Οικογενειακές ιστορίες

 

Τώρα που το νέο λοκντάουν είναι προ των πυλών του σπιτιού σας και θα ξαναγίνετε μία Αγία (αφού τα αλληλογλειψίματα στις εκκλησίες παραμένουν θεμιτά) Ελληνική Οικογένεια γύρω από το ψητό της Κυριακής, όπως θα μοιάζουν εφεξής όλες οι μέρες, να θυμάστε δύο πράγματα: πρώτον, να μην πλένει τα πιάτα πάντα το ίδιο άτομο και δεύτερον, να τροχίσετε καλά τους κυνόδοντές σας για να δούμε ποιος θα φαγωθεί! Αν ο Τόμας Μπέρνχαρντ ζούσε τώρα δεν θα ήταν αρνητής της μάσκας· μόνο. Είναι γνωστό αυτό αλλά ταυτόχρονα είναι και το όμορφο παράδοξο της γραφής του και της φιλοσοφίας του. Απέναντι σε μια (μικρο ή μακρο) κοινωνία που διαρκώς λοιδορεί, είναι μαζί και υποστηρικτής της, ένθερμος – και όχι θερμοκέφαλος, Γρηγόρη Πετράκο. «Πάντα στο όριο της τρέλας / μην ξεπερνώντας ποτέ αυτό το όριο / όμως πάντα στο όριο της τρέλας / αν εγκαταλείψουμε αυτή την οριακή ζώνη / είμαστε νεκροί».
 

Όσοι παρακολουθείτε το μπλογκ μου και τα διαγγέλματα του Πρωθυπουργού θα έχετε καταλάβει ότι αντιπαθώ το θέατρο αντιστρόφως ανάλογα με το πόσο εκείνος το λατρεύει. Δεν διαβάζω θεατρικά παρά μόνο πολύ επιλεγμένα, όπως ας πούμε αυτά του Μπέρνχαρντ. Και εδώ ακόμα με πείραξε κάπως η λιτή θεατρική φόρμα του κειμένου, πού είναι το υπόλοιπο, αναρωτιόμουν διαρκώς. Ακόμα και σε ένα μπερνχαρντικό θεατρικό όμως δεν νιώθεις έλλειψη, κάθε άλλο. Απλώς θα λέγαμε ότι σε αυτή την περίπτωση «μιλάει μόνο με αφορισμούς». Και μιλάει αριστουργηματικά, γιατί τους αφορίζει όλους! Και ποιο είναι το θεμέλιο που πρέπει να γκρεμίσει πρώτο κάθε σοβαρή κοινωνία; Σωστά μαντέψατε· «οι συγγενείς σημαίνουν θάνατο»! 

 

http://rolfalme.net/scenographer/ritter-dene-voss-process/

Ο Μπέρνχαρντ συνθέτει ένα εκπληκτικό σκηνικό, διοργανώνοντας ένα αριστοκρατικό τσάι κυριών, ανάμεσα σε πορσελάνινα σερβίτσια της γιαγιάς και σειρές δύσθυμων προγονικών πορτραίτων στους τοίχους, δυο αδερφές που περιμένουν τον τρελό αδερφό τους να γυρίσει από το ίδρυμα που ζούσε τα τελευταία χρόνια. Μια τρελή τρελή οικογένεια, δηλαδή. Γιατί όπως θα συνηγορούσε και ο Τολστόι αν ζούσε, «Όλες οι τρελές οικογένειες μοιάζουν μεταξύ τους, ευτυχισμένες ή δυστυχισμένες»!
 

[...] «Από τους αδύναμους να φυλάγεστε

έλεγε ο πατέρας μας 

διότι αυτοί είναι οι πραγματικοί δυνατοί 

οι αδύναμοι μας εξουσιάζουν 

όχι οι δυνατοί 

το υποτιθέμενο μας εξουσιάζει 

όχι το ουσιώδες το πραγματικό το υπαρκτό». 

 

Όπως συμβαίνει με τον Μπέρνχαρντ σε κάθε βιβλίο του, ανασυνθέτει τις σταθερές της ανθρωπότητας με αποτέλεσμα να σε ξεβολεύει· «Ολόκληρη η ανθρωπότητα μένει ενωμένη χάρη στα συμβόλαια / και πνίγεται από αυτά τα συμβόλαια». Έτσι πολλά αποσπάσματα, αν δεν είσαι τρολ του facebook, θα τα βρεις έως και ενοχλητικά. Αν πάλι έκανες share το βίντεο Πετράκου, παίζει και να τα λατρέψεις. «Από αυτόν τον Φρέγκε πρέπει να φυλάγεστε / απ’ αυτούς τους δόκτορες και τους καθηγητές / ειδικά από τους ειδικούς». Αυτή είναι για μένα η μαγεία του Τόμας Μπέρνχαρντ, σε πείθει για τον μισανθρωπισμό του και την παραδοξολογία του («Είμαστε δέσμιοι της παραδοξολογίας / και πνιγόμαστε στην μονοτονία»), μέσα από τα γραπτά του, άσχετα αν κάποιοι ηδονοθήρες από σας ψάχνετε συγκρίσεις και με τη ζωή του. Τα πράγματα κάτω από την επιφάνεια είναι και έτσι· ή αν αρχίσουν να γίνονται έτσι φρόντισε να τα αναγνωρίσεις εγκαίρως. Το 2020 το τερματίσαμε με την προνοητικότητα, δεν έχω παράπονο!

https://www.pinterest.ru/ifatnesherCAM/

Η έκδοση της «Κριτικής» είναι πολύ όμορφη, η έλλειψη κάποιας εισαγωγής όμως της στερεί μια κάποια ενότητα. Ναι μεν ο Μπέρνχαρντ δεν θέλει προλόγους αλλά στο συγκεκριμένο μια σημείωση για τον τίτλο θα την άξιζε. «Ρίττερ, Ντένε, Φος», όπως έμαθα από έναν φίλο, ήταν υπαρκτοί ηθοποιοί που εκτιμούσε ο Μπέρνχαρντ και ήθελε αυτούς να παίξουν το έργο του, το έγραψε γι’ αυτούς. Είπαμε, δεν ξέρω πολλά από θέατρο, και από αυστριακό θέατρο ακόμα λιγότερα! Επίσης, δεν ξόδεψαν μια ακόμα υποσημείωση να μας πουν τι είναι ο ινφαντιλισμός γιατί ίσως υπέθεσαν ότι ο αριθμός 8 που είναι το σύνολο των υπόλοιπων υποσημειώσεων είναι γούρικο για το νέο έτος που πλησιάζει με τον Αρμαγεδδώνα; Τέλος πάντων, μικρολεπτομέρειες, μιας και η μετάφραση του Γιώργου Δεπάστα είναι υπέροχη, ακριβώς όπως και το εξώφυλλο με έργο του Egon Shiele. Το συγκεκριμένο βιβλίο του Μπέρνχαρντ το αγάπησα με την μία γιατί συμπύκνωσε διάφορες σκέψεις μου για τους οικογενειακούς δεσμούς («Τι πιο αποκρουστικό / από το να πεθάνεις στο πατρικό σου»), που άλλοτε εμφανίζονταν διάσπαρτοι στα μυθιστορήματα. Και γιατί, η θεατρική φόρμα εντέλει, με την απουσία σημείων στίξης, τον διαμοιρασμό των παύσεων κατά την ανάσα (με μάσκα) του κάθε αναγνώστη, και το νοσηρό περιβάλλον που περιγράφει, λειτούργησε αρμονικά και ψυχαγωγικά. Πέρα από αυτό, κάθε βιβλίο του διαβάζεται σε κάθε εποχή, όσο δύσκολη και αν είναι, και ο καθένας σας θα βρει να ξεκλέψει μια όμορφη σκέψη για τις μέρες της καραντίνας που καταφτάνουν τρομακτικές, σαν απροειδοποίητη επίσκεψη συγγενών! 

 

[…] «Η απογευματινή παράσταση 

που ως παιδιά πάντα μας έσωζε 

το απογευματινό τσάι στη θεία Μαργκαρέτε 

πάει τελείωσε 

πόσο εύκολο ήταν τότε 

να ξεφύγεις από την απελπισία 

ένα φλιτζάνι κακάο 

και ο χάρτης απλωμένος στο πάτωμα 

αυτό πια δεν είναι αρκετό 

Σε λίγο δεν θα είναι αρκετό  

ούτε να διαβάζεις μια βιογραφία στο κρεβάτι σου».