Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Ο Ρόθκο και τα αδέρφια του

 
Δηλαδή όλοι εμείς που αγαπάμε τα έργα του. Καλά τι θαυμάζεις από δαύτα, μοιάζουν με έργα του ομοαίματου εξάδελφου με την ισχυρή όρεξη αλλά ασθενή μνήμη στο «Κωνσταντίνου και Ελένης», απλώς, πάντα κάτι αχνοφαίνεται από πίσω! Δεν είναι όμως έτσι. Ο Ρόθκο υπήρξε ένας αυθεντικός καλλιτέχνης και σημαντικός στοχαστής που αξίζει να θαυμάζουμε και να μελετάμε τα έργα του – καλά για να αγοράσουμε, ούτε λόγος! Η υπεραξία της ζωγραφικής πάντα μου την έδινε στα νεύρα, το θεωρώ ένα καλλιτεχνικό καρκίνωμα που σκοτώνει την ζωή ενός έργου τέχνης εντός σου, αν δεν το ξεριζώσεις εγκαίρως. Το ότι κάποιος έχει τα λεφτά να αγοράσει έναν αυθεντικό πίνακα, φανερώνει μόνο ότι, έχει τα λεφτά να αγοράσει έναν αυθεντικό πίνακα. Τίποτα περισσότερο από αυτό – αντιθέτως, φανερώνει αρκετές αξιοσημείωτες ελλείψεις. Ο φιλότεχνος είναι πρωτίστως φιλοπερίεργος και πολύ πολύ πιο μετά φιλόδοξος ή φιλοχρήματος.
 
#12 1951
 
«Το όλο πρόβλημα της εκπαίδευσης στην τέχνη σχετίζεται με τους αντικειμενικούς στόχους της εκπαίδευσης αυτής. Έχουμε ήδη εδραιώσει ότι η όλη διαδικασία της ζωγραφικής είναι μια βιολογική δραστηριότητα που εμπλέκει την έκφραση της δημιουργικής ενόρμησης και ότι η ζωγραφική είναι μια από τις φυσικές γλώσσες που υπάρχουν για την εκτέλεση αυτής της λειτουργίας. Αυτό το μαρτυρεί η φυσική ευχέρεια με την οποία το παιδί φαίνεται να δημιουργεί τις ουσιώδεις μορφές που είναι σταθερά παρούσες σ' όλη την τέχνη. Το ν' αρνηθούμε στο παιδί αυτή την εμπειρία, θα ήταν να μειώνουμε πολύ ένα μέσον ομιλίας και επικοινωνίας εξίσου ενστικτώδες όπως η καθαυτό ομιλία». Αυτό το βιβλίο με κείμενα, γράμματα, προσχέδια και κατάλοιπα του Μαρκ Ρόθκο με εξέπληξε τρομερά γιατί ξεκινάει ανέλπιστα ευχάριστα για μένα. Το τελευταίο διάστημα δουλεύω σε παιδική βιβλιοθήκη και αν ξεπεράσουμε το σοκ και δέος που προκαλεί ένα ανάλογο γεγονός στην ελληνική κοινωνία, βιβλιοθηκονόμος να δουλεύει σε βιβλιοθήκη(!), παρατηρώ συνεχώς παιδιά να ζωγραφίζουν, τα οποία κοροιδεύουν απροκάλυπτα το σκοτωμένο μου όνειρο να γίνω κάποτε και γω ζωγράφος. Βέβαια, αφού διάβασα τις σκέψεις του Ρόθκο ένιωσα αρκετά καλύτερα, μιας και έμαθα ότι συνήθως η πηγαία δημιουργικότητα των παιδιών σταματά κάπου εκεί στα 9-10. Καλά να πάθετε σκασμένα, χεχε! Η ζωγραφική είναι μια φυσική γλώσσα, όπως η ομιλία ή το τραγούδι, και το παιδί την αντιλαμβάνεται ενστικτωδώς χωρίς να γνωρίζει τους κανόνες που την διέπουν, ακριβώς όπως αγνοεί την σύνταξη της γλώσσας ή την αρμονία και αντίστιξη της μουσικής. Έτσι λοιπόν, φαντασμένε γονέα, πάψε να μας τρελαίνεις ότι μεγαλώνεις στο σπίτι τον νέο Πικάσο, να μεγαλώνεις τον Ντένις τον Τρομερό είναι πιο πιθανό, τον Πικάσο κάπως πιο δύσκολο! 
 
#14 1951

 
Στην αρχή όλα είναι καλά. «Τα παιδιά μας έχουν θάρρος. Για παράδειγμα, αν η γέφυρα του Μπρούκλυν τα θέλγει, θα την ζωγραφίσουν, και αν πρέπει να προεκτείνεται πέρα από τον ποταμό, θα το κάνουν και αυτό». Κάπου λέει μέσα στο βιβλίο ότι ο εξπρεσιονισμός είναι η παιδική ζωγραφική! Το πρόβλημα θα προκύψει όταν σταματήσει η πηγαία δημιουργικότητά τους και το παιδί θα αρχίσει να ψάχνει τα πώς και τα γιατί της δημιουργίας, θα αναζητήσει κανόνες και τεχνικές για να συνεχίσει να εκφράζεται. Εκεί πρέπει να επέμβει ο δάσκαλος (ο ιδανικός δάσκαλος, κατά τον Ρόθκο) που εκτός από την επάρκεια θα έχει την ευαισθησία να κατευθύνει το παιδί, να αναγνωρίζει τις παρομοιώσεις και τα σύμβολα των δημιουργιών του με μια ματιά και να τον καθοδηγεί αναλόγως. Πράγμα σπανιότατο, φυσικά. Κάντε την αντιστοίχιση με τον κόσμο της λογοτεχνίας – το παιδί δεν σταματάει έτσι απλά στα δέκα του να διαβάζει, αλλά ίσως, όταν χρειάστηκε κάποιον να τον κατευθύνει σε έναν κόσμο που πλέον του φαινόταν γεμάτος κανόνες και συμβάσεις και πολυπλοκότητα, κανείς δεν βρέθηκε στο πλάι του, και πια δεν του έλεγε τίποτα η «φυσική γλώσσα» της νιότης του, η απλή ανάγνωση ιστοριών. Ο Ρόθκο υπήρξε και ένας ενδιαφέρων στοχαστής που εστίασε στην παιδική δημιουργικότητα και αυτά τα άρθρα του είναι πολύ σημαντικά.
 
#10 1952
 
Υπήρξε όμως και ένας σπουδαιότατος καλλιτέχνης και η ωρίμανσή του πέρασε διάφορες φάσεις μέχρι να καταλήξει στο απόγειό της. «Το ότι το ευρύ κοινό βρίσκει ακόμα το μεγαλύτερο μέρος της μοντέρνας τέχνης ασήμαντο, άγριο, μη πραγματικό, μαρτυρεί το πόσο κοινή είναι η Μοντέρνα Τέχνη». Σπουδαίο μυαλό, πολύχρωμο, σαν τους πίνακές του της τελευταίας περιόδου που τον έκαναν ευρέως γνωστό. Τα κείμενα που υπάρχουν εδώ, της περιόδου 1934-1969 (έναν χρόνο μετά την πρώτη του ατομική έκθεση έως έναν χρόνο πριν τον θάνατό του), μοιράζονται ανάμεσα σε εκείνα που αφορούν την παιδική δημιουργικότητα και τις ακαδημαικές σκέψεις πάνω σ’ αυτήν, και γράμματα σε κριτικούς, ομοτέχνους του, γκαλερίστες, κλπ. Διάσπαρτα στο βιβλίο βρίσκονται και κάποια προσχέδια, ακολουθούμενα συνήθως από το επεξεργασμένο κείμενο – ένα μικρό μέρος τους συνήθως, μια σύνοψη, για ό,τι θα γινόταν μια στιβαρή και πολυσέλιδη μελέτη για την δημιουργικότητα... κρίμα που δεν έγινε ποτέ. Ο αναγνώστης ίσως εκνευριστεί με τα «τσαπατσούλικα» προσχέδια, γιατί να υπάρχουν εδώ, καλύτερα να έλειπαν. [...] Σε μια συζήτησή του με τον William Seitz το 1953, ο Ρόθκο δέχτηκε ότι το γράμμα δεν το έγραψαν ούτε εκείνος ούτε ο Γκότλημπ, αλλά συμφώνησαν εξ ολοκλήρου με το περιεχόμενό του. Η μαρτυρία αυτή υπογραμμίζει τη σημασία των προσχεδίων, που είναι πολύ πιστά στην σκέψη του Ρόθκο, αν και το κείμενο του δημοσιευμένου γράμματος καταλαμβάνει κεντρική θέση σ’ όλες τις μελέτες για τον Ρόθκο. Γι’ αυτό, λοιπόν!
 
#7 1953
 
Η έκδοση από τις «Νησίδες» είναι αρκετά καλαίσθητη, μεγάλου σχήματος, με μεγάλα περιθώρια στις σελίδες, άνετη. Με κάτι μικρούλια γράμματα όμως, που θα δώσουν δουλειά σε δεκάδες οφθαλμίατρους. Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί έγινε αυτή η επιλογή. Ίσως να φταίει και η γραμματοσειρά που κάνει τα γράμματα να φαίνονται μικρότερα, αν στην θέση της υπήρχε κάποια άλλη, ενδεχομένως η ανάγνωση να ήταν πιο υποφερτή. Κρίμα, για να γλυτώσουν 15 σελίδες στο σύνολο, δε ξέρω τι να πω. Η μετάφραση του Βασίλη Τομανά είναι αρκετά καλή, όπως μας έχει συνηθίσει στις περισσότερες από τις μεταφράσεις του. 
 
#6 1954
 
Τα κείμενα που βρίσκονται σ’ αυτό το βιβλίο, άλλοτε διανθισμένα με οικειότητα και προσωπικές εξομολογήσεις, άλλοτε με σοβαρή επιστημοσύνη και καλλιτεχνική ευαισθησία, άλλοτε αστεία και άλλοτε εκνευρισμένα, όλα αυτά τα ετερόκλιτα στοιχεία συγκροτούν μια ομοιόμορφη εικόνα ενός συνειδητοποιημένου ανθρώπου και καλλιτέχνη, ζωγραφίζουν με λέξεις... «το πορτραίτο του μοντέρνου καλλιτέχνη». Εντυπωσιάζει το βάθος των σκέψεων αλλά κυρίως εμένα προσωπικά με εντυπωσίασε και η ομορφιά μερικών προτάσεων άψογα διατυπωμένων («Αρχίζω να μισώ τη ζωή του ζωγράφου. Αρχίζεις να πυγμαχείς με τα σωθικά σου έχοντας ακόμη το ένα πόδι στον κανονικό κόσμο») που θα μπορούσες να βρεις στους πιο αγαπημένους σου λογοτέχνες. Φυσικά, όποιος τελικά επιλέξει να αγοράσει αυτό το βιβλίο, δεν πρέπει να το κάνει σε πρώτο λόγο για αυτές τις φράσεις, γιατί μάλλον θα απογοητευτεί στο τέλος. Όσοι πάλι, αγαπάτε το είδος της αλληλογραφίας, με βιβλία που ανθολογούν επιστολές, προσχέδια κειμένων, δισταγμούς της σκέψης, κλπ, μπορείτε να αγοράσετε και να απολαύσετε το συγκεκριμένο βιβλίο ακόμα και αν δεν αγαπάτε τόσο την ζωγραφική γενικά ή του Ρόθκο, ειδικότερα. 
 
#9 1954
 
[...] Συγχωρέστε με αν συνεχίζω να εκφράζω τις ανησυχίες μου, αλλά αισθάνομαι πως είναι σημαντικό να τις διατυπώσω. Υπάρχει ο κίνδυνος ότι στην πορεία αυτής της αλληλογραφίας θα δημιουργηθεί ένα Όργανο που θα λέει στο κοινό πώς θα πρέπει να βλέπει τους πίνακες και τι ν’ αναζητά σ’ αυτούς. Ενώ επιφανειακά αυτό μπορεί να φαίνεται εξυπηρετικό και υποβοηθητικό να το κάνουμε, το πραγματικό αποτέλεσμα είναι η παράλυση του μυαλού και της φαντασίας (και για τον καλλιτέχνη, μια πρόωρη ταφή). Εξ ου και η απέχθειά μου για προλόγους και επεξηγήσεις. Και αν έπρεπε σε κάτι να δείξω εμπιστοσύνη, θα την επένδυα στην ψυχή των ευαίσθητων θεατών που είναι απελευθερωμένοι από τις συμβάσεις της κατανόησης. Δεν θα είχα φόβους για την χρήση που θα έκαναν των πινάκων αυτών για τις ανάγκες του δικού τους πνεύματος. Γιατί αν υπάρχει ανάγκη και πνεύμα, εδώ θα έχουμε μια πραγματική επικοινωνία.
#11 1954
 
Υ.Γ. 2666 [...] Οι πινακές μου ορίζονται με αριθμό και έτος. Ο παρακάτω είναι ένας κατάλογος αυτών που θα σταλούν και δίπλα η τιμή στην οποία πρέπει να πουληθούν στο κοινο.

# 12  1951   1000 δολ.
   14  1951   1300
   10  1952   4000
   7    1953   1800
   6    1954   2000
   9    1954   2000
   11  1954   2250
   4    1953   1800
   1    1954   2000
 
#4 1953
 
Με την ίδια σειρά εμφάνισης φιλοξενούνται και στην παρούσα ανάρτηση. Από γράμμα του Ρόθκο προς την Katharine Kuh που ήταν τεχνοκρίτης και υπεύθυνη εκθέσεων στην Art Institute of Chicago και το 1954 πρότεινε στον Ρόθκο να του κάνει μια ατομική έκθεση. Η έκθεση έγινε από τις 18 Οκτωβρίου έως τις 31 Δεκεμβρίου 1954. Για 1000 δολάρια αγόραζα και γω τον αυθεντικό #1!! 
 

#1 1954

Σχόλια

  1. Ναι σε όλα!
    Αγαπάμε Ρόθκο.
    Για τους ίδιους λόγους αγαπάμε Πάουλ Κλέε.

    ΠΑΟΥΛ ΚΛΕΕ – Ο ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΠΟΥ ΖΩΓΡΑΦΙΖΕ ΣΑΝ ΠΑΙΔΙ
    http://blogs.sch.gr/epapas/%CF%80%CE%B1%CE%BF%CF%85%CE%BB-%CE%BA%CE%BB%CE%B5%CE%B5-%CE%BF-%CE%B6%CF%89%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%BF%CF%83-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CE%B6%CF%89%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%B9%CE%B6%CE%B5-%CF%83%CE%B1/

    Ο επόμενος αγαπημένος είναι ο Χουάν Μιρό. Ανάμεσα σε πολλούς άλλους. Τι να λέμε τώρα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αγαπάμε ζωγραφική! Ας το πούμε με μια φράση να τελειώνουμε. Και γω αγαπώ Πάουλ Κλέε ο οποίος έπαιξε αρκετά με το μοτίβο της σκακιέρας στους πινακές του (και για ευνόητους λόγους τον αγαπώ ένα κλικ παραπάνω), αλλά και τον Χουάν Μιρό, ναι. Ανάμεσα σε πολλούς άλλους. Τι να λέμε τώρα :p

      Η ζωγραφική για μένα είναι δεύτερη τη τάξει μετά την λογοτεχνία. Και ας μην καταλαβαίνω και πολλά, δεν με νοιάζει. Σάμπως καταλαβαίνω από λογοτεχνία;

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Κουβεντολόι με μια μούμια!

Σημ: Εδώ λέγονται ιστορίες μόνο για αραχνιασμένα κρανία, οι "ψεκασμένοι" θα απομακρύνονται διακριτικά.

«A good reader, a major reader, an active and creative reader is a rereader»

Ποίηση χωρίς τέλος

  Αυτή η χρονιά θα ξεκινήσει ακριβώς όπως τελείωσε: με ποίηση. Συλλεκτική ανάρτηση, σπάνια θα ξαναδιαβάσετε τέτοια. Σπάω την παράδοση (και το ρόδι)! Ακόμα σπανιότερα εντυπωσιάζομαι από ποιητές και ποιήματα. Δεν με συγκινεί η συμπύκνωση του λόγου όταν του λείπει ένα είδος «φλυαρίας» – ψάχνω ποιήματα που είναι αμετροεπή με έναν δικό τους τρόπο και ταυτόχρονα στοχευμένα και ουσιώδη. Ποιήματα που δεν πολυπαίρνουν στα σοβαρά τον εαυτό τους καθώς τσαλαβουτούν χαρούμενα στον χυλό της ειρωνείας. Ποιήματα που, απ' ό,τι σωστά αντιλαμβάνεστε, δεν γράφει η πλειοψηφία των ποιητών. Με δυο λόγια, κυνηγώ το ανέφικτο. Αλλά, αυτό δεν κυνηγάμε όλοι στην έναρξη κάθε χρονιάς; Το φλουρί μου για φέτος – λίρα εκατό – ήταν η Βισουάβα ή Βισλάβα ή όπως αλλιώς, Σιμπόρσκα. Η παλιά ποίηση, η ορθόδοξη, είναι Εδώ!

Με ανώμαλους δεν μιλάω

  Ανωμαλία είναι να μην μπορεί μια γυναίκα να κυκλοφορεί άφοβα στους δρόμους, ανωμαλία είναι να πιστεύεις ότι τα εμβόλια σκοπό έχουν να προκαλέσουν περισσότερο κακό από ό,τι καλό, ανωμαλία είναι να νομίζεις ότι η λογοτεχνία σε κάνει καλύτερο άνθρωπο, ανωμαλία είναι ακόμα το προφιτερόλ να έχει μόνο ένα σουδάκι μέσα, ανωμαλία είναι και ότι ο «Πατάκης» εξακολουθεί να μην εκδίδει Χέρμαν Μέλβιλ. Και πόσες ακόμα ανωμαλίες! Με τελευταία εκείνη του Ερβέ Λε Τελιέ, ενός συγγραφέα που αγάπησα οριστικά από ένα και μόνο βιβλίο του που είχα διαβάσει κάποτε, το «Όλα τα μανιτάρια τρώγονται», η ουλιπιανή έμπνευση που είχε οραματιστεί το facebook χρόνια πριν από τον δημιουργό του. Κάθε φορά που μπαίνετε στο facebook και αντικρίζετε την ερώτηση «Τι σκέφτεσαι;», ικανή να σας παρασύρει ασυγκράτητα να μας εμπιστευτείτε τις επικές σας μπούρδες, σχεδόν πάντα χωρίς καθόλου φιλτράρισμα και ουσία, να θυμάστε ότι ο Τελιέ κάποτε το έκανε… χίλιες φορές καλύτερα από εσάς, πιο δημιουργικά και κυρίως με περισσότερο χι

Dogs never bite me. Just humans.

    Ψόφια πράγματα το φετινό Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης – τουλάχιστον οι επιλογές μου – αλλά μόλις είδα ότι θα προβληθεί «Η εξουσία του σκύλου», που βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Τόμας Σάβατζ, ήξερα ότι θα ρεφάρω γιατί κακό σκυλί ψόφο δεν έχει. Και έτσι έγινε, η ταινία δεν με απογοήτευσε και μου θύμισε πόσο είχα αγαπήσει εκείνο το βιβλίο. Μια παραγωγή του Νέτφλιξ που θα είναι διαθέσιμη στην πλατφόρμα από την 1 Δεκεμβρίου ώστε να προλάβει να κάνει τον κύκλο της στις αίθουσες, με τον Κάμπερμπατς στον ρόλο του Φιλ, τον σωσία του Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν στον ρόλο του Τζορτζ και την ωραία Κίρστεν Ντανστ ως Ρόουζ. Η ταινία, όπως και το βιβλίο, σε πολλούς θα φανούν αργά, αδιάφορα και αλλόκοτα, λόγω του περιεχομένου αλλά η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για αριστοτεχνικές δημιουργίες με βάθος. Αντιγράφω εδώ το κείμενο που είχα γράψει στο «Διαβάζοντας» για να θυμάμαι ότι εκείνη η ανάγνωση μετράει ακόμα μέσα μου· σπάνιο, ομολογουμένως.

Εγώ σε λέω αγάπη

  Οι πιο συνηθισμένοι απατεώνες στην Ελλάδα συνήθως ενδύονται τους υδραυλικούς που ζητάνε 55 ευρώ για μια τρόμπα στο καζανάκι και δεν μπορείς και να τους πεις «Χέσε με ρε μάστορα» γιατί μετά πώς θα τραβήξεις καζανάκι; Στη λογοτεχνία από την άλλη, το να χαρακτηρίσεις για οποιονδήποτε λόγο τον Χέρμαν Μέλβιλ απάτη , το κάνεις μόνο αν εξυπηρετεί την πλοκή! «Γιατί οι πιο τερατώδεις απ’ όλους τους υποκριτές είναι αυτοί ακριβώς οι κερδοσκόποι: υποκριτές δι’ αντιστροφής της πραγματικότητας· υποκριτές στην παρουσίαση των πραγμάτων ως σκοτεινών αντί φωτεινών· ψυχές που ευημερούν χρησιμοποιώντας όχι τη δυστυχία, αλλά το μύθευμα της δυστυχίας· δάσκαλοι της αισχρής τέχνης τού να κατασκευάζεις δυστυχία· κίβδηλοι Ιερεμίες· νόθοι Ηράκλειτοι που, μόλις η πένθιμη μέρα περάσει, επιστρέφουν, σαν απατηλοί Λάζαροι ανάμεσα στους επαίτες, για να ευφρανθούν με τα κέρδη που απέκτησαν από τα προσποιητά έλκη της κεφαλής τους – φαύλοι κερδοσκόποι!» . Θα με αναγκάσετε να κατέβω πορεία στον Λευκό Πύργο όλοι εσείς πο

Γάτα είσαι

  Οι γάτες είναι υπέροχα πλάσματα και αν δεν είσαι επηρεασμένος από τον «Κυνόδοντα» του Λάνθιμου δύσκολα να μην σε γοητεύουν ή έστω να μην τραβούν την προσοχή σου. Μία από τις αγαπημένες μου συνήθειες είναι να παρατηρώ πώς συμπεριφέρονται οι γάτες. Τι γίνεται όμως αν και εκείνες παρακολουθούν με το ίδιο ενδιαφέρον την ανθρώπινη συμπεριφορά; Κάπως έτσι θα σκέφτηκε και ο Ιάπωνας Σόσεκι Νατσούμε και έγραψε ένα αξιαγάπητο βιβλίο· επιπροσθέτως έγραψε ένα από τα λίγα βιβλία που θα ήθελα να είχα γράψει εγώ. Χεστήκαμε τι θα ήθελες να γράψεις εσύ ρε Μαραμπού, και δίκιο έχετε, δεν αντιλέγω, απλώς σκέφτηκα να το αφήσω εδώ να υπάρχει. Γιατί πάντοτε με ενθουσίαζαν εκείνα τα λιγοστά βιβλία ανεπιτήδευτης σοφίας και γατίσιας συμπεριφοράς που συμπύκνωναν όλη την φιλοσοφία τους και την συγγραφική τεχνική τους σε φράσεις όπως η ακόλουθη: «Ορισμένες φορές επινοώ κάποιες ανοησίες και οι άνθρωποι τις παίρνουν στα σοβαρά, αυτό προκαλεί έναν αισθητικό ενθουσιασμό ακραίας κωμικότητας την οποία θεωρώ ενδιαφέρ

Dance with the Devil

  A long time ago in a galaxy (στην επαρχία) far, far away… όταν περνούσα την emo φάση μου και έκλαιγα χωρίς λόγο καθώς να καθάριζα κρεμμύδια είχα ανακαλύψει τυχαία ένα βιβλιαράκι που το αγόρασα με τα πρώτα λεφτά που είχα αποταμιεύσει σε ένα βιβλιάριο τραπέζης που είχε δεν είχε μέσα 30 δραχμαί. Εκείνο το βιβλίο ήτο κάποιου ψιλοάγνωστου Χόφμαν μεταφρασμένο υπό του σπουδαίου Καρυωτάκη – αργότερα, όταν οι ισορροπίες άλλαξαν εντός μου, κατάλαβα ότι ο Χόφμαν λειτούργησε κάπως σαν το… καρυωθραυστικό του ποιητή∙ ξέρω, ξέρω, πάγωσε η θάλασσα μέσα σας, μακάρι να βρείτε ένα βιβλίο να πέσει πάνω της σαν τσεκούρι – «το λογοπαίγνιο είναι ένα καυτό σίδερο για μπούκλες στο χέρι της τρέλας και με δαύτο λυγίζει τις σκέψεις» . Ο λόγος είναι ότι ο Χόφμαν αποδείχθηκε μια εξαίσια διαβολική μορφή της παγκόσμιας λογοτεχνίας και τα παιδιά του κυκλοφορούν ελεύθερα γύρω μας – ευτυχώς για αυτά, και για εμάς, είχε πάντοτε δουλειά, και μάλιστα σημαντική, να γράφει αριστουργήματα.

Του πολέμου / Στο άλογό μου

Τι γιορτάζουμε σήμερα; Το όχι, το ναι, το ίσως; Γιατί, ενώ όλοι ξέρουμε ότι το εθνικό φρόνημα σε ψηλώνει ως άνθρωπο, εξεγειρόμαστε τόσο πολύ όταν κάτι τέτοιο γίνεται και με τεχνητά μέσα, ας πούμε, με δεκάποντες γόβες; Γιατί μετά την παρέλαση όλοι πάμε και πίνουμε φρέντο εσπρέσσο, έναν τόσο χαρακτηριστικά ιταλικό καφέ; Τι θα συμβεί αν σε μία αντιπολιτευτική συνωμοσία όλοι συντονίσουν το... ένα στο δεξί; Το ένα στ' αριστερό αποκτά όντως βαρύνουσα σημασία όταν κυβερνά η Αριστερά, ή απλώς έχουμε συνηθίσει να το θεωρούμε ηθικό πλεονέκτημα της παρέλασης;

Τελειωμένοι

    Είμαστε γεννημένοι ο ένας για τον άλλον. Τέλος. Αυτά στην αρχή, βέβαια. Γιατί μετά, ανάθεμα την ώρα που βρέθηκες μπροστά μου. Αυτή η σχέση των σχέσεων όμως, μπορεί κάλλιστα να επεκταθεί και στα βιβλία. Μόνο που σε μένα λειτούργησε αντίστροφα· ανάθεμα την ώρα που βρέθηκε μπροστά μου, είπα για αυτό το βιβλίο, μου το δάνεισαν επειδή δεν άρεσε (ωραίο προμόσιον), ήθελα από την άλλη να δω και την ταινία του Κάουφμαν , ας πάει στα κομμάτια, θα το ξεκινήσω, με την σκέψη ήδη από την αρχή να βάλω ένα τέλος όταν δω ότι δεν τραβάει το πράγμα. Αλλά, γαμώτο, τραβούσε. Για ελάχιστους αναγνώστες αυτό θα είναι το βιβλίο της ζωής τους, σύμφωνοι. Κι όμως. «Είναι εντυπωσιακό. Όταν βλέπεις κάποιον με τους γονείς του, αποδεικνύεται απτά ότι όλοι είμαστε αποτέλεσμα σύνθεσης» . Όπως ακριβώς και τα αξιανάγνωστα βιβλία, τα συγγραφικά παιδιά των δημιουργών τους – ξεράστε με την ησυχία σας και ελάτε πίσω. Μείνετέ μου πιστοί! Σας αγαπώ !

Η μέθοδος του Κούντερα

  Σε κάποιες περισσότερο κιτς εποχές ένα παρόμοιο χαστούκι σαν εκείνο του Γουίλ Σμιθ είχε ταράξει τα νερά της κοινωνικής μας ζωής. Η Νατάσα Αθήνη είχε χαστουκίσει την Δήμητρα Λιάνη στην παρουσίαση του βιβλίου της «10 χρόνια και 54 μέρες» – βέβαια, τώρα που τα συζητάμε, μπορεί να έχουν περάσει κοντά 30 χρόνια. Μια επισήμανση που μου ήρθε μόλις: όλες οι βιβλιοπαρουσιάσεις είναι για σφαλιάρες∙ συγγραφείς μην πέφτετε σε αυτή την παγίδα, μακριά. Τέλος πάντων, όταν η Δήμητρα δεν έγραφε βιβλία, διάβαζε, λένε, Κούντερα. Τότε ήταν πολύ της μόδας. Κούντερα από εδώ, Κούντερα από εκεί, είχαν τρελαθεί όλοι. Ποιος είναι ρε αυτός ο Κούντερας; Ήταν τελικά ένα πιο λογοτεχνικό Nitro όπως νόμιζαν αρκετοί; Γιατί τόσα χρόνια τον αντιμετωπίζουμε με αβάσταχτη ελαφρότητα; «Γιατί άραγε θέλει να κάνει έρωτα μαζί μου; αναρωτιόταν πολύ συχνά, αλλά δεν έβρισκε απάντηση. Ένα μόνο ήξερε, πως οι σιωπηρές συνευρέσεις τους ήταν αναπόφευκτες, έτσι όπως είναι αναπόφευκτο να σταθεί προσοχή ένας πολίτης ακούγοντας τον εθν

Θα φάτε τα μούτρα σας

  Πού βαδίζει η λογοτεχνία; Όπου και όπως βάδιζε πάντα, ελεύθερη και ασυμβίβαστη, ασυνόδευτη και ασυνόρευτη , πριν έρθει ο (κακός μας) καιρός με την πρόφαση του υποστηρίγματος/«υποστήριξης» κάποιοι να της προσφέρουν τα δεκανίκια της πολιτικής ορθότητας που θα την καθιστούσαν έκτοτε αδιανόητα στάσιμη. «Αυτό που βλέπουμε το σκεφτόμαστε, κι έτσι τελικά δεν το βλέπουμε, λέει ο Όλερ, ενώ άλλοι βλέπουν αυτό που βλέπουν χωρίς πρόβλημα, επειδή δεν το σκέφτονται αυτό που βλέπουν. Αυτό που αποκαλούμε αντίληψη είναι για μας κατά βάση στασιμότητα, ακινησία, τίποτα. Τίποτα. Οτιδήποτε έχει συμβεί το έχουμε σκεφτεί, δεν το έχουμε δει, λέει ο Όλερ» . Είδα και απόειδα λοιπόν με το… φαινόμενο Φερνάντα Μελτσόρ και είπα ό,τι βρέξει ας κατεβάσει! Βαδίζοντας στην εποχή των τυφώνων.