Το Χέρι του Θεού

 

Το Πάσχα έχει μόλις τελειώσει, η εστίαση ανοίγει σήμερα (ακόμα πεινάτε ρε λιγούρια;) και δεν υπάρχει καλύτερος συγγραφέας να ενώσει αυτές τις δύο καταστάσεις από τον Χέρμαν Μέλβιλ – αφ’ ενός γιατί είναι ό,τι πιο κοντινό σε θεό έχουμε αυτή την στιγμή, τώρα θα με πιστέψουν ευτυχώς και τα ζώα, («Γιατί, πραγματικά, αν το λεξικό αυτό που βασίζεται πάνω στην Αγία Γραφή είχε γίνει πιο πλατιά γνωστό κι αγαπητό, θα μπορούσε κανείς με λιγότερη δυσκολία να προσδιορίσει και κατονομάσει “φαινόμενα” ανθρώπων. Μα όπως έχουν τα πράγματα πρέπει μοιραία να στραφούμε προς άλλες αυθεντίες που δεν έχουν καμιά σχέση ή επαφή με το βιβλικό στοιχείο»), αφ’ ετέρου ο λόγος του σε ξεθολώνει αυτόματα από όλες τις παραισθήσεις σου σε αντίθεση με τις τρεις νοθευμένες βότκες που θα έχεις πιει ως τις 19:45! Προσωπικά περίμενα τόσο καιρό να απολαύσω έναν «νέο» Μέλβιλ όπως οι περισσότεροι περιμένατε να απολαύσετε τον φρέντο εσπρέσο σας μέτριο με στέβια και σιρόπι παπάγιας – για τον Θεό! – και μετά μου λέτε ότι οι δυο επιθυμίες μας είναι ισάξιες γιατί τις νιώθουμε και οι δυο με σφοδρότητα. Θα το βυθίσω το πλοίο με αυτά που ακούω. Τέλος πάντων, καλές βόλτες, με προσοχή η νηοπομπή, μην μου πνιγείτε σε δυο σφηνάκια τεκίλα.

 
Αυτή την έκδοση της «Εστίας» (απορώ γιατί δεν επανεκδόθηκε, είναι τέλεια στο σύνολο και η μετάφραση της Νινίλας Παπαγιάνη δυνατή και σκληραγωγημένη) την έψαχνα πολλά χρόνια και την ανακάλυψα πρόσφατα όταν πλέον δεν περίμενα ότι θα την βρω. Με κέντριζε ο τίτλος «Μπίλλυ Μπαντ» το μόνο κείμενο που δεν είχα διαβάσει, καθώς και ο υποσχόμενος υπότιτλος «και άλλες ιστορίες» που με έκανε να φαντάζομαι ακόμα περισσότερες απολαυστικές ιστορίες. Τελικά οι άλλες ιστορίες, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο εκδόθηκαν όλες στα ελληνικά («Μπενίτο Σερένο», «Μπάρτελμπι ο γραφιάς», «Βιολονίστας», «Τζίμι Ρόουζ», «Μαγεμένα νησιά») και τις έχω ήδη διαβάσει. Ο «Μπίλλυ Μπαντ» θα εκδοθεί προσεχώς στα ελληνικά, περί τα μέσα Μαΐου, από τις εκδόσεις «Αντίποδες» αλλά εγώ δυστυχώς δε θα είμαι από τους πρώτους αναγνώστες του, όπως υπολόγιζα, ίσως ούτε καν και από τους τελευταίους, ο Μέλβιλ δεν σηκώνει αναβολές και καθυστερήσεις, άπαξ και αναγγείλεις επικείμενη έκδοσή του είναι τουλάχιστον ανταρσία να την καθυστερήσεις για οποιοδήποτε λόγο. 

 

Ειλικρινά όσα χρόνια και αν περάσουν δεν μπορώ να το χωνέψω ότι αυτός ο τεράστιος συγγραφέας μένει αγνοημένος από το ευρύ κοινό, θεωρείται φαλαινολάγνος ή δεν ξέρω και γω τι άλλο, παλιακός, δυσνόητος, βαρετός, κλπ, ενώ ξεκάθαρα είναι μόνο το πρώτο· ΤΕΡΑΣΤΙΟΣ. Διάβασα την μικρή αλλά όμορφη εισαγωγή της μεταφράστιας Νινίλας Παπαγιάννη και με έπιασε η καρδιά μου όταν ξαναδιάβασα ότι ο Μέλβιλ στο τέλος της ζωής του πέθανε αγνοημένος από τον κόσμο που στην αρχή της καριέρας του τον αγκάλιασε θερμά. Οι πρώτες του περιπέτειες από τη χώρα των κανιβάλων, συναρπαστικές πέρα από κάθε αμφιβολία αλλά χωρίς βάθος, τον έκαναν απόλυτα αγαπητό στο κοινό της εποχής του, όταν όμως στην πορεία αναδύθηκε από μέσα του το εύρος της μεγαλοφυίας που τον κατοικούσε, το αναγνωστικό κοινό σαν ο τέλειος προδότης που υπήρξε πάντα, τον καταδίκασε για την αγάπη που επέδειξε προς όλους εμάς. Και αυτό φυσικά, ουδόλως άλλαξε και στην εποχή μας. Πάντα επαινούμε μέτριους συγγραφείς που κινούνται πάνω κάτω στην δική μας μετριότητα αλλά μόλις αντιληφθούμε κάποιον να στέκεται πάνω από εμάς, τον σκοτώνουμε με ένα βλέμμα μας – ή καλύτερα, με την απουσία αυτού.
 

[…] «Κι όμως», είπα, «Ο Χ., όσο παράξενος κι αν φαντάζει στα μάτια μερικών, είναι κι αυτός ένας άνθρωπος σαν όλους μας, και η γνώση της ζωής και του κόσμου προϋποθέτει την πλατιά γνώση της ανθρώπινης φύσης σ’ όλες της τις μορφές».
«Ναι, μα μια επιπόλαιη γνώση που εξυπηρετεί κοινούς και χυδαίους σκοπούς. Γιατί αν θελήσουμε να μπούμε πιο βαθιά, δεν ξέρω αν η γνώση της ζωής και η γνώση της ανθρώπινη φύσης δεν είναι δύο διαφορετικοί κλάδοι στη σφαίρα της γνώσης που, ενώ μπορούν να συνυπάρχουν εντός μας, ωστόσο είναι αυθύπαρκτοι και ανεξάρτητοι. Για έναν μέσο τύπο ανθρώπου, η συνεχής επαφή του μ’ αυτή την γνώση σκοτίζει εκείνη την έξοχη πνευματική κρίση, απαραίτητη για την κατανόηση του “ουσιώδους” σε ορισμένους χαρακτήρες είτε στο καλό είτε στο κακό.» 

 

Με τον «Μπάρτελμπι τον γραφιά» ανέδειξε αυτή την πικρία του για τον άδικο παραγκωνισμό του και το ίδιο αναδεικνύει και στο μεταγενέστερο «Μπίλλυ Μπαντ», που εκδόθηκε μετά τον θάνατό του, μια ιστορία με ναύτες και πολεμικά πλοία αλλά που διαβάζεται άνετα και σαν θρησκευτικό δράμα – πολύ καλύτερο από αυτό που παίχτηκε την περασμένη βδομάδα! Ο Μέλβιλ ξεμπερδεύει νωρίς με την εξωτερική πλοκή, σε παρασύρει σε μεγάλα βάθη, ξαναβγαίνετε μετά από ώρα για μικρές ανάσες εξωτερικής δράσης και ξανά βουτιά. Αν δεν αντέχετε να βυθιστείτε στον ωκεανό της λογοτεχνίας, παίξτε στα ρηχά με κανένα Μπούκερ, εκεί που κατουράνε οι περισσότεροι – τουλάχιστον είναι ζεστά! Δεν είμαι εδώ για να σας πείσω αν και μέσα μου εύχομαι ολόψυχα όλοι να πάρετε την επικείμενη έκδοση από «Αντίποδες» και να την διαβάσετε, αλλά να σας πω μόνο ετούτο, ακόμα και αν σε εκατό χρόνια από τώρα εμφανιστεί νέα πανδημία, συγγραφέας σαν τον Μέλβιλ δε θα έχει βγει, σε αυτό συμφωνεί όλη η επιτροπή των ειδικών. Εμβολιαστείτε εγκαίρως. Το καλύτερο εμβόλιο είναι το διαθέσιμο, διάολε!
 

[…] «Η ζωή δεν είναι παρά μια περίπλοκη παρτίδα σκακιού που ελάχιστες κινήσεις γίνονται σωστές και ίσιες, μα το τέλος κερδίζεται με πλάγιο τρόπο! Λοξό, βαρετό, στείρο παιχνίδι, που δεν αξίζει καν το κάψιμο ενός κεριού όσο παίζεται η παρτίδα.»
 

Υ. Γ. 2666    Άντε ρε «Πατάκη». Θα μας βρει η επόμενη πανδημία σε λίγο!