Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Εργοστάσιο εφιαλτών



Μπορεί τον τελευταίο μήνα όλοι να καληνυχτίζουν τον Κεμάλ αλλά ο ύπνος αποδεικνύεται ενίοτε πολύ δύσκολη κατάσταση. Ο Μέλβιλ έλεγε ότι θα «άξιζε να έχουμε γεννηθεί μόνο και μόνο για να κοιμόμαστε» (όπως μας θυμίζει ο Αλέξανδρος Ζωγραφάκης σε ένα ποστ στο προφίλ του στο facebook, ο οποίος όμως οδηγεί τον συλλογισμό και σε άλλα ομιχλώδη μονοπάτια που έχουν περπατήσει και άλλοι σπουδαίοι συγγραφείς) αλλά μόνο ένας ξύπνιος άνθρωπος μπορεί να καταλάβει τι εφιαλτικός κόσμος δύναται να υπάρξει όταν εμείς κλείνουμε τα μάτια και το ίνσταγκραμ κάθε βράδυ. Και αυτός είναι ο νευρολόγος που γράφει ετούτο το υπνωτιστικό βιβλίο. «Βλέπεις κανονικά πράγματα να συμβαίνουν, αλλά δεν είναι πραγματικά. Είναι πλάσματα της φαντασίας σου. Είναι η φαντασία σου που σε πηγαίνει στα πιο τρελά μέρη και σου τα δείχνει μπρος στα μάτια σου. Έχω δει δαιμονικές μορφές μες στο δωμάτιό μου, κι όταν βλέπω αυτά τα πράγματα, νομίζω πώς βρίσκομαι στη Κόλαση». Κρατήστε τα μάτια σας ανοιχτά∙ διαβάζοντάς με! 
 
Έχουν περάσει σίγουρα πάνω από 10 χρόνια, και κανονικά αυτό το γεγονός θα έπρεπε να έχει περιπέσει ήδη σε λήθη, που έχω διαβάσει την συλλογή διηγημάτων του Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας – και παρόλο που αργότερα δεν τα βρήκα τόσο μαζί του στα εκτενή του έργα – δεν μπορώ να αγνοήσω τον αντίκτυπο που είχε πάνω μου. Στην «Αμερικανική λήθη», μια συλλογή κυρίως περίπλοκων και απαιτητικών διηγημάτων, υπήρχε και ένα που αφορούσε μια κλινική ύπνου και την περίπτωση ενός υπό μελέτη ζευγαριού. Δε θυμάμαι λεπτομέρειες και επιπλέον θυμάμαι ότι δεν μου είχε αρέσει ιδιαίτερα ίσως γιατί δεν ήμουν ικανός να το εκτιμήσω – τότε κοιμόμουν μια χαρά και εξακολουθώ να το κάνω, δόξα τον θεό να λέμε με όσα βλέπω γύρω μου και διάβασα στο βιβλίο του Γκάι Λεζίνερ. Ο ύπνος όμως είναι μυστήρια υπόθεση και πάντα με συνάρπαζε. Τώρα το μόνο που θέλω, εκτός από έναν 8ωρο ύπνο, είναι να μπορούσα να ξαναδιάβαζα το διήγημα του Γουάλας υπό το φως – χαμηλό, για να μην ξυπνήσω! – όσων έμαθα από το καταπληκτικό δοκίμιο του Λεζίνερ. Δυστυχώς το έχω χωριό και μέχρι να το διαβάσω είτε δε θα θυμάμαι τίποτα πια από τις διαταραχές ύπνου είτε δε θα μου κολλάει ύπνος από την αγωνία.
 
«Για τους περισσότερους ανθρώπους για τους οποίους ο ύπνος δεν είναι πρόβλημα, τα όνειρα είναι η μόνη όψη του ύπνου που περνάει στη συνείδησή μας. Εκτός από τη σωματική πράξη του ξυπνήματος, είναι το μόνο στοιχείο που έχουμε ότι πράγματι κοιμόμασταν». Για τους πρωταγωνιστές του βιβλίου τα πράγματα είναι τελείως διαφορετικά και εφιαλτικότερα. Είτε έχουν περίσσεια ύπνου είτε έλλειψη οι διαταραχές ύπνου που αντιμετωπίζουν φαίνεται σαν να έχουν βγει από ταινίες τρόμου. Καταστρέφουν σχεδόν ολοκληρωτικά τις ζωές τους ενώ ταυτόχρονα πρέπει να επινοήσουν τρόπους για να τις υπομένουν αφού ο ύπνος είναι η μισή περίπου ζωή ενός ανθρώπου. «Ο ύπνος εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από βιολογικούς και ψυχολογικούς παράγοντες – τα γονίδια, την ανατομία, τη χημεία του εγκεφάλου – αλλά και από τις δυνάμεις και τις πιέσεις, που ασκούνται στη ζωή: τη διάθεση, το άγχος, την ψυχική κατάσταση. Δεν μπορεί να εξεταστεί απομονωμένος, αλλά μόνο στο ευρύτερο πλαίσιο της ζωής των ανθρώπων. Κι αν αυτό ισχύει για τον ύπνο γενικά, ισχύει σίγουρα και για τις διαταραχές του». Ο νευρολόγος συγγραφέας γράφει ένα βιβλίο κατά τα πρότυπα εκείνων του Όλιβερ Σακς, περιγράφοντας τις παράξενες περιπτώσεις των ασθενών και αναλύοντας τους βάσιμους ή και αβάσιμους λόγους που συμβαίνουν αυτές οι παραϋπνίες και προτείνοντας πιθανές θεραπείες. Το μισό διαβάζεται σαν λογοτεχνία και το υπόλοιπο σαν ακαδημαϊκό δοκίμιο. Η μελέτη ύπνου έχει μελετηθεί πολύ διεξοδικά τα τελευταία χρόνια και έτσι έχει καταρρίψει παλιές θεωρίες όπως τον κατερσιανό δυϊσμό μεταξύ σώματος και νου («“Ο εγκέφαλος δημιουργεί το νου και ο νους δημιουργεί τον εγκεφαλο”, λέει ο Χόμπσον. Ο εγκέφαλος και ο νους είναι ένα και το αυτό. Ο κατερσιανός δυϊσμός είναι νεκρός») και την ερμηνεία των ονείρων του Φρόιντ (όπου στην εποχή του δεν είχε ανακαλυφθεί ο ύπνος REM βασικό στάδιο ενός ποιοτικού ύπνου). Ο ανθρώπινος εγκέφαλος για την πολυπλοκότητά του θα λέγαμε ότι λειτουργεί ικανοποιητικότατα, εκτός από κάποιες ελάχιστες φορές που τρώει κάτι σκαλώματα. Οι παθήσεις που έχουν σχέση με τον ύπνο είναι τόσο σοβαρές όσο και κάθε άλλη πάθηση, αλλά δεν παύουν να ενέχουν και μία κωμική διάσταση (σίγουρα όχι για τους ίδιους τους ασθενείς, αν και πάντα υπάρχουν και κάποιοι που το βλέπουν και έτσι) – ο ύπνος είναι ένα μυστήριο φαινόμενο και όταν εξαιτίας κάποιων εγκεφαλικών δυσλειτουργιών εισβάλουν εκεί καταστάσεις που κυρίως συναντάμε κατά την εγρήγορση – ή και το αντίστροφο, υπνικές καταστάσεις να εμφανίζονται κατά την εγρήγορση – τα αποτελέσματα μπορεί να είναι κωμικοτραγικά. Υπνοβασία, εκδραμάτιση ονείρων, υπνολαλία, υπνοφαγία, υπνική άπνοια, σεξυπνία, νυχτερινοί τρόμοι, υπνική παράλυση, σύνδρομο ανήσυχου ποδιού, αϋπνία, ναρκοληψία είναι παθήσεις που σίγουρα δεν αστειεύονται!  
 
Αν σας ενδιαφέρει ένα βιβλίο για τον ύπνο και όχι απλώς ένα βιβλίο για τον ύπνο, τότε «Ο μυστικός κόσμος του ύπνου» είναι σίγουρο ότι θα σας συναρπάσει. Μην φοβάστε, δε θα χάσετε τον ύπνο σας (αυτό συμβαίνει μόνο με κάτι μηδαμινής λογοτεχνικής αξίας βιβλία) και θα μάθετε πολλά για αυτόν τον αλλόκοτο κόσμο. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Αλεξάνδρεια» σε ξύπνια μετάφραση του Μιχάλη Λαλιώτη. Ο ύπνος δεν σας απομακρύνει από την πραγματική ζωή, όπως συνήθιζαν να λένε παλιά, αλλά ένας ποσοτικός και ποιοτικός ύπνος είναι η ίδια η ζωή. Όσοι επιμένουν να θεωρούν τον ύπνο προσομοίωση θανάτου, ίσως πρέπει να μάθουν περισσότερα για τις διαταραχές ύπνου και τι προκαλούν αυτές οι παθήσεις στο σώμα και το μυαλό – βασικά κάποια άλλη πάθηση έχουν στο μυαλό τους αλλά δεν είναι της παρούσης!  
 
Από όσες διαταραχές παρουσιάζονται στο βιβλίο έχω αντιμετωπίσει (και να μπορώ να το ανακαλώ) την υπνική παράλυση μία φορά… κι έναν καιρό. Και ήταν όντως τρομακτική. Ορίστε, συμφωνεί και ο νευρολόγος μαζί μου! «Μια φορά μου έφτασε. Ακόμα και γνωρίζοντας τι ακριβώς ήταν, το θυμάμαι ως μια ιδιαίτερα δυσάρεστη εμπειρία»
 
Σούκουμπους εν δράσει!




Σχόλια

«A good reader, a major reader, an active and creative reader is a rereader»

En passant

  Το «Αν πασάν» είναι ένας σκακιστικός κανόνας, περιθωριακός και άγνωστος αλλά ιδιαιτέρως αποτελεσματικός και σημαντικός. Στις αρχικές τους κινήσεις, τα πιόνια έχουν το δικαίωμα να κινηθούν ένα ή δύο τετράγωνα μπροστά. Αν επιλέξουν να κινηθούν δύο τετράγωνα μπροστά και ένα αντίπαλο πιόνι βρίσκεται σε τέτοια θέση ώστε να μπορούσε να το αιχμαλωτίσει αν το πιόνι που κινήθηκε δυο τετράγωνα αποφάσιζε να κινηθεί μόνο ένα, τότε, έχει το δικαίωμα να το αιχμαλωτίσει και σε αυτή την περίπτωση που κάνει δύο βήματα. Έχουμε δηλαδή, αν πασάν... αιχμαλωσία εν τη διελεύσει. Είναι δυσνόητο στην περιγραφή αλλά αρκετά ξεκάθαρο στην πράξη. Βέβαια, όταν είσαι αρχάριος σκακιστής και το συναντήσεις πρώτη φορά σε ηλεκτρονική παρτίδα, τότε πείθεσαι ότι κάποιο «bug» έχει η ιστοσελίδα, ότι σε χακάρανε ή ότι άρπαξες όλες τις ιώσεις του κυβερνοχώρου. Τα βιβλία του Ναμπόκοφ, μου προσφέρουν την ισχυρή εντύπωση ότι αποτελούν ένα συνεχές λογοτεχνικό en passant, σε αιχμαλωτίζουν εν τη διελεύσει.

Στα χαμένα

Ρε μπελά που βρήκα! Να είναι ένα βιβλίο σχετικά ευχάριστο, να έχει πράγματα που γενικά ταιριάζουν με το γενικότερο γούστο μου και εγώ να το αντιμετωπίζω σαν ταινία του Μπέλα Ταρ – τον ατελείωτο ένα πράμα. Είχε καιρό να μου συμβεί κάτι ανάλογο, σηκώνει και η επιστήμη τα χέρια της ψηλά! Έβαλα σφήνα την ανάγνωση για να προλάβω την ταινία του Λάνθιμου – την οποία κατάφερα να δω χθες, 17 Δεκεμβρίου, στην επίσημη πρεμιέρα της – και ακόμα να το τελειώσω. Λίγες σελίδες ακόμα που διαβάζονται παράλληλα με αυτές τις γραμμές που γράφονται. Τουλάχιστον η ταινία ήταν πολύ καλή και το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του βιβλίου ήταν ακριβώς αυτό∙ ήξερες από την αρχή ότι θα γίνει μια καλή ταινία. Το βιβλίο πάλι, δεν ήξερε τι ήθελε να είναι, και μέσω ανομοιόμορφων αφηγήσεων, για μένα τουλάχιστον κατέληξε να είναι χάσιμο χρόνου. «Η πιο προφανής ανωμαλία της (…) είναι η απόλυτη έλλειψη οποιασδήποτε ανωμαλίας».

Με ανώμαλους δεν μιλάω

  Ανωμαλία είναι να μην μπορεί μια γυναίκα να κυκλοφορεί άφοβα στους δρόμους, ανωμαλία είναι να πιστεύεις ότι τα εμβόλια σκοπό έχουν να προκαλέσουν περισσότερο κακό από ό,τι καλό, ανωμαλία είναι να νομίζεις ότι η λογοτεχνία σε κάνει καλύτερο άνθρωπο, ανωμαλία είναι ακόμα το προφιτερόλ να έχει μόνο ένα σουδάκι μέσα, ανωμαλία είναι και ότι ο «Πατάκης» εξακολουθεί να μην εκδίδει Χέρμαν Μέλβιλ. Και πόσες ακόμα ανωμαλίες! Με τελευταία εκείνη του Ερβέ Λε Τελιέ, ενός συγγραφέα που αγάπησα οριστικά από ένα και μόνο βιβλίο του που είχα διαβάσει κάποτε, το «Όλα τα μανιτάρια τρώγονται», η ουλιπιανή έμπνευση που είχε οραματιστεί το facebook χρόνια πριν από τον δημιουργό του. Κάθε φορά που μπαίνετε στο facebook και αντικρίζετε την ερώτηση «Τι σκέφτεσαι;», ικανή να σας παρασύρει ασυγκράτητα να μας εμπιστευτείτε τις επικές σας μπούρδες, σχεδόν πάντα χωρίς καθόλου φιλτράρισμα και ουσία, να θυμάστε ότι ο Τελιέ κάποτε το έκανε… χίλιες φορές καλύτερα από εσάς, πιο δημιουργικά και κυρίως με περισσότερο χι

Οδηγίες προς ναυτιλλομένους

Τώρα το πλοίο έχει σαλπάρει και πλέον δεν μπορείς να αφήσεις αυτό το καταπληκτικό βιβλίο από τα ηλιοψημένα χέρια σου∙ εγκαταλείψτε αυτό το κλισέ να βουλιάξει και να πνιγεί όπως του αξίζει. Νόμιζα ότι είχα αφήσει το «ναυτικό» μου παρελθόν ( Καββαδίας , Μέλβιλ , κλπ) σχεδόν οριστικά πίσω – χωρίς να σημαίνει ότι δε θα τους ξαναδιάβαζα για το μεγάλο λογοτεχνικό τους εκτόπισμα – και σκεφτόμουν αν θα έπρεπε να αγοράσω το συγκεκριμένο βιβλίο, ειδικά όταν έχω τόσα άλλα αδιάβαστα στο αμπάρι. Όμως μου το έκαναν δώρο, το ξεκίνησα για κλείσιμο μιας κατά τ’ άλλα απάνεμης αναγνωστικής χρονιάς και ένα πελώριο κύμα μέσα στο μυαλό με ξαναχτύπησε με δριμύτητα. Στο μικρό εκδοτικό καράβι που είναι η χώρα μας και όλοι κοιτάνε ποιος θα φαγωθεί στην πορεία ( «Άκουσε κάποιους ναυαγούς να λένε ψιθυριστά πως έπρεπε να τραβήξουν κλήρο και “να θανατώσουν έναν άντρα για να σωθούν οι υπόλοιποι”» ) και εν μέσω μιας αποικιοκρατικής καταγραφής αναγνωστικών λιστών με αρκετή δόση μυθομανίας και εν είδει πρωτοχρονιάτ

D’ ye see him?

Όλα τριγύρω αλλάζουν κι όλα τα ίδια μένουν. Ο Σύριζα πιο οπισθοδρομικός από ποτέ ετοιμάζεται για την νέα εποχή του, οι υποψήφιοι δημοτικοί σύμβουλοι κάνουν jump scares από κάθε γωνιά με το πιο creepy χαμόγελό τους και εσύ νιώθεις ότι θες να πας ξαφνικά και διακαώς για καφέ με έναν random συμμαθητή της Α' λυκείου παρά να ακούσεις το πρόγραμμά τους και οι καιροί νερό θα φέρουν πάλι στην βασανισμένη Θεσσαλία, έτσι λένε αυτοί που ξέρουν. Μόνο το «Βιβλιοκαφέ» του Πατριάρχη Φώτιου έκλεισε λόγω ανεξέλεγκτου πληθωρισμού – 4,20 ο διπλός εσπρέσο, πού πάμε ωρέ; Παρ’ όλα αυτά οι αναρτήσεις του παρέμειναν να θαλασσοδέρνονται στο ίντερνετ και μια δική μου έτυχε και ξεβράστηκε μπροστά μου . Πω πω μπόχα!! Δεν θέλω να την ακουμπήσω καν! Τέλος πάντων, εσείς μπορεί να βρείτε ότι διαθέτει ακόμα κάποιο ψαχνό. Αν όμως πιστεύετε ότι αλλάξατε μέσα σε όλα αυτά τα χρόνια έστω και λίγο, δε θα έπρεπε να της ρίξετε ούτε ματιά!

DiFullness

Δε διαβάζω κόμιξ – η δήλωση αυτή είναι παρόμοια με το «Δεν έχω δει ποτέ Φιλαράκια » το 2023. Έχω διαβάσει μέσα στα χρόνια κάποια επιλεκτικά αλλά δεν μπορώ να πω ότι τα προτιμώ. Είναι ακριβό χόμπι, αρκετές φορές η ιστορία μου φαίνεται αδιάφορη και η εικονογράφηση φτωχή και γενικά θα έλεγα ότι δεν είναι το φλιτζάνι του τσαγιού μου. Όμως εδώ είπα να κάνω μια εξαίρεση γιατί πίνω νερό στο όνομα του Χοντορόφσκι . Δεν ειν’ καλ’ αυτός ο άνθρωπος, πάει και τελείωσε. Αυτή η κριτική έχει σκοπό να θυμίζει κάπως δελτίο τύπου – τι παράξενο, αλήθεια, συνήθως στην Ελλάδα μας έμαθαν τα δελτία τύπου να θυμίζουν κάπως κριτικές! – τίποτα βαθύ και ευφάνταστο εδώ, εξάλλου η συνηθισμένη φαντασία χάνεται όταν έρχεται αντιμέτωπη με μεγαλοφυΐες σαν εκείνες του Χοντορόφσκι και του Moebius. Όλοι οι πολιτισμένοι γαλαξίες γύρω μας έχουν φευγάτα κόμιξ σαν το Ινκάλ, εμείς σε καμιά βδομάδα θα έχουμε το κόμικ για τον Ζορμπά – και μετά απορούμε γιατί δεν κάνουμε εξωγαλαξιακή καριέρα.

Ο θάνατος σου πάει πολύ

Υπήρχε κάποτε εκείνη η σειρά ταινιών θρίλερ (νομίζω ακόμα υπάρχει, μα να μην ξέρουν πότε πρέπει να πεθαίνει μια ωραία ιδέα) με τον πιο εύστοχο, θεωρώ, ελληνικό τίτλο « Βλέπω τον θάνατό σου » όπου σε μία καθορισμένη λίστα ανθρώπων κάποιος έβλεπε το τελεσίδικο όραμα και έσπαγε την αλυσίδα θανάτου και το έργο τότε έπαιρνε τρομακτική κατεύθυνση. Χωρίς το σπλάτερ και με περισσότερη φαντασία και στοχασμό, η Μαρία Γιαγιάννου βλέπει τον θάνατό μας μέσα στα κοινωνικά δίκτυα και συγκεκριμένα μέσα στο facebook – που είναι και το γηραιότερο μέσο, ok boomer! «Το νήπιο άκουσε την φράση “πρόσω ολοταχώς” ως “μπρος ολοταφώς”, ένα ολίσθημα που μαρτυρά την αμφισημία των πραγμάτων και της γλώσσας που τα αναπαριστά. Μπορεί εξίσου να σημαίνει “Μπρος όλο το φως” και “Μπρος όλα τάφος”» .

Μην περιμένετε και πολλά από το τέλος του κόσμου

Κάθε Πρωτοχρονιά, αφού έχει αποσοβηθεί κατά ένα μέρος του ο προκαταρκτικός οικογενειακός όλεθρος, επιστήμονες βρίσκουν την ώρα να μας ενημερώσουν πόσα δευτερόλεπτα κινήθηκε μπροστά (μην τρέφετε αυταπάτες ακόμα και όταν σας λένε ότι κινήθηκε και προς τα πίσω) το Ρολόι της Αποκάλυψης – δεν τελειώνει άλλο αυτή η Ιστορία! Ο κόσμος μας είναι γεμάτος από μικρά καταστροφικά τέλη, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων της κυκλοφορίας, που σχεδόν πάντα είναι αδύνατο να αποτρέψεις και περισσότερο να αποφύγεις. Τι μένει στο τέλος, λοιπόν; Να τα απολαύσεις, μάλλον. Και ο πιο διασκεδαστικός τρόπος ήταν πάντοτε μέσω της τέχνης. «Με αυτά στο μυαλό της η κυρία Βαλασία έκλεινε τα μάτια της και παραδιδόταν στην αγκαλιά του ύπνου, γνωρίζοντας ότι το επόμενο πρωί, στις 05:30, θα ξυπνούσε από τον ήχο που θα παρήγαγε το ξυπνητήρι της, το οποίο της υπενθύμιζε σε καθημερινή βάση ότι η δημιουργία μιας καταστροφής είναι εξίσου σημαντική υπόθεση με την καταστροφή μιας δημιουργίας» . 

Η φάση είναι κρίντζι

  Όπως θα σας έλεγε και ο θείος που κάθεται με την νεολαία κάθε Τσικνοπέμπτη, «Η φάση είναι κρίντζι», δηλώνει μία κατάσταση εξαιρετικά αναληθοφανή που σε παγώνει και σε κάνει να ανατριχιάζεις από την αμηχανία λες και κάποιος όλη την ώρα λέει κρύα αποτυχημένα αστεία χωρίς σταματημό και έλεος. Ο Λέων Τολστόι – back to back ανάρτηση με Τολτσόι, δε σας χάλασε! – επιφυλάσσει αυτή την τιμητική θέση του θείου για τον Σαίξπηρ και τα έργα του, με κύριο στόχο τον «Βασιλιά Ληρ». «Αυτό είναι το τόσο γνωστό έργο. Όσο κακό και να παρουσιάζεται στην αφήγησή μου, την οποία προσπάθησα να κάνω όσο τον δυνατόν πιο ουδέτερη, θα πω χωρίς δισταγμό πως στο πρωτότυπο το έργο είναι ακόμα χειρότερο» . Εν συντομία, δεν κάνει για δραματουργός το παιδί ! Θα σφαχτούμε και σε αυτό το γιορτινό τραπέζι, πάνω απ’ όλα η παράδοση!

Μισή εντροπία δική μου

  Το να διαβάζεις αδιαμεσολάβητα Πύντσον είναι ένας ανελέητος και μακράς διαρκείας διανοητικός καύσωνας για τον οποίο κανένα επικαιροποιημένο ή μη δοκίμιο δεν μπορεί να σε προειδοποιήσει επαρκώς∙ και το δοκίμιο του Θανάση Μήνα, παρά τις αρετές του, κάνει ακριβώς αυτό. Το συγκεκριμένο δοκίμιο στηρίζεται σε ένα δίπολο: το εξώφυλλο ανεβάζει ψηλά τις προσδοκίες του αναγνώστη και το τίμιο οπισθόφυλλο τις καταποντίζει – σύμφωνα με έναν απόκρυφο νόμο της θερμοδυναμικής που γνωρίζουν Εκείνοι και ίσως και Εγώ, το αποτέλεσμα τείνει τελικά προς την αταξία. Σχετικό χάος, συγυρισμένο ωστόσο!