Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Τζούρες

 
Όλα τα βιβλία αυτοβοήθειας μαζί, δεν πιάνουν μία μπροστά σε 100-200 επιλεγμένες λέξεις του Τζόυς. Είναι μια αλήθεια πικρή που όμως πρέπει να λέγεται και να καταπίνεται από τους Μπουκάι όλου του κόσμου. Επίσης δεν πιάνουν μία μπροστά τους και αρκετά φιλοσοφικά συστήματα. Εντάξει, ίσως τα ψαγμένα άρθρα της Lifo να τον συναγωνίζονται κάπως, αλλά τι να γίνει, μην τα θέλουμε όλα δικά μας! Δεν πιάνουν μία λοιπόν, γιατί οι λέξεις του αναδίνουν την οσμή της ορμής, την ένταση του ονείρου και του καλλιτεχνικού οράματος που ΘΑ πραγματοποιηθεί ενάντια σε όλον τον υπόλοιπο κόσμο. Το «να μείνεις πιστός στο όνειρό σου» που σου λένε ξέψυχα οι άλλες φιλοσοφίες, ο Τζόυς σε κάνει να το νιώσεις σε καρδιά και μυαλό. Είναι ο πιο πιστός σύντροφος του εαυτού σου όταν κατά καιρούς λιποψυχάει μπροστά σε θολές αδυναμίες. Και αυτή είναι η μεγαλύτερη συνεισφορά του για μένα, περισσότερο ακόμα και από την σπουδαιότατη καλλιτεχνική του αξία. Ο Τζόυς είναι το placebo μου. Και αρρώστια μαζί.

Κοιτάξτε, ό,τι του φανερωθεί του καθενός, δεν θέλετε τον Τζόυς, βρείτε κανέναν άλλον. Εμείς σήμερα θα μιλήσουμε για τις «Φανερώσεις» του και όποιος θέλει, διαβάζει – θα σας αρέσει στο τέλος μωρέ, μην κρύβεστε πίσω από το δάχτυλό σας!

[Δουβλίνο: στο σπίτι των Σίχυ,
Μπελβεντέρε Πλέις]

Χάννα Σίχυ – Α, σίγουρα θα μαζευτεί πολύς κόσμος.
Σκέφφινγκτον – Στην πραγματικότητα, όπως θα έλεγε κι ο φίλος μας ο Τζόκαξ, αυτή θα είναι η ημέρα του συρφετού.
Μάγκυ Σίχυ – (με στόμφο) – Ίσως και τώρα ο συρφετός να στέκεται έξω απ' την πόρτα!

Οι «Φανερώσεις» αντιμετωπίζονται κάπως σαν «πάρεργο» του Τζόυς, χωρίς να λαμβάνουν την αξία που θα έπρεπε. Όπως, ίσως, συμβαίνει και με τα κριτικά δοκίμιά του (τουλάχιστον στην Ελλάδα, που παραμένουν αδικαιολογήτως ανέκδοτα). Αργά ή γρήγορα όμως όλοι καταλαβαίνουν ότι τίποτα σχετικό με τον Τζόυς δεν είναι μικρής αξίας, και ακριβώς γι' αυτό, και δικαιολογημένης αφάνειας. Αυτό φανερώνει και η παραπάνω «φανέρωση» όπου ο Τζόυς (Τζόκαξ) περιμένει με την άνεση του νέου και την αυτοπεποίθηση του καλλιτέχνη, τον συρφετό που θα καταφτάσει εγκαίρως ύστερα από το πολεμικό άρθρο που δημοσίευσε για τον επαρχιωτισμό του ιρλανδικού θεάτρου με τίτλο «The Day of the Rabblement». 
 
 
Με δικά του λόγια, «με “φανερώσεις” εννοούσε [ο Stephen Daedalus] μια ξαφνική πνευματική εκδήλωση, είτε μέσα στην κοινοτοπία του λόγου ή της χειρονομίας είτε μέσα σε μια αξιομνημόνευτη φάση του ίδιου του νου [...]». Με την δύναμη όμως που έχουν όλες οι λέξεις του Τζόυς, να είναι δηλαδή κάτι πολύ παραπάνω από αυτό που θα περίμενε ένας κοινός αναγνώστης, «η λέξη “φανέρωση” (epiphany) χρησιμοποιήθηκε αργότερα κατά κόρο στην φιλολογία γύρω από το έργο του Τζόυς – αλλά και γενικά στην αγγλοσαξονική κριτική για να προσδιορίσει οτιδήποτε περικλείει ένα νόημα αποκαλυπτικό, είτε σχετικά μ' έναν ήρωα είτε σχετικά με την πλοκή του λογοτεχνικού έργου –, φεύγοντας έξω απ' τα όρια που είχε χαράξει γι' αυτήν ο ίδιος ο Τζόυς.
 
Οι 40 «φανερώσεις» του βιβλίου (από ένα αρχικό σύνολο 71) αποκαλύπτουν έναν Τζόυς που μετατοπίζεται διαρκώς από εκπληκτικές ποιητικές εικόνες γεμάτες δραματική ειρωνεία και λυρισμό, σε σκηνές της καθημερινότητας, αποτυπωμένες με όλη την ένταση της ωμής, στιγμιαίας αλήθειας τους. Οι περισσότερες φανερώσεις συνοδεύονται από ολιγόλογες επεξηγήσεις σχετικές με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα που τις γέννησε. Παραδείγματος χάριν, περιγραφή ονείρου (...) όπου ο συγγραφέας «νιώθει να κατοικεί σε κορμί σκύλου»:
 
Βαριά σύννεφα έχουν σκεπάσει τον ουρανό. Εκεί που συναντιώνται τρεις δρόμοι και μπρος από μια βαλτερή αμμουδιά πλαγιάζει ένα μεγάλο σκυλί. Κάπου-κάπου σηκώνει το μουσούδι του στον αέρα κι αφήνει ένα μακρόσυρτο θλιμμένο ουρλιαχτό. Οι άνθρωποι σταματούν για να δουν και προσπερνούν· κάποιοι περιμένουν, σάμπως να τους έχει καθηλώσει αυτός ο θρήνος όπου φαίνεται να ακούν την έκφραση της δικής τους θλίψης που είχε κάποτε τη φωνή της μα τώρα είναι βουβή, ένας υπηρέτης κοπιαστικών ημερών. Βροχή αρχίζει να πέφτει.

Κάποιες από τις «φανερώσεις» έχουν ενσωματωθεί αυτούσιες σε κατοπινά έργα του συγγραφέα ή έχουν τροποποιηθεί και έγιναν κάτι άλλο από το αρχικό τους σχήμα. Πριν γίνουν όλα αυτά όμως έπρεπε να καταγραφούν και ο Τζόυς δίνει βαρύτητα σε αυτό το σημείο. Αξίζει να εντοπίζεις τις «φανερώσεις» και να τις καταγράφεις. Δεν ξέρω πόσοι από σας θεωρείτε ότι, εφ όσον έχουν μπει στον «Οδυσσέα» ή στο «Πορτραίτο» ποιος ο λόγος να διαβάσουμε την «ακατέργαστη» μορφή τους; Η γνώμη μου είναι ότι αξίζουν την ανάγνωση, καθώς αποτελούν αδιαμφισβήτητα τεκμήρια της νεανικής ορμής ενός αφυπνίζοντος καλλιτέχνη, και δίνουν όλη εκείνη την γλυκόπικρη γεύση της παρηγοριάς και της ώθησης σε «λιγόψυχους» αναγνώστες, προς απογοήτευση των απανταχού Μπουκάι και των χλιαρών προτροπών τους, που έλεγα και στην αρχή.

Η έκδοση από «Το Ροδακιό» είναι κομψότατη, με ένα λιτό και χρωματικά ταιριαστό εξώφυλλο, συνοδευόμενη από ένα ολιγοσέλιδο αλλά κατατοπιστικό σημείωμα του εκδότη. Η αξιόλογη μετάφραση ανήκει στον Δημήτρη Χουλιαράκη. Προς το τέλος του βιβλίου υπάρχει και το «Σύμβολο του Τζόυς» φιλοτεχνημένο από τον γλύπτη Constantin Brancusi, το οποίο μπήκε ως προμετωπίδα στο Finnegans Wake (υπάρχει και στην Βιογραφία του Τζόυς, από τον Έλμαν, αν θυμάμαι καλά). Υποτίθεται ότι απεικονίζει τον συγγραφέα – (...) όταν έδειξαν το σχέδιο στον πατέρα του συγγραφέα Τζων Τζόυς εκείνος σοβαρεύτηκε και είπε: «Το παιδί, φαίνεται, έχει αλλάξει πάρα πολύ»!
 

Μια μακριά στριφτή πινακοθήκη: από το δάπεδο υψώνονται κολόνες σκοτεινού ατμού. Είναι γεμάτη ομοιώματα μυθικών βασιλιάδων, δουλεμένα σε πέτρα. Τα χέρια τους σταυρωμένα πάνω στα γόνατά τους, σημάδι εξάντλησης, και τα μάτια τους σκοτεινιασμένα γιατί τα παραστρατήματα των ανθρώπων ανεβαίνουνε μπροστά τους σαν σκοτεινός ατμός παντοτινά.

Τζούρες Τζόυς ρε!

Σχόλια

«A good reader, a major reader, an active and creative reader is a rereader»

Ποίηση χωρίς τέλος

  Αυτή η χρονιά θα ξεκινήσει ακριβώς όπως τελείωσε: με ποίηση. Συλλεκτική ανάρτηση, σπάνια θα ξαναδιαβάσετε τέτοια. Σπάω την παράδοση (και το ρόδι)! Ακόμα σπανιότερα εντυπωσιάζομαι από ποιητές και ποιήματα. Δεν με συγκινεί η συμπύκνωση του λόγου όταν του λείπει ένα είδος «φλυαρίας» – ψάχνω ποιήματα που είναι αμετροεπή με έναν δικό τους τρόπο και ταυτόχρονα στοχευμένα και ουσιώδη. Ποιήματα που δεν πολυπαίρνουν στα σοβαρά τον εαυτό τους καθώς τσαλαβουτούν χαρούμενα στον χυλό της ειρωνείας. Ποιήματα που, απ' ό,τι σωστά αντιλαμβάνεστε, δεν γράφει η πλειοψηφία των ποιητών. Με δυο λόγια, κυνηγώ το ανέφικτο. Αλλά, αυτό δεν κυνηγάμε όλοι στην έναρξη κάθε χρονιάς; Το φλουρί μου για φέτος – λίρα εκατό – ήταν η Βισουάβα ή Βισλάβα ή όπως αλλιώς, Σιμπόρσκα. Η παλιά ποίηση, η ορθόδοξη, είναι Εδώ!

Με ανώμαλους δεν μιλάω

  Ανωμαλία είναι να μην μπορεί μια γυναίκα να κυκλοφορεί άφοβα στους δρόμους, ανωμαλία είναι να πιστεύεις ότι τα εμβόλια σκοπό έχουν να προκαλέσουν περισσότερο κακό από ό,τι καλό, ανωμαλία είναι να νομίζεις ότι η λογοτεχνία σε κάνει καλύτερο άνθρωπο, ανωμαλία είναι ακόμα το προφιτερόλ να έχει μόνο ένα σουδάκι μέσα, ανωμαλία είναι και ότι ο «Πατάκης» εξακολουθεί να μην εκδίδει Χέρμαν Μέλβιλ. Και πόσες ακόμα ανωμαλίες! Με τελευταία εκείνη του Ερβέ Λε Τελιέ, ενός συγγραφέα που αγάπησα οριστικά από ένα και μόνο βιβλίο του που είχα διαβάσει κάποτε, το «Όλα τα μανιτάρια τρώγονται», η ουλιπιανή έμπνευση που είχε οραματιστεί το facebook χρόνια πριν από τον δημιουργό του. Κάθε φορά που μπαίνετε στο facebook και αντικρίζετε την ερώτηση «Τι σκέφτεσαι;», ικανή να σας παρασύρει ασυγκράτητα να μας εμπιστευτείτε τις επικές σας μπούρδες, σχεδόν πάντα χωρίς καθόλου φιλτράρισμα και ουσία, να θυμάστε ότι ο Τελιέ κάποτε το έκανε… χίλιες φορές καλύτερα από εσάς, πιο δημιουργικά και κυρίως με περισσότερο χι

Dogs never bite me. Just humans.

    Ψόφια πράγματα το φετινό Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης – τουλάχιστον οι επιλογές μου – αλλά μόλις είδα ότι θα προβληθεί «Η εξουσία του σκύλου», που βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Τόμας Σάβατζ, ήξερα ότι θα ρεφάρω γιατί κακό σκυλί ψόφο δεν έχει. Και έτσι έγινε, η ταινία δεν με απογοήτευσε και μου θύμισε πόσο είχα αγαπήσει εκείνο το βιβλίο. Μια παραγωγή του Νέτφλιξ που θα είναι διαθέσιμη στην πλατφόρμα από την 1 Δεκεμβρίου ώστε να προλάβει να κάνει τον κύκλο της στις αίθουσες, με τον Κάμπερμπατς στον ρόλο του Φιλ, τον σωσία του Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν στον ρόλο του Τζορτζ και την ωραία Κίρστεν Ντανστ ως Ρόουζ. Η ταινία, όπως και το βιβλίο, σε πολλούς θα φανούν αργά, αδιάφορα και αλλόκοτα, λόγω του περιεχομένου αλλά η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για αριστοτεχνικές δημιουργίες με βάθος. Αντιγράφω εδώ το κείμενο που είχα γράψει στο «Διαβάζοντας» για να θυμάμαι ότι εκείνη η ανάγνωση μετράει ακόμα μέσα μου· σπάνιο, ομολογουμένως.

Εγώ σε λέω αγάπη

  Οι πιο συνηθισμένοι απατεώνες στην Ελλάδα συνήθως ενδύονται τους υδραυλικούς που ζητάνε 55 ευρώ για μια τρόμπα στο καζανάκι και δεν μπορείς και να τους πεις «Χέσε με ρε μάστορα» γιατί μετά πώς θα τραβήξεις καζανάκι; Στη λογοτεχνία από την άλλη, το να χαρακτηρίσεις για οποιονδήποτε λόγο τον Χέρμαν Μέλβιλ απάτη , το κάνεις μόνο αν εξυπηρετεί την πλοκή! «Γιατί οι πιο τερατώδεις απ’ όλους τους υποκριτές είναι αυτοί ακριβώς οι κερδοσκόποι: υποκριτές δι’ αντιστροφής της πραγματικότητας· υποκριτές στην παρουσίαση των πραγμάτων ως σκοτεινών αντί φωτεινών· ψυχές που ευημερούν χρησιμοποιώντας όχι τη δυστυχία, αλλά το μύθευμα της δυστυχίας· δάσκαλοι της αισχρής τέχνης τού να κατασκευάζεις δυστυχία· κίβδηλοι Ιερεμίες· νόθοι Ηράκλειτοι που, μόλις η πένθιμη μέρα περάσει, επιστρέφουν, σαν απατηλοί Λάζαροι ανάμεσα στους επαίτες, για να ευφρανθούν με τα κέρδη που απέκτησαν από τα προσποιητά έλκη της κεφαλής τους – φαύλοι κερδοσκόποι!» . Θα με αναγκάσετε να κατέβω πορεία στον Λευκό Πύργο όλοι εσείς πο

Γάτα είσαι

  Οι γάτες είναι υπέροχα πλάσματα και αν δεν είσαι επηρεασμένος από τον «Κυνόδοντα» του Λάνθιμου δύσκολα να μην σε γοητεύουν ή έστω να μην τραβούν την προσοχή σου. Μία από τις αγαπημένες μου συνήθειες είναι να παρατηρώ πώς συμπεριφέρονται οι γάτες. Τι γίνεται όμως αν και εκείνες παρακολουθούν με το ίδιο ενδιαφέρον την ανθρώπινη συμπεριφορά; Κάπως έτσι θα σκέφτηκε και ο Ιάπωνας Σόσεκι Νατσούμε και έγραψε ένα αξιαγάπητο βιβλίο· επιπροσθέτως έγραψε ένα από τα λίγα βιβλία που θα ήθελα να είχα γράψει εγώ. Χεστήκαμε τι θα ήθελες να γράψεις εσύ ρε Μαραμπού, και δίκιο έχετε, δεν αντιλέγω, απλώς σκέφτηκα να το αφήσω εδώ να υπάρχει. Γιατί πάντοτε με ενθουσίαζαν εκείνα τα λιγοστά βιβλία ανεπιτήδευτης σοφίας και γατίσιας συμπεριφοράς που συμπύκνωναν όλη την φιλοσοφία τους και την συγγραφική τεχνική τους σε φράσεις όπως η ακόλουθη: «Ορισμένες φορές επινοώ κάποιες ανοησίες και οι άνθρωποι τις παίρνουν στα σοβαρά, αυτό προκαλεί έναν αισθητικό ενθουσιασμό ακραίας κωμικότητας την οποία θεωρώ ενδιαφέρ

Dance with the Devil

  A long time ago in a galaxy (στην επαρχία) far, far away… όταν περνούσα την emo φάση μου και έκλαιγα χωρίς λόγο καθώς να καθάριζα κρεμμύδια είχα ανακαλύψει τυχαία ένα βιβλιαράκι που το αγόρασα με τα πρώτα λεφτά που είχα αποταμιεύσει σε ένα βιβλιάριο τραπέζης που είχε δεν είχε μέσα 30 δραχμαί. Εκείνο το βιβλίο ήτο κάποιου ψιλοάγνωστου Χόφμαν μεταφρασμένο υπό του σπουδαίου Καρυωτάκη – αργότερα, όταν οι ισορροπίες άλλαξαν εντός μου, κατάλαβα ότι ο Χόφμαν λειτούργησε κάπως σαν το… καρυωθραυστικό του ποιητή∙ ξέρω, ξέρω, πάγωσε η θάλασσα μέσα σας, μακάρι να βρείτε ένα βιβλίο να πέσει πάνω της σαν τσεκούρι – «το λογοπαίγνιο είναι ένα καυτό σίδερο για μπούκλες στο χέρι της τρέλας και με δαύτο λυγίζει τις σκέψεις» . Ο λόγος είναι ότι ο Χόφμαν αποδείχθηκε μια εξαίσια διαβολική μορφή της παγκόσμιας λογοτεχνίας και τα παιδιά του κυκλοφορούν ελεύθερα γύρω μας – ευτυχώς για αυτά, και για εμάς, είχε πάντοτε δουλειά, και μάλιστα σημαντική, να γράφει αριστουργήματα.

Του πολέμου / Στο άλογό μου

Τι γιορτάζουμε σήμερα; Το όχι, το ναι, το ίσως; Γιατί, ενώ όλοι ξέρουμε ότι το εθνικό φρόνημα σε ψηλώνει ως άνθρωπο, εξεγειρόμαστε τόσο πολύ όταν κάτι τέτοιο γίνεται και με τεχνητά μέσα, ας πούμε, με δεκάποντες γόβες; Γιατί μετά την παρέλαση όλοι πάμε και πίνουμε φρέντο εσπρέσσο, έναν τόσο χαρακτηριστικά ιταλικό καφέ; Τι θα συμβεί αν σε μία αντιπολιτευτική συνωμοσία όλοι συντονίσουν το... ένα στο δεξί; Το ένα στ' αριστερό αποκτά όντως βαρύνουσα σημασία όταν κυβερνά η Αριστερά, ή απλώς έχουμε συνηθίσει να το θεωρούμε ηθικό πλεονέκτημα της παρέλασης;

Τελειωμένοι

    Είμαστε γεννημένοι ο ένας για τον άλλον. Τέλος. Αυτά στην αρχή, βέβαια. Γιατί μετά, ανάθεμα την ώρα που βρέθηκες μπροστά μου. Αυτή η σχέση των σχέσεων όμως, μπορεί κάλλιστα να επεκταθεί και στα βιβλία. Μόνο που σε μένα λειτούργησε αντίστροφα· ανάθεμα την ώρα που βρέθηκε μπροστά μου, είπα για αυτό το βιβλίο, μου το δάνεισαν επειδή δεν άρεσε (ωραίο προμόσιον), ήθελα από την άλλη να δω και την ταινία του Κάουφμαν , ας πάει στα κομμάτια, θα το ξεκινήσω, με την σκέψη ήδη από την αρχή να βάλω ένα τέλος όταν δω ότι δεν τραβάει το πράγμα. Αλλά, γαμώτο, τραβούσε. Για ελάχιστους αναγνώστες αυτό θα είναι το βιβλίο της ζωής τους, σύμφωνοι. Κι όμως. «Είναι εντυπωσιακό. Όταν βλέπεις κάποιον με τους γονείς του, αποδεικνύεται απτά ότι όλοι είμαστε αποτέλεσμα σύνθεσης» . Όπως ακριβώς και τα αξιανάγνωστα βιβλία, τα συγγραφικά παιδιά των δημιουργών τους – ξεράστε με την ησυχία σας και ελάτε πίσω. Μείνετέ μου πιστοί! Σας αγαπώ !

Η μέθοδος του Κούντερα

  Σε κάποιες περισσότερο κιτς εποχές ένα παρόμοιο χαστούκι σαν εκείνο του Γουίλ Σμιθ είχε ταράξει τα νερά της κοινωνικής μας ζωής. Η Νατάσα Αθήνη είχε χαστουκίσει την Δήμητρα Λιάνη στην παρουσίαση του βιβλίου της «10 χρόνια και 54 μέρες» – βέβαια, τώρα που τα συζητάμε, μπορεί να έχουν περάσει κοντά 30 χρόνια. Μια επισήμανση που μου ήρθε μόλις: όλες οι βιβλιοπαρουσιάσεις είναι για σφαλιάρες∙ συγγραφείς μην πέφτετε σε αυτή την παγίδα, μακριά. Τέλος πάντων, όταν η Δήμητρα δεν έγραφε βιβλία, διάβαζε, λένε, Κούντερα. Τότε ήταν πολύ της μόδας. Κούντερα από εδώ, Κούντερα από εκεί, είχαν τρελαθεί όλοι. Ποιος είναι ρε αυτός ο Κούντερας; Ήταν τελικά ένα πιο λογοτεχνικό Nitro όπως νόμιζαν αρκετοί; Γιατί τόσα χρόνια τον αντιμετωπίζουμε με αβάσταχτη ελαφρότητα; «Γιατί άραγε θέλει να κάνει έρωτα μαζί μου; αναρωτιόταν πολύ συχνά, αλλά δεν έβρισκε απάντηση. Ένα μόνο ήξερε, πως οι σιωπηρές συνευρέσεις τους ήταν αναπόφευκτες, έτσι όπως είναι αναπόφευκτο να σταθεί προσοχή ένας πολίτης ακούγοντας τον εθν

Θα φάτε τα μούτρα σας

  Πού βαδίζει η λογοτεχνία; Όπου και όπως βάδιζε πάντα, ελεύθερη και ασυμβίβαστη, ασυνόδευτη και ασυνόρευτη , πριν έρθει ο (κακός μας) καιρός με την πρόφαση του υποστηρίγματος/«υποστήριξης» κάποιοι να της προσφέρουν τα δεκανίκια της πολιτικής ορθότητας που θα την καθιστούσαν έκτοτε αδιανόητα στάσιμη. «Αυτό που βλέπουμε το σκεφτόμαστε, κι έτσι τελικά δεν το βλέπουμε, λέει ο Όλερ, ενώ άλλοι βλέπουν αυτό που βλέπουν χωρίς πρόβλημα, επειδή δεν το σκέφτονται αυτό που βλέπουν. Αυτό που αποκαλούμε αντίληψη είναι για μας κατά βάση στασιμότητα, ακινησία, τίποτα. Τίποτα. Οτιδήποτε έχει συμβεί το έχουμε σκεφτεί, δεν το έχουμε δει, λέει ο Όλερ» . Είδα και απόειδα λοιπόν με το… φαινόμενο Φερνάντα Μελτσόρ και είπα ό,τι βρέξει ας κατεβάσει! Βαδίζοντας στην εποχή των τυφώνων.