Θα με πεθάνω

Ο Γκυ ντε Μωπασάν είναι μέγιστος διηγηματογράφος. Τον αγαπώ παράφορα, πεθαίνω για κείνον! Αλλά θα αρκούσε για αυτό, και μόνο η απάντηση που φέρεται ότι έδωσε όταν τον ρώτησαν γιατί γευματίζει καθημερινά στον Πύργο του Άιφελ. Η απάντηση (που θα ήθελα να είχε δώσει αυτολεξεί) ήταν περίπου η ακόλουθη: «Γιατί είναι το μόνο μέρος στο Παρίσι που δεν είμαι αναγκασμένος να αντικρίζω αυτό το έκτρωμα». Έκτοτε, και ο Πύργος του Άιφελ και ο Γκυ ντε Μωπασάν πήραν το μερίδιο της αθανασίας που τους αναλογούσε. Ενδεχομένως, πολλοί απελπισμένοι άνθρωποι αποπειράθηκαν ή και αυτοκτόνησαν πέφτοντας από τον Πύργο του Άιφελ. Τι θα γινόταν όμως αν και ο ίδιος ο Μωπασάν, αντί να δώσει αυτή την ευφυή απάντηση, αποφάσιζε να δώσει τέλος στη ζωή του πέφτοντας στο κενό, ως πράξη αντίδρασης και εκδίκησης απέναντι στον «δαιμονικό» και ακαλαίσθητο πύργο; Και αν ο Πύργος συμβόλιζε την ίδια τη ζωή;
 

Η αυτοκτονία είναι ένα θέμα που ανέκαθεν με γοήτευε – περισσότερο και από τον ίδιο τον θάνατο. Η σκέψη του θανάτου είναι στείρα διαλεκτική, ενώ η σκέψη της αυτοκτονίας είναι ζωοδότρα πηγή, ανακινεί τους στοχασμούς... τουλάχιστον μέχρι να τους εξαλείψει τελείως. Δεν αφήνεσαι να πεθάνεις αλλά επιλέγεις εσύ να δώσεις το τέλος σου. Ακόμα και αν είσαι σάψαλο, 105 χρονών, η επιλογή να αφαιρέσεις μόνος σου τη ζωή σου, εμπεριέχει τους ίδιους προβληματισμούς με όλες τις άλλες αυτοκτονίες. Οι προβληματισμοί γύρω από την αυτοκτονία με κέντριζαν από πολύ παλιά, την εποχή που διάβαζα τον «Μύθο του Σίσυφου» του Καμύ, ενός βιβλίου που με είχε εντυπωσιάσει (παρά την μερική άγνοια και μη κατανόηση από μέρους μου αρκετών από τους προβληματισμούς που εξέθετε) και ενός συγγραφέα που αγαπούσα παλιότερα αλλά πλέον αρνούμαι να ξαναδιαβάσω. Αυτοχειρία! Η δύναμη αυτών που έχουν χάσει κάθε δύναμη, η ελπίδα αυτών που δεν ελπίζουν πια, η ύψιστη πράξη θάρρους των ηττημένων! Μάλιστα, σ' αυτή τη ζωή υπάρχει τουλάχιστον μία πόρτα που μπορείς πάντα να την ανοίξεις και να βρεθείς στην άλλη πλευρά. Η φύση μας λυπήθηκε και δεν μας στέρησε αυτή τη δυνατότητα. Οι απελπισμένοι την ευχαριστούν!

 

Υπέροχος Μωπασάν. Τι μεγαλειώδης φράση, «ύψιστη πράξη θάρρους των ηττημένων» που έρχεται σε μεγάλη αντίθεση με την ατολμία που επιδεικνύουν πολλοί «νικητές» της ζωής. Γιατί όσοι περιμένουν το τέλος του παιχνιδιού της ζωής δεν είναι σώνει και ντε νικητές, να το ξεκαθαρίσουμε αυτό. Βέβαια, ο λόγος περί αυτοκτονίας δεν αποτελεί μόνο φιλοσοφική κατασκευή, ταυτόχρονα απορρέει και από ψυχοπαθολογικά αίτια, μια δυσλειτουργία του μυαλού, ένα εγκεφαλικό τιλτ. «Ο ανθρώπινος εγκέφαλος μοιάζει με στρογγυλό ιπποδρόμιο όπου ένα αλογάκι είναι καταδικασμένο να τρέχει αιωνίως γύρω γύρω». Ο Μωπασάν ως άξιος μαθητής του μέντορά του Φλωμπέρ, ψυχογραφεί εκπληκτικά διάφορες περιπτώσεις χαρακτήρων που επιλέγουν ως έσχατη λύση την αυτοκτονία ή την αναγκαστική καθοδήγηση προς αυτήν. 

 

Τα μόλις οκτώ διηγήματα της συλλογής είναι θαυμάσια και η ενιαία θεματική τους κάνει το βιβλίο πολύτιμο. Ο ίδιος ο συγγραφέας στην σύντομη και περιπετειώδη ζωή του και με δύο απόπειρες αυτοκτονίας στο ενεργητικό του (πείτε μας τώρα ότι και ο Μωπασάν υπήρξε «ηττημένος» να πηδήξουμε από το παράθυρο!), με κατάληξη την απώλεια της συνείδησής του και το θάνατό του σε ψυχιατρικό ίδρυμα, τοποθετεί την αυτοκτονία σε περίοπτη θέση, ως την απώλεια της ταυτότητας ενός ανθρώπου, μια εσωτερική εκμηδένιση που σπρώχνει τα εξωτερικά τοιχώματα προκαλώντας χαίνουσες πληγές, το μόνο εξάλλου που μπορούν να δουν οι θεατές, εκείνοι που μένουν πίσω, και από το οποίο θα προσπαθήσουν να βγάλουν τα, έτσι και αλλιώς επισφαλή, συμπεράσματά τους για τα αίτια της «ήττας».
 

[...] Κοίταξε την μικρή, βαθιά, σκοτεινή τρύπα της κάννης, που ξερνούσε θάνατο, σκέφτηκε την ατίμωση, τους ψιθύρους στον κοινωνικό του κύκλο, τα γέλια στα σαλόνια, την περιφρόνηση των γυναικών, τα καυστικά σχόλια των εφημερίδων, τις ύβρεις των δειλών. 

 

Η πολύ καλή μετάφραση ανήκει στον Γιώργο Ξενάριο. Μου άρεσε πολύ το εξώφυλλο και γενικά όλη η αισθητική της έκδοσης του «Κέδρου» (χαρτί ελαφρύ, αλλά εγώ είμαι με τις μέρες μου σε κάτι τέτοια, αυτή τη φορά δεν με πείραξε). Το βιβλίο ανήκει στη σειρά «Ex Libris» και ανυπομονώ να δω τι άλλο καλό θα βγει εκεί πέρα. Η μεγαλύτερη απογοήτευση του βιβλίου για μένα είναι το επίμετρο (δυο σελίδες) και το βιογραφικό του συγγραφέα (δυο σελίδες επίσης). Κυρίως το επίμετρο, γραμμένο από τον μεταφραστή, μοιάζει σαν ένα «πειραγμένο» βιογραφικό με λίγο πιο επεξεργασμένες πληροφορίες από αυτές που ακολουθούν στο κανονικό βιογραφικό. Με ένα θέμα ταμπού όπως είναι η αυτοκτονία θα περίμενε κανείς να βρει στο βιβλίο ένα εκτενές επίμετρο, ή και δύο ή τρία. Πολλοί αναγνώστες βαριούνται να διαβάζουν επίμετρα αλλά τι με νοιάζει εμένα, αν δεν θέλουν να διαβάζουν καλά βιβλία τότε ας αυτοκτονήσουν μια ώρα αρχύτερα! Αν δεν ήθελε ο μεταφραστής Γιώργος Ξενάριος να γράψει ένα σοβαρό επίμετρο, θα μπορούσε κάλλιστα να ζητηθεί από κάποιον που θα ήθελε ή να αντληθεί ένα έτοιμο από την διεθνή ή ελληνική βιβλιογραφία. Επιπλέον θα μπορούσε να εμπλουτιστεί και το βιογραφικό του Μωπασάν, μία τέτοια απίστευτη περίπτωση όπως του Μωπασάν δεν γίνεται να την ξεπετάς με δυο λόγια. Ναι, το έργο του τα λέει όλα, αλλά όταν η ζωή του είναι σαν μυθιστόρημα, κάνεις και λίγο τα στραβά μάτια. Το βιβλίο κοστίζει 12 ευρώ, όμως αυτή η βλακεία με το επίμετρο μού άφησε μια αίσθηση ανικανοποίητου, σαν να πλήρωσα για σελίδες που έλειπαν! Κρίμα, με δυο μικρές τροποποιήσεις το βιβλίο θα απογειωνόταν. Τι να σου κάνει και ο Μωπασάν, δυο χέρια έχει. 

 

 

Βαριέμαι απίστευτα τα μυθιστορήματά του· για έναν συγγραφέα που αγαπώ αυτό ακούγεται κάπως παράδοξο. Νομίζω όμως ότι όσον αφορά τα μυθιστορήματα συμπεριφέρεται περισσότερο σαν μάγειρας που παίζει επικίνδυνα με τις δοσολογίες στην προσπάθειά του να πετύχει την συνταγή που οραματίζεται, ενώ στα διηγήματα συμπεριφέρεται σαν ζαχαροπλάστης που ακολουθεί αυστηρά τις δοσολογίες και αποδίδει υφές και γλυκόπικρες γεύσεις με μαεστρία και αρμονία. Και τέλος πάντων, είμαι γλυκατζής, πού είναι το πρόβλημα!
 

[...] «Μα, κύριε, εδώ σκοτώνουμε όμορφα και παστρικά – δεν τολμώ να πω ευχάριστα – όσους επιθυμούν να πεθάνουν».

Δεν σοκαρίστηκα, το πράγμα μού φάνηκε φυσικό και δίκαιο. Αντίθετα, με παραξένεψε που σ' αυτό τον πλανήτη, που κατακλύζεται από χαμερπείς, ωφελιμιστικές, ανθρωποκεντρικές, εγωιστικές ιδέες, που καταδυναστεύουν τον άνθρωπο, κάποιοι είχαν αποτολμήσει ένα τέτοιο εγχείρημα, το οποίο προσιδιάζει μόνο σε μια χειραφετημένη ανθρωπότητα. 

 

 

Υ.Γ. 2666 Αυτοκτονία ή θάνατος!