνη η ανάγνωση μετράει ακόμα μέσα μου· σπάνιο, ομολογουμένως.

Dance with the Devil

  A long time ago in a galaxy (στην επαρχία) far, far away… όταν περνούσα την emo φάση μου και έκλαιγα χωρίς λόγο καθώς να καθάριζα κρεμμύδια είχα ανακαλύψει τυχαία ένα βιβλιαράκι που το αγόρασα με τα πρώτα λεφτά που είχα αποταμιεύσει σε ένα βιβλιάριο τραπέζης που είχε δεν είχε μέσα 30 δραχμαί. Εκείνο το βιβλίο ήτο κάποιου ψιλοάγνωστου Χόφμαν μεταφρασμένο υπό του σπουδαίου Καρυωτάκη – αργότερα, όταν οι ισορροπίες άλλαξαν εντός μου, κατάλαβα ότι ο Χόφμαν λειτούργησε κάπως σαν το… καρυωθραυστικό του ποιητή∙ ξέρω, ξέρω, πάγωσε η θάλασσα μέσα σας, μακάρι να βρείτε ένα βιβλίο να πέσει πάνω της σαν τσεκούρι – «το λογοπαίγνιο είναι ένα καυτό σίδερο για μπούκλες στο χέρι της τρέλας και με δαύτο λυγίζει τις σκέψεις» . Ο λόγος είναι ότι ο Χόφμαν αποδείχθηκε μια εξαίσια διαβολική μορφή της παγκόσμιας λογοτεχνίας και τα παιδιά του κυκλοφορούν ελεύθερα γύρω μας – ευτυχώς για αυτά, και για εμάς, είχε πάντοτε δουλειά, και μάλιστα σημαντική, να γράφει αριστουργήματα.

Του πολέμου / Στο άλογό μου

Τι γιορτάζουμε σήμερα; Το όχι, το ναι, το ίσως; Γιατί, ενώ όλοι ξέρουμε ότι το εθνικό φρόνημα σε ψηλώνει ως άνθρωπο, εξεγειρόμαστε τόσο πολύ όταν κάτι τέτοιο γίνεται και με τεχνητά μέσα, ας πούμε, με δεκάποντες γόβες; Γιατί μετά την παρέλαση όλοι πάμε και πίνουμε φρέντο εσπρέσσο, έναν τόσο χαρακτηριστικά ιταλικό καφέ; Τι θα συμβεί αν σε μία αντιπολιτευτική συνωμοσία όλοι συντονίσουν το... ένα στο δεξί; Το ένα στ' αριστερό αποκτά όντως βαρύνουσα σημασία όταν κυβερνά η Αριστερά, ή απλώς έχουμε συνηθίσει να το θεωρούμε ηθικό πλεονέκτημα της παρέλασης;

Η Αλίκη στις πόλεις

  Καλύτερα Αλίκη στις πόλεις των θαυμάτων παρά Ωραία Κοιμωμένη στο χωριό. Αυτή είναι η τελεσίδικη γνώμη μου. Αλλά τώρα που καλοκαίριασε δύσκολα να σας πείσω, το ξέρω. Τα ξαναλέμε when September ends. «Οι πόλεις δεν προσφέρουν μόνο υλικά οφέλη αλλά και ενθουσιασμό και την ευκαιρία να επαναπροσδιορίσει κάποιος τον εαυτό του. Για πολλούς πολίτες του Μάντσεστερ και του Σικάγου, η πόλη σήμαινε μια μορφή ελευθερίας. Αυτό ήταν κάτι που οι επικριτές της βικτοριανής πόλης δεν μπόρεσαν ποτέ να συλλάβουν: με τόσο σκότος και βρομιά δεν μπόρεσαν ποτέ να διακρίνουν τους τρόπους με τους οποίους η κοινότητα επαναπροσδιοριζόταν μέσα στη σύγχρονη βιομηχανική μητρόπολη». Όσοι πάλι επι-μένετε στις πόλεις πρέπει να προμηθευτείτε αμέσως το καταπληκτικό βιβλίο του Ben Wilson – γιατί αν εξαντληθεί θα το ψάχνετε στα επαρχιακά βιβλιοπωλεία!

Τελειωμένοι

    Είμαστε γεννημένοι ο ένας για τον άλλον. Τέλος. Αυτά στην αρχή, βέβαια. Γιατί μετά, ανάθεμα την ώρα που βρέθηκες μπροστά μου. Αυτή η σχέση των σχέσεων όμως, μπορεί κάλλιστα να επεκταθεί και στα βιβλία. Μόνο που σε μένα λειτούργησε αντίστροφα· ανάθεμα την ώρα που βρέθηκε μπροστά μου, είπα για αυτό το βιβλίο, μου το δάνεισαν επειδή δεν άρεσε (ωραίο προμόσιον), ήθελα από την άλλη να δω και την ταινία του Κάουφμαν , ας πάει στα κομμάτια, θα το ξεκινήσω, με την σκέψη ήδη από την αρχή να βάλω ένα τέλος όταν δω ότι δεν τραβάει το πράγμα. Αλλά, γαμώτο, τραβούσε. Για ελάχιστους αναγνώστες αυτό θα είναι το βιβλίο της ζωής τους, σύμφωνοι. Κι όμως. «Είναι εντυπωσιακό. Όταν βλέπεις κάποιον με τους γονείς του, αποδεικνύεται απτά ότι όλοι είμαστε αποτέλεσμα σύνθεσης» . Όπως ακριβώς και τα αξιανάγνωστα βιβλία, τα συγγραφικά παιδιά των δημιουργών τους – ξεράστε με την ησυχία σας και ελάτε πίσω. Μείνετέ μου πιστοί! Σας αγαπώ !

Θα φάτε τα μούτρα σας

  Πού βαδίζει η λογοτεχνία; Όπου και όπως βάδιζε πάντα, ελεύθερη και ασυμβίβαστη, ασυνόδευτη και ασυνόρευτη , πριν έρθει ο (κακός μας) καιρός με την πρόφαση του υποστηρίγματος/«υποστήριξης» κάποιοι να της προσφέρουν τα δεκανίκια της πολιτικής ορθότητας που θα την καθιστούσαν έκτοτε αδιανόητα στάσιμη. «Αυτό που βλέπουμε το σκεφτόμαστε, κι έτσι τελικά δεν το βλέπουμε, λέει ο Όλερ, ενώ άλλοι βλέπουν αυτό που βλέπουν χωρίς πρόβλημα, επειδή δεν το σκέφτονται αυτό που βλέπουν. Αυτό που αποκαλούμε αντίληψη είναι για μας κατά βάση στασιμότητα, ακινησία, τίποτα. Τίποτα. Οτιδήποτε έχει συμβεί το έχουμε σκεφτεί, δεν το έχουμε δει, λέει ο Όλερ» . Είδα και απόειδα λοιπόν με το… φαινόμενο Φερνάντα Μελτσόρ και είπα ό,τι βρέξει ας κατεβάσει! Βαδίζοντας στην εποχή των τυφώνων.

Η μέθοδος του Κούντερα

  Σε κάποιες περισσότερο κιτς εποχές ένα παρόμοιο χαστούκι σαν εκείνο του Γουίλ Σμιθ είχε ταράξει τα νερά της κοινωνικής μας ζωής. Η Νατάσα Αθήνη είχε χαστουκίσει την Δήμητρα Λιάνη στην παρουσίαση του βιβλίου της «10 χρόνια και 54 μέρες» – βέβαια, τώρα που τα συζητάμε, μπορεί να έχουν περάσει κοντά 30 χρόνια. Μια επισήμανση που μου ήρθε μόλις: όλες οι βιβλιοπαρουσιάσεις είναι για σφαλιάρες∙ συγγραφείς μην πέφτετε σε αυτή την παγίδα, μακριά. Τέλος πάντων, όταν η Δήμητρα δεν έγραφε βιβλία, διάβαζε, λένε, Κούντερα. Τότε ήταν πολύ της μόδας. Κούντερα από εδώ, Κούντερα από εκεί, είχαν τρελαθεί όλοι. Ποιος είναι ρε αυτός ο Κούντερας; Ήταν τελικά ένα πιο λογοτεχνικό Nitro όπως νόμιζαν αρκετοί; Γιατί τόσα χρόνια τον αντιμετωπίζουμε με αβάσταχτη ελαφρότητα; «Γιατί άραγε θέλει να κάνει έρωτα μαζί μου; αναρωτιόταν πολύ συχνά, αλλά δεν έβρισκε απάντηση. Ένα μόνο ήξερε, πως οι σιωπηρές συνευρέσεις τους ήταν αναπόφευκτες, έτσι όπως είναι αναπόφευκτο να σταθεί προσοχή ένας πολίτης ακούγοντας τον εθν

Τώρα μας σώνει μόνο ένα θαύμα

    Μπορεί ένα βιβλιοπωλείο να αποτελέσει καταφύγιο; Όχι καταφύγιο πολέμου, μην παρασύρεστε από τις εξελίξεις στην Ουκρανία, δεν παίζει τέτοιο πράγμα∙ ούτε βέβαια να σταματήσει τον ίδιο τον πόλεμο, αυτό και αν θα ήταν θαύμα! Μπορεί ωστόσο να αποτελέσει πού και πού ένα ζεστό καταφύγιο μιας μεμονωμένης ζωής, που παρέα με δισεκατομμύρια άλλες συγκροτούν τον κόσμο γύρω μας, τα ακρότατα όρια του οποίου συχνότατα και εντελώς απροσδόκητα μπορεί να είναι οι πιο αναίτιες και ακραίες σφαγές. Oh yes! Το να διεξάγεις ακήρυχτο πόλεμο αλληλεγγύης μέσω social media, να φας μια μπριζόλα επειδή τυχαίνει να είναι Τσικνοπέμπτη στα μέρη σου ή να διαβάσεις ένα ανάλαφρο βιβλίο δεν μοιάζουν αρκετά. Αλλά και τι θα μπορούσε να μοιάζει αρκετό στη ζωή ενός ανθρώπου; «Φοβάμαι ότι αυτό είναι σαν εκείνα τα feelgood μυθιστορήματα που διαβάζει η Τζάσμιν, όπου το τέλος είναι πάντα χαρούμενο γιατί πώς αλλιώς θα μπορούσαν οι αναγνώστες να αντισταθμίσουν τις κακές ειδήσεις και όλα αυτά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν