Υπάλληλος της χρονιάς

Πολύ δύσκολα σας κόβω να βγείτε Υπάλληλος του μήνα τον Ιανουάριο, για την ώρα θυμηθείτε πού είναι η εργασία σας και πώς περίπου γίνεται. Πιο μετά, προσπαθήστε να αναγνωρίσετε τους συναδέλφους σας, που σίγουρα θα σας φαίνονται τουλάχιστον εξωγήινοι και μη ανθρώπινοι και κατόπιν μπείτε σε τροχιά γύρω από τα καθήκοντά σας. «Οπουδήποτε κι αν είμαι, προτιμώ να είμαι αλλού». Είναι δύσκολη δουλειά να είσαι άνθρωπος.  

 

Όπως τελειώνει ο παλιός χρόνος, κάπως έτσι ξεκινάει και ο νέος, λένε. Όχι, δεν εννοούσα σκατά, μην βιάζεστε! Είχα διαβάσει το δοκίμιο του Τόμας Μπάουερ «Ο μονοσήμαντος κόσμος» που μου είχε αρέσει πάρα πολύ και τώρα ξεκίνησα την νέα αναγνωστική χρονιά με το βιβλίο της Όλγας Ράουν «Οι υπάλληλοι» που αποδείχτηκε ιδανική μεταφόρτωση του δοκιμίου του Μπάουερ. «Όλα φαίνονται καθαρά, όπως συμβαίνει με την θλίψη». Το βιβλίο της Ράουν αποφεύγει την μονοσημαντότητα όσο ακριβώς αποφεύγει και την εξαντλητική πολυσημία και κινείται σε σταθερή τροχιά στην απεραντοσύνη της αμφισημίας, εκεί που το καθετί και ταυτόχρονα το τίποτα έχουν νόημα. Η συγγραφέας ευφυώς χρησιμοποιεί την επιστημονική φαντασία για να κάνει αποδεκτό από τους αναγνώστες έναν τρόπο αφήγησης που δύσκολα θα ήταν αποδεκτός σε μια διαφορετική μορφή. Το οπισθόφυλλο νιώθεις ότι λέει ήδη πολλά αλλά καθώς ξεκινάς να διαβάζεις και για καμιά 40αρια σελίδες αργότερα αναρωτιέσαι μήπως τελικά λέει λίγα. Για αυτό και αξίζει, μόλις το τελειώσεις να το ξαναδιαβάσεις άλλη μια φορά για να εκτιμήσεις περισσότερο τις συνδέσεις. Δε θα σε απογοητεύσει καμία φορά. «Λέτε πως δεν με κρατάτε με το ζόρι εδώ. Το ξέρω. Τα αντικείμενα όμως μου είπαν το αντίθετο».  

 

Αντικειμενικά, αυτή είναι η αλήθεια∙ το βιβλίο σε κρατάει με το ζόρι εντός του, σε αυτή την παραισθητική ζάλη, σαν να πήρες έκσταση, παραδέξου το, δεν έγινε και κάτι, και πλέον δε θες να τελειώσει η επίδραση. Τα αντικείμενα… του πόθου ανθρώπων και ανθρωποειδών, στέκουν στα δωμάτια ακίνητα μα συνάμα και αεικίνητα αλλάζοντας την εσωτερική σου χημεία και ματιά για πάντα. «Για μένα τρομαχτικό είναι ό, τι δεν πεθαίνει και δεν αλλάζει ποτέ μορφή». Αυτά τα αντικείμενα που φαίνεται να έχουν συνείδηση που ετεροπροσδιορίζεται από την επαφή που επιδιώκουν οι άνθρωποι του πληρώματος μαζί τους, φέρνουν στο μυαλό τον ενσυνείδητο ωκεανό στο «Σολάρις» του Λεμ ή την παράξενη επίδραση που είχε ο χώρος και ο χρόνος στους ανθρώπους στο Stalker του Ταρκόφσκι.  

 

Όσο προχωράει η αφήγηση άνθρωποι και ανθρωποειδή μπλέκουν τις μοίρες τους περαιτέρω, βάζοντας ένα ακόμα επίπεδο ερμηνείας στην γοητευτική αφήγηση της Ράουν. «Μισ-άνθρωπος. Από σάρκα και τεχνολογία. Υπερβολική ζωτικότητα». Όλο το βιβλίο είναι γραμμένο με την μορφή ηχογραφημένων μαρτυριών – κατηγορίας ή υπεράσπισης παντός είδους, αυτό εναπόκειται αποκλειστικά στον κάθε αναγνώστη – προς μια επιτροπή του ανώνυμου οργανισμού που φαινομενικά δείχνει ότι δεν κρίνει.  

 

[…] «Όλο και περισσότεροι από εμάς αποφάσισαν να σταματήσουν να επικοινωνούν στο επίπεδό σας. Αν θες να μιλήσεις, λέτε, θα θέλεις και ν’ ακούσεις. Θέλουμε να σε βοηθήσουμε, λέτε. Έτσι βάζετε μέσα το ποδαράκι σας. Προσφέρετε βοήθεια, αυτό που θέλετε όμως είναι ευγνωμοσύνη. Το ενδιαφέρον μας είναι αποκλειστικά επιστημονικό, λέτε. (…) Οι φωνές σας είναι φιλικές, τα ρούχα σας μαύρα και από τα μανίκια σας ξεπροβάλλουν τα μαλακά γραφιάδικα χέρια σας. Οι πόροι του δέρματος τα κάνουν να δείχνουν εύθραυστα, σαν να μπορούσες να τα χαϊδέψεις και να βγάλεις προσεκτικά το δέρμα, και αυτό θα σας πονούσε. Όχι, μην το εκλάβετε ως απειλή, το ενδιαφέρον μου είναι αποκλειστικά επιστημονικό.»  

 

Οι υπάλληλοι διεκπεραιώνουν μια εργασία, ευσυνείδητα ή μη, ανάλογα με τον ανθρωπότυπο και την ασφάλισή τους, για την οποία δεν μαθαίνουμε σχεδόν τίποτα, αλλά οι επιδράσεις που έχει πάνω στα υποκείμενα, επηρεάζει μυστηριωδώς και εμάς τους αναγνώστες. Επιπλέον, μέσα στον καπιταλιστικό κόσμο στον οποίο ζούμε, οι ερμηνείες που προσφέρει το βιβλίο μπορούν να διευρυνθούν περαιτέρω, όπως επισημαίνουν και κάποιες κριτικές στο αυτί του βιβλίου∙ αλλά νομίζω ότι δεν είναι αυτό που πρωτίστως θίγει η συγγραφέας του βιβλίου. Οι μαρτυρίες φέρουν ανακατεμένη αρίθμηση, που σε κάνει ίσως στην δεύτερη ανάγνωση, γιατί στην πρώτη δεν έχεις το μυαλό για αυτό, να αναζητήσεις τις διαδοχικές μαρτυρίες όπου υπάρχουν και να ψάξεις υπαρκτές ή μη συνδέσεις μεταξύ αυτών∙ επίσης, ο αριθμός τους είναι μεγαλύτερος από τις σελίδες του βιβλίου και έτσι μπαίνεις στο τριπάκι να σκεφτείς αυτές που λείπουν και να φανταστείς τι μπορεί να λένε∙ ανόητα λογοτεχνικά παιχνίδια, θα πείτε, που τα έχουμε δει στο Ουλιπό και αλλού, αλλά δεν παύουν να διασκεδάζουν κάποιους αναγνώστες – οι σοβαροφανείς πίσω στις δουλειές σας! 

 

ΜΑΡΤΥΡΙΑ 78  

 

«Αρχίζω να μη νιώθω αλληλεγγύη προς τον οργανισμό, και αυτό με πονάει, καθότι δεν έχω τη δυνατότητα να είμαι κάπου αλλού, παρά μόνο μέσα στον οργανισμό. Εδώ, στο Πλοίο Έξι Χιλιάδες. Ξέρω ότι δεν θέλετε το κακό μου, όσο προσαρμόζομαι στον τρόπο εργασίας και τρέφω πίστη και αφοσίωση στις αξίες του οργανισμού. Όχι, δεν θέλω αυτό που λέω να θεωρηθεί επίκριση και έλλειψη αλληλεγγύης. Απεναντίας γι’ αυτό ήρθα σ’ εσάς σήμερα, ελπίζοντας ότι υπάρχει ένα άλλο πόστο, όπου θα έχω λιγότερη ευθύνη και δεν θα χρειάζεται να κρίνω τον τρόπο εργασίας του οργανισμού στον ίδιο βαθμό. Θα ήθελα να με βάλουν σε ένα καινούργιο πόστο. Ξέρω ότι, αν γίνει αυτό, οι ικανότητες που μου δόθηκαν δεν θα αξιοποιηθούν στο έπακρο, αλλά ο πόνος που νιώθω δεν σημαίνει τίποτα σ’ αυτή την περίπτωση; Τολμώ να πω ότι ο πόνος μειώνει το επίπεδο της εργασίας μου και έπειτα μπορεί να επηρεάσει αρνητικά και τους συναδέλφους μου. Ωραία. Οκ, τότε. Αυτό δηλαδή σημαίνει ότι θα χάσω το χάρισμα της ομιλίας; Εντάξει, καταλαβαίνω. Δίνω τη συγκατάθεσή μου. Πότε»  

 

Το βιβλίο «Οι υπάλληλοι» της Όλγας Ράουν κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Ίκαρος» σε μετάφραση του Σωτήρη Σουλιώτη. Έκανα αμάν να το γνωρίσω γιατί κυκλοφόρησε με σοβαρό εξώφυλλο, έχει γίνει δουλίτσα, μπράβο. Τώρα πόσοι αναγνώστες θα το απολαύσετε είναι άγνωστο σύμπαν, εγώ πάντως το βρήκα εξαιρετικό και οφείλω να το προτείνω. Δείτε το και διαφορετικά, είμαι από τους ελάχιστους κριτικούς που γράφω για βιβλίο που διάβασα 2 φορές απανωτά. Σεβαστείτε το, σκοτώθηκα στη δουλειά.  

 

[…] «Δεν θέλω να μου ανατεθεί η επίλυση μιας τέτοιας κατάστασης, γιατί δεν έχω την πνευματική διαύγεια να αντιληφθώ τις συνέπειες. Είμαι μια χαρά στη θέση μου. Έχω πολλή δουλειά μέχρι να ολοκληρώσω τα καθήκοντά μου για να κάνω τέτοιες σκέψεις.»